Uzasadnienie
W dniu 26 marca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wpłynął wraz ze skargą wniosek (formularz PPF) D. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje wraz z rodzicami. Wszyscy członkowie rodziny posiadają orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 4.020,74 zł. Matka skarżącego posiada dom o powierzchni 120 m2, w którym zamieszkuje. Podał, że posiada samochód osobowy – rok produkcji 2008 zakupiony ze środków celowych PFRON. Dalej oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca podał również, że rodzina ponosi wysokie koszty związane z utrzymaniem.
Postanowieniem z dnia 7 maja 2018 r. Referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
Referendarz uzasadniając umorzenie postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wyjaśnił, że przedmiot niniejszej sprawy dotyczy umorzenia postępowania dotyczącego zwrotu wypłaconych świadczeń, a więc przedmiot tej sprawy mieści się w zakresie ustawowego zwolnienia od kosztów określonego przepisem art. 239 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących chorób zawodowych, świadczeń leczniczych oraz świadczeń rehabilitacyjnych.
Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika Referendarz zaakcentował fakt, iż sytuacja majątkowa skarżącego jest trudna. Jednakże ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył sprzeciw wnosząc o zmianę postanowienia w zakresie oddalenia wniosku dotyczącym przyznania nieodpłatnej pomocy prawnej poprzez ustanowienie pełnomocnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z uwagi na przedmiot sprawy - dofinansowanie do udziału w turnusie rehabilitacyjnym, z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., korzysta on z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i dlatego rozpoznanie wniosku w tym zakresie było zbędne w rozumieniu art. 249a p.p.s.a. i postępowanie podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe.
Jeżeli chodzi natomiast o kwestie ustanowienia adwokata to stwierdzić należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania skargi. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim.
Ponadto, Sąd obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżących zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowaniu sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd pierwszej instancji zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04).
Dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma zatem znaczenie aktualny etap postępowania sądowoadministracyjnego. Prawidłowość tego stanowiska potwierdzają też postanowienia NSA: z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 245/11, czy z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08.
Sąd wziął również pod uwagę fakt, że skarżący wyraźnie artykułuje swoje żądania i zarzuty, a także korzysta ze środków zaskarżenia, jak chociażby poprzez wniesienie rozpatrywanego sprzeciwu.
Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, zdaniem Sądu, podzielić należy stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu, iż brak jest przesłanek do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącego w omawianej części i ustanowienia na jego rzecz adwokata.
Co przy tym istotne, odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie zamyka skarżącemu drogi do wystąpienia z wnioskiem o jego ustanowienie w dalszym jego stadium, gdy pojawi się konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski w przypadku skargi kasacyjnej).
Podobne stanowisko w odniesieniu do skarżącego wyraził tut. Sąd w postanowieniu z dnia 11 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 203/18 oraz Referendarz sądowy w postanowieniach z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 985/16 oraz z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 1374/17.
Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Nie wykazano, bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.