Uzasadnienie
W dniu [...] L. K. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. Inspektoratu we W. o umorzenie zadłużenia z tytułu składek w wysokości [...] zł, ewentualne częściowe umorzenie lub umorzenie odsetek od zadłużenia i rozłożenie pozostałej części zaległości na 60 rat.
Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od maja 1999 r. do listopada 2000 r. w kwocie [...] zł, odsetek w kwocie [...] zł, kosztów upomnienia w kwocie [...] zł, dodatkowej opłaty w kwocie [...] zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2000 r. do grudnia 2000r. w kwocie [...] zł, odsetek w kwocie [...] zł, kosztów upomnienia w kwocie [...] zł i dodatkowej opłaty w kwocie [...] zł.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż jest ona dla niego krzywdząca. Wniósł o wstrzymanie egzekucji komorniczej, umorzenie odsetek oraz rozłożenie na dogodne raty zaległości głównej. W załączeniu przedłożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, oświadczenie o wielkości przedsiębiorcy i nieotrzymaniu pomocy publicznej, krótki opis przyczyn powstania zadłużenia.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wskazał, że posiada ruchomości oraz nieruchomość położoną w M. o pow. [...] m2, z której nie osiąga żadnego dochodu.
Wskazał, że jedynym jego dochodem jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto. W opisie przyczyn powstania zadłużenia wskazał na brak możliwości wyegzekwowania wierzytelności od dłużników.
Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Zdaniem organu, skarżący nie wykazał, iż zachodzą przesłanki szczególnie uzasadniające umorzenie zaległości pomimo nie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Zakład wskazał, że nie neguje trudnej sytuacji, w której zobowiązany się znalazł, jednakże po przeanalizowaniu zebranych dowodów nie dopatrzył się istnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.).
Powołując się na przepis § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) organ stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie podjąć spłaty zadłużenia chociażby w ramach układu ratalnego. W tym zakresie Zakład wskazał, że zobowiązany posiada stały dochód w postaci emerytury oraz prawa do rzeczy ruchomych - pojazdów mechanicznych. Posiada również majątek w postaci nieruchomości, który może stanowić środek egzekucyjny.
Ponadto organ podniósł, że nie może rezygnować z dochodzenia swych wierzytelności. Wskazał, że z działalnością gospodarczą związane są pewne ciężary, m.in. opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne; są to konieczne koszty prowadzenia działalności, a instytucja umorzenia może zostać zastosowana wyłącznie w szczególnym przypadku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał dwie decyzje, w których w jednej wskazał na istnienie przesłanek do umorzenia należności, a w drugiej nie. Zaznaczył, że pomimo wnoszenia o rozłożenie na raty przedmiotowych zaległości, nigdy nie dostał decyzji dotyczącej układu ratalnego. Wskazał, że chce spłacić główne należności w systemie ratalnym, jednak bez udziału komornika, który zabiera większość kosztów w ten sposób, że Zakład z takiej egzekucji komorniczej otrzymuje jedynie parę złotych.
Odnosząc się do stanu majątkowego wskazał, że posiada samochód marki [...] rok prod. [...] oraz dwa samochody nie nadające się do zbycia z [...] i [...] roku. Podniósł, że choruje na cukrzycę a jego żona cierpi na schorzenia kręgosłupa. Wskazując na przyczynę powstania zaległości zaznaczył, że powstały one w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną w latach 1999-2000 i wierzytelnościami, które nie zostały spłacone przez firmy, które go oszukały. Końcowo jeszcze raz podkreślił, że dąży do ugodowego załatwienia sprawy i spłaty zaległości wobec Zakładu, gdyż nie chce być jego dłużnikiem do końca życia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentacji dotyczącej możliwości spłacenia zaległości w ratach, organ podniósł, że skarżący do tej pory nie złożył formalnego wniosku w tym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
A zatem należy stwierdzić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działania administracji publicznej pod kątem zgodności tych działań z prawem.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że w sprawie doszło do naruszenia prawa, co oznacza, że skarga podlega uwzględnieniu.
Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie [...] zł. za okres od maja 1999 do grudnia 2000 r.
Jak wynika z akt sprawy ww. zaległość powstała wskutek nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w ramach firmy [...] – L. K. Zaległość dotyczy przede wszystkim składek opłacanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami i w tej części organ, zdaniem Sądu, zasadnie umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 Kpa (decyzja z dnia 3 sierpnia 2010 r.) wskazując, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) zwaną dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, - nie stosuje się przepisów art. 28 i art. 29 pozwalających w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności.
Przedmiotem rozważań organu pozostał zatem wniosek dotyczący pozostałych zaległości za okres od maja 1999 roku do grudnia 2000r.
Rozstrzygnięcie ZUS – u w tej materii zgodnie z wolą Ustawodawcy ma charakter uznaniowy. Rola Sądu administracyjnego w przypadku kontroli decyzji uznaniowych jest ograniczona. W istocie sprowadza się do badania legalności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowo-wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2001 roku, I SA/Ka 498/00, PP z 2001 r. Nr 45, s. 14; jak również Ordynacja podatkowa 2005 r. Komentarz Mastalski,B. Adamiak, Wrocław 2005, s. 308.)
Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez Ustawodawcę dyrektywy wyboru.
To oznacza, że organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym, obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki.
Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał, będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że organ podejmując ww. decyzję nie dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy stanu faktycznego sprawy, w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie.
Uwadze organu uszła kwestia przedawnienia, którą organ winien z urzędu rozważyć przy podejmowaniu decyzji, zważywszy na fakt, że roszczenie dotyczy czerwca 1999 r. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 ww. ustawy.:
" Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d".
Zgodnie z art. 24 ust. 5b.:
"Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
W tym miejscu Sąd stwierdza, że nie mógł dokonać oceny zawieszenia biegu przedawnienia z powodu braku jakiejkolwiek informacji o dnu wszczęciu postępowania egzekucyjnego.
Sąd nie zgadza się z twierdzeniem organu, że skarżący nie złożył wniosku o rozłożenie należności na raty. Jak wynika z akt sprawy taką ewentualność wskazał już we wniosku z dnia [...] a następnie ponowił w odwołaniu z dnia [...]. Pomimo tego organ nadal twierdzi (odpowiedź na skargę), że skarżący " takiego formalnego wniosku nie złożył".
Przy ponownym rozpoznaniu skargi organ winien powyższe uwagi uwzględnić mając na uwadze fakt, że sam wniosek o umorzenie zaległości rozpatrywany był przez dwa lata, a w tym czasie należność powiększała się o naliczane odsetki i koszty egzekucji.
Reasumując Sąd stwierdza, że organy rozstrzygając niniejszą sprawę nie wyjaśniły wszystkich jej okoliczności w sposób wnikliwy i rzetelny, naruszając tym samym zasady postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej zwany - Kpa.
Te kwestie wymagają rzetelnej analizy i oceny, gdyż mają decydujące znaczenie dla określenia prawidłowej i wymagalnej kwoty zadłużenia, a w konsekwencji również rozstrzygnięcia kwestii umorzenia.
Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.
E. Kruppik – Świetlicka D. Dudra U. Wiśniewska