Uzasadnienie
W sprawie ze skargi Towarzystwa [...] "S." Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 1997 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] marca 1949 r. nr [...] o przekazaniu Gminie Miejskiej w Z. majątku Stowarzyszenia pod nazwą "Towarzystwo [...] S." w Z., postanowieniem z dnia 9 marca 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sprostował z urzędu oczywiste omyłki w sentencji i komparycji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2002 r., I SA 762/02.
W zażaleniu na to postanowienie Towarzystwo [...] "S." Z. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym podnosząc, że cały majątek stowarzyszenia przeznaczany jest na cele statutowe w związku z czym strona nie dysponuje środkami finansowymi koniecznymi do pokrycia opłaty od zażalenia, ani nie ma możliwości sfinansowania honorarium adwokata lub radcy prawnego, który reprezentowałby interesy stowarzyszenia w toku postępowania zażaleniowego.
Powyższy wniosek rozpoznany został odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt. I SA 762/02.
W dniu 28 maja 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw Towarzystwa [...] "S." Z. od ww. postanowienia z dnia 11 maja 2012 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.
W złożonym w dniu 19 kwietnia 2012 r., na urzędowym formularzu (PPPr), wniosku o przyznanie prawa pomocy, wykazano, że Towarzystwo [...] "S" Z. jest organizacją pożytku publicznego działającą na rzecz nauki, edukacji, oświaty i wychowania, upowszechniania wiedzy i umiejętności na rzecz obronności państwa, kultury i ochrony tradycji. Wszystkie pozyskane przez nie środki finansowe przeznaczone są na cele statutowe Towarzystwa, a członkowie jego władz pracują honorowo bez wynagrodzenia. Z tego względu, w ocenie wnioskodawcy, Towarzystwu przysługuje zwolnienie z kosztów sądowych. We wniosku podano także, że majątek stowarzyszenia szacowany jest na [...] zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) wynosi [...] zł, zaś w bilansie za ubiegły rok wykazano stratę w wysokości [...] zł. Na rachunku bankowym stowarzyszenia na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku zgromadzono środki w wysokości [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2).
Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd musi rozważać z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem, i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaakcentować należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Skoro udzielanie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa, to sprowadzać się powinno tylko do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. Nr 79 poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. W myśl § 16 Statutu Towarzystwa [...] "S." w Z. Fundusz statutowy Towarzystwa powstaje: 1) ze składek członków (uiszczanych miesięcznie zgodnie z § 12 statutu);
- 2) z opłat, z wynagrodzeń za naukę w poszczególnych sekcjach lub za używanie przyrządów przez osoby nie będące członkami;
- 3) z dochodów płynących z urządzanych na rzecz Towarzystwa zabaw, koncertów, odczytów;
- 4) z dotacji, subwencji, zapisów, darowizn i dofinansowań. Ponadto wskazać należy, że Towarzystwo znalazło się w wykazie organizacji pożytku publicznego znajdującego się na stronach Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (http://www.mpips.gov.pl/bip/wykaz-organizacji-pozytku-publicznego/) i w związku z tym może uzyskiwać dochody z tytułu 1% podatku dochodowego od osób fizycznych.
Argument strony, że środki zgromadzone na rachunku bankowym są niezbędne na pokrycie bieżących wydatków, jakie generuje prowadzona obecnie działalność społeczna, a majątek Stowarzyszenia jest w całości wykorzystywany na prowadzenie działalności statutowej, tak więc aktualnie Towarzystwo nie posiada środków umożliwiających uiszczenie opłaty sądowej od zażalenia oraz sfinansowanie honorarium adwokata lub radcy prawnego, który reprezentowałby ich interesy w postępowaniu zażaleniowym, nie mógł wpłynąć na odmienną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przerzucanie bowiem ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. post. NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd w pełni podziela, przyjmuje się, że fakt, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go z obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek (zob. post. NSA. z dnia 22.01.2009 r. sygn. akt II OZ 22/09).
Przeprowadzona analiza danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazuje jednoznacznie, że sytuacja materialna Towarzystwa [...] "S." Z. nie uprawnia do skorzystania z prawa pomocy. Stowarzyszenie nie wykazało, aby nie miało żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania zażaleniowego (na obecnym etapie obejmujących wyłącznie wpis w wysokości [...] zł), tym bardziej, że z oświadczenia majątkowego wynika, że na rachunkach bankowych Towarzystwo posiada środki pieniężne w wysokości [...] zł, które znacznie przewyższają obecne koszty postępowania zażaleniowego, czy ewentualnego honorarium profesjonalnego pełnomocnika. Nie ma również dla oceny znaczenia wykazana przez stronę strata za ostatni rok obrotowy w wysokości [...] zł, gdyż strata jest wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodem (skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 2 pkt 1 i art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.