Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 9 maja 2000 r., I SA 852/99

Sprawa

sprawy ze skargi Tadeusza K. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 20 kwietnia 1999 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia, że nieruchomość stała się zbędna ze względu na cel określony w umowie notarialnej z dnia 13.11.1976 r. - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody K. z dnia 25.03.1998 r. (...); (...).

Teza

Uznanie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu /art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ jest przesłanką, którą organ obowiązany jest ustalić celem wydania decyzji w przedmiocie jej zwrotu.

Brak jest natomiast podstaw prawnych do odrębnego ustalania istnienia bądź nieistnienia tej przesłanki w drodze decyzji administracyjnej.

Oznacza to w konsekwencji, iż organ nie tylko nie orzekł co do istoty sprawy, której przedmiot dotyczył żądania zwrotu nieruchomości /art. 136 ustawy/, ale także bez podstawy prawnej rozstrzygnął w formie decyzji o samej przesłance zwrotu nieruchomości. Prowadzi to do jej nieważności w oparciu o art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, działając na podstawie art. 138 par. pkt 1 Kpa, po rozpatrzeniu odwołania Stefana K. od decyzji Wojewody K. z dnia 25 marca 1998 r. (...) orzekającej o "odmowie uznania za zbędną na cel nabycia nieruchomość" położoną we wsi K. gmina D., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr 71/1 - utrzymał w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji podano, że Wojewoda K. decyzją z dnia 25 marca 1998 r. (...) odmówił stwierdzenia, iż nieruchomość położona we wsi K. gmina D., oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr 71/1 stała się zbędna ze względu na cel określony w umowie notarialnej z dnia 13 lutego 1976 r. Rep. (...) dotyczącej nabycia nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że nieruchomość gruntową oznaczoną jako działka nr 71 o pow. 4,3700 ha, położoną we wsi K. gmina D., właściciel Antoni K. zbył aktem notarialnym Rep. A nr 616/76 z dnia 13 lutego 1976 r. na rzecz Skarbu Państwa Ministerstwa Rolnictwa, z przeznaczeniem pod budowę zbiornika wodnego w J. Podstawą transakcji zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości była decyzja o lokalizacji szczegółowej z dnia 27 września 1973 r. (...), z której wynikało, że nieruchomość przeznaczona została pod budowę zbiornika wodnego w J. Zgodnie z obowiązującym od 1994 r. planem zagospodarowania przestrzennego Miasta i Gminy D. nieruchomość oznaczona jako działka nr 71/1 we wsi K. została przeznaczona pod zieleń izolacyjną, na której dopuszcza się wznoszenie obiektów budowlanych związanych bezpośrednio z urządzeniem ogólnodostępnych przystani wodnych, kąpielisk, urządzeń gastronomii oraz obiektów niezbędnych do utrzymania zbiornika. Decyzją z dnia 6 października 1997 r. (...) Wojewoda K. ustanowił strefę ochronną zbiornika "J.", w obrębie gminy D. Decyzja powyższa obejmuje również działkę gruntu o której zwrot wystąpili wnioskodawcy. Inwestycja, którą była budowa zbiornika wodnego "J." została zrealizowana, a sporna nieruchomość - zgodnie z jej aktualnym przeznaczeniem w planie zagospodarowania przestrzennego - znajduje się w granicach strefy ochronnej zbiornika wodnego "J.". W związku z powyższym nie można stwierdzić, że stała się zbędna na cel określony w umowie notarialnej.

Od decyzji tej Stefan K. wniósł odwołanie do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast żądając jej uchylenia. Skarżący zarzuca, że organ prowadzący postępowanie nie zebrał w całości materiału dowodowego w sprawie i na tej podstawie decyzja została wydana z naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania na podstawie zebranego materiału dowodowego w sprawie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego w sprawie wynika, iż nieruchomość w stosunku do której wystąpiono z roszczeniem o zwrot, mieści się w granicach strefy ochronnej zbiornika wodnego "J.", co przesądza o fakcie, że nie można uznać jej zbędności na cel nabycia. Strefa ochronna zbiornika wodnego stanowi jego integralną część służącą do zabezpieczenia przed ewentualną powodzią, a także służy do rozwoju infrastruktury pozwalającej na prawidłowe korzystanie ze zbiornika wodnego "J.". Wobec braku przesłanki pozwalającej uznać nieruchomość za zbędną na cel nabycia na rzecz Skarbu Państwa, Wojewoda K. prawidłowo w decyzji odmówił stwierdzenia, że stała się zbędna na cel uzasadniający jej nabycie na rzecz Skarbu Państwa, a którą to decyzję należy uznać za orzekającą o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Powyższą decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast Tadeusz K. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji wydanie jej bez podstawy prawnej przez to, iż orzeka o nieistnieniu przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jaką stanowi jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub w umowie zawartej na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /t.j. Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./, mimo że ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ oraz rażące naruszenie przepisów art. 157 powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i art. 107 w związku z art. 140 Kpa, że nie wykazuje w uzasadnieniu istnienia bądź nieistnienia przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w umowie jej nabycia /w trybie art. 6 wskazanej wyżej ustawy z dnia 12 marca 1958 r./ w rozumieniu art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a równocześnie w tymże uzasadnieniu powołuje się na nieprzewidzianą w ustawie przesłankę przeszkodę/ zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, tj. okoliczność objęcia działki strefą ochronną zbiornika wodnego "J." po złożeniu wniosku o zwrot. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnosi o stwierdzenie nieważności albo uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w Warszawie oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody K. z dnia 25.03.1998 r. (...).

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jest uzasadniona.

W świetle przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ właściwy organ orzeka o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu /art. 142 w zw. z art. 140, art. 139, art. 138/. Są to taksatywnie wymienione w rozdziale 6 ustawy podstawy w zakresie przedmiotu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, które mogą być wydawane w formie rozstrzygnięć administracyjnych. Jak trafnie zarzucił skarżący, uznanie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu /art. 137 ustawy/ jest przesłanką, którą organ obowiązany jest ustalić celem wydania decyzji w przedmiocie jej zwrotu. Brak jest natomiast podstaw prawnych /nie wynika to z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami ani też innych ustawy/ do odrębnego ustalania istnienia bądź nieistnienia tej przesłanki w drodze decyzji administracyjnej. Oznacza to w konsekwencji, iż organ nie tylko nie orzekł co do istoty sprawy, której przedmiot dotyczył żądania zwrotu nieruchomości /art. 136 ustawy/, ale także bez podstawy prawnej rozstrzygnął w formie decyzji o samej przesłance zwrotu nieruchomości. Prowadzi to do jej nieważności w oparciu o art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. W tym też stanie sprawy, zbędna jest ocena prawna motywów zawartych w uzasadnieniu nieważnej w świetle prawa decyzji.

Z powyższych względów, na zasadzie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd orzekł jak w sentencji.