Uzasadnienie
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od sierpnia do września 2020 r.
Skarżąca wniosła zarzuty nieistnienia obowiązku składkowego objętego tytułami wykonawczymi i wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o wstrzymanie czynności do czasu rozpatrzenia zarzutów.
Postanowieniem z [...] lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddalił zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi z [...] kwietnia 2021 r. Po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia, postanowieniem z [...] marca 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy postanowienie z [...] lutego 2020 r. o oddaleniu zarzutu nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi o numerach z dnia [...] kwietnia 2021 r.
Organ wyjaśnił, że przesłanki do wniesienia zarzutu zostały określone w art. 33 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a."). Zakład wskazał, że podniesiony przez skarżącą zarzut nieistnienia obowiązku, wymieniony w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. został uzasadniony faktem, że [...] spółka komandytowa, której strona była wspólnikiem, nie prowadziła w wymienionym okresie działalności gospodarczej. Organ podkreślił, że samodzielną podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym stanowi posiadanie statusu wspólnika spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej, wpisanej do KRS. Wpis ten ma charakter konstytutywny, a fakt rozpoczęcia prowadzenia bądź zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę jest irrelewantny dla jej istnienia – w odróżnieniu od wpisu do CEIDG. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 ust. 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s."), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej – od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego, albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce, do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego, albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresów, na które wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. prawo przedsiębiorców. W myśl art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej komandytowej lub partnerskiej. Z brzmienia cytowanych wyżej przepisów wynika, że samodzielną podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym stanowi posiadanie statusu wspólnika spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej wpisanej do KRS, a stanowisko to podzielił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 12 sierpnia 2020 r. sygn. akt I UK 337/19.
W skardze na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. Zarzuciła naruszenie:
- art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s. poprzez nieprawidłową wykładnię i zastosowanie, które miały wpływ na wynik sprawy, przez uznanie, iż dla potrzeb podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym wspólnika spółki komandytowej uznaje się za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą poprzez sam fakt uzyskania statusu wspólnika tej spółki, podczas gdy podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom uzależnione jest od faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej przez spółkę;
- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77, art. 7 i art. 80 oraz art. 107 § 1 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności nieuwzględnienie okoliczności nie prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę komandytową [...] od co najmniej 2018 r., ustalonej przez Sąd Rejonowy w T. Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku z [...] września 2020 r., sygn. akt [...] oraz przez Sąd Okręgowy w T. w wyroku z [...] grudnia 2020 r., sygn. akt [...].
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17).
Spór sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie ZUS uznał, że skarżąca podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.
Z akt sprawy wynika, że ZUS prowadzi egzekucję wobec K. K. na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od sierpnia do września 2020 r. Pismem z dnia [...] maja 2021 r. skarżąca podniosła zarzut na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. nieistnienia obowiązku podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia w zakresie objętym tytułami wykonawczymi. W tym względzie strona wskazała, że spółka komandytowa [...], której była wspólnikiem, nie prowadziła działalności gospodarczej co najmniej od 2018 r., i jako wspólnik nie może podlegać ubezpieczeniu, ponieważ podleganiu temu ubezpieczeniu uzależnione jest od faktycznego prowadzenia tej działalności. Dla uzasadnienia swoich racji odwołała się do wydanych wobec niej wyroków: Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] września 2020 r., sygn. akt [...] oraz Sądu Okręgowego w T. z dnia [...] grudnia 2020 r., sygn. akt [...], wydanych w sprawach o zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne. Organ natomiast twierdzi, że podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym stanowi sam fakt posiadania statusu wspólnika spółki komandytowej i nie ma znaczenia okoliczność czy spółka faktycznie prowadziła działalność gospodarczą. Dla uzasadnienia swojego stanowiska organ w zaskarżonym postanowienie przytoczył regulację zawartą w art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. i w art. 13 ust. 4b u.s.u.s. Wskazał też na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I UK 337/19.
Zgodnie z powołanym przez organ art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s., za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Znaczną jednak część uzasadnienia postanowienia stanowią rozważania dotyczące art. 13 ust. 4b u.s.u.s., stosownie do którego obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej – od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego, albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce, do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego, albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Należy jednak zauważyć, że przepis ten wszedł w życie z dniem 18 września 2021 r. na mocy ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1621). Zatem przepis nie obowiązywał w okresie, za który jest prowadzona egzekucja. Organ nie wyjaśnił, dlaczego uznał, mimo iż przepis ten nie obowiązywał w tamtym czasie, ma on znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie wskazał też jaki przepis obowiązywał poprzednio i dlaczego nie mógł on znaleźć zastosowania. Stanowiska organu nie może tłumaczyć jedynie odwołanie się do art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. oraz wskazanie na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I UK 337/19. Uzasadnienie prawne zaskarżonego postanowienia jest szczątkowe. Brak jest w nim wywodu prawnego wyjaśniającego stanowisko zajęte przez organ.
Podkreślenia wymaga, że we wskazanym wyroku z dnia [...] września 2020 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy stwierdził, że samo posiadanie statusu wspólnika spółki komandytowej nie zawsze skutkować będzie posiadaniem tytułu do ubezpieczenia. Będzie tak wtedy, gdy spółka faktycznie prowadzi działalność w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Sąd ten podkreślił, że status wspólnika kreuje jedynie domniemanie prowadzenia przez tę osobę działalności gospodarczej. Może być ono obalone poprzez wykazanie, iż spółka nie prowadzi takiej działalności. W powyższym wyroku stwierdzono też, że spółka [...] co najmniej od 2018 r. nie prowadzi działalności gospodarczej. Natomiast z wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] grudnia 2020 r., sygn. akt [...] wynika, że nie istnieje tytuł ubezpieczenia społecznego bez faktycznego prowadzenia działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia. Tytułem do ubezpieczenia jest prowadzenie takiej działalności. Sam wpis do KRS wspólnika nie wyczerpuje definicji prowadzenia działalności gospodarczej i nie stanowi samodzielnej podstawy tytułu ubezpieczenia. W wyrokach tych wskazano, że podobne poglądy zostały wyrażone także przez, np.: [...].
Sąd dostrzega, że w powyższej kwestii zapadały też odmienne wyroki (np. wskazane przez organ postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I UK 337/19), jednakże mimo niejednolitego orzecznictwa, w sprawie dotyczącej skarżącej zarówno Sąd Rejonowy, jak i Sąd Okręgowy nie podzieliły poglądu organu rentowego, że obowiązkowe ubezpieczenie wspólnika spółki komandytowej wynika już z samego faktu uzyskania statusu wspólnika w takiej spółce i że bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż spółka nie prowadzi działalności gospodarczej.
Sąd nie neguje, że Zakład może w rozpatrywanej sprawie zająć inne stanowisko, lecz w takim razie powinien wyjaśnić, dlaczego uważa, że obydwa wyroki (Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego) nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, tym bardziej, że już z zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji strona wskazywała na pominięcie przez ZUS wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] września 2020 r. W szczególności organ powinien wytłumaczyć skarżącej, dlaczego po wydaniu wymienionych wyroków nie mogła oczekiwać, że jej sytuacja prawna jako wspólnika w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym została już rozstrzygnięta i nie ulegnie zmianie. Zaskarżone postanowienie nie zawiera żadnych wywodów w tym względzie.
Ponownie rozstrzygając sprawę, organ powinien również wytłumaczyć, jak rozumie pojęcie "nieistnienia obowiązku" użytego w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Wskazać bowiem należy, że podstawą wystawieniu tytułów wykonawczych była decyzja ZUS z dnia [...] lutego 2021 r. określająca skarżącej należności z tytułu składek za okres od sierpnia do września 2020 r. na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy (k. 4 akt adm.). Decyzja ta jest ostateczna, bowiem nie została przez stronę zaskarżona. Z akt sprawy nie wynika, aby decyzja ta została uchylona, stwierdzono jej nieważność czy wygaśnięcie. Organ powinien zatem wyjaśnić, czy w sytuacji gdy wymieniona decyzja nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, można mówić o "nieistnieniu obowiązku" w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.
Jednakże w pierwszej kolejności organ powinien wyjaśnić z jakich przyczyn uznał w zaskarżonym postanowieniu (str. 1), że w rozpatrywanej sprawie występował wyłącznie w roli wierzyciela, gdy jednocześnie – jak wynika z części J pkt 1 znajdujących się w aktach spawy tytułów wykonawczych – jest także organem egzekucyjnym. Podkreślenia wymaga, że na podstawie art. 19 § 4 u.p.e.a. dyrektor oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji m.in. w zakresie należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych. Z kolei w myśl art. 83c ust. 1 u.s.u.s. w odniesieniu do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez kierownika terenowej jednostki organizacyjnej ZUS działającego jako organ egzekucyjny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem odwoławczym jest dyrektor izby administracji skarbowej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organem odwoławczym był ZUS, bez jednak wskazania przyczyn, z powodu których uznał się za właściwy do rozpatrzenia środka zaskarżenia wniesionego przez stronę.
W konsekwencji zaskarżone postanowienie narusza art. 8 § 1, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.
Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na względzie wskazania i wywodu Sądu zawarte w tym wyroku.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postepowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie [...]zł.