Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r. organ zobowiązał Z. G. ("Skarżący", "Strona", "Zobowiązany") do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z tytułu zasiłku chorobowego za okres od [...].10.2017 do [...].11.2017r. W dniu [...] lutego 2024r. wystawiony został tytuł wykonawczy obejmujący nienależnie pobrane świadczenie. Na podstawie zawiadomienia o zajęciu z [...] lutego 2024r. należność została objęta egzekucją z wynagrodzenia za pracę Zobowiązanego.
Pismem z [...] marca 2024r. Strona wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej podnosząc nieistnienie obowiązku zwrotu oraz wygaśniecie obowiązku w całości, określone w art. 33 § 2 pkt 1 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: "u.p.e.a."). Wskazano, że należności objęte postępowaniem egzekucyjnym powstały w 2017r., a więc przed ogłoszeniem upadłości Zobowiązanego orzeczonej postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z [...] października 2018r. Strona podkreśliła, że na skutek postanowienia Sądu z [...] lutego 2023r. egzekwowana należność wygasła w całości wskutek umorzenia i nie istnieje jakakolwiek podstawa prawna do prowadzenia egzekucji należności po zakończonym postępowaniu upadłościowym. Skoro okres, za który pobrał on nienależny zasiłek chorobowy przypada na czas sprzed ogłoszenia upadłości, to zobowiązanie z tego tytułu na gruncie art. 49121 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm., dalej: "u.p.u.") zostało umorzone.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z [...] lutego 2024r. W uzasadnieniu organ podał, że decyzją z [...] kwietnia 2019r. Strona została zobowiązana do zwrotu nienależnego zasiłku chorobowego za okres od [...] października do [...] listopada 2017r. Decyzja została doręczona [...] kwietnia 2019r. Od decyzji nie złożono odwołania, wobec czego stała się prawomocna z dniem [...] maja 2019r. Organ podkreślił, że zobowiązanie do zwrotu świadczenia powstaje dopiero od momentu doręczenia decyzji zobowiązującej do zwrotu. Momentem powstania zobowiązania zwrotu nie jest okres, w którym Zobowiązany pobrał nienależny zasiłek chorobowy, tj. od [...] października do [...] listopada 2017 r., a moment doręczenia decyzji zobowiązującej, tj. [...] kwietnia 2019r.
Tym samym nie mogło być umorzone, albowiem w chwili ogłoszenia upadłości, tj. [...] października 2018 r., jeszcze nie istniało. Po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu spłaty. Z brzmienia art. 49121 ust. 1 u.p.u. wynika, że umorzenie obejmuje wszystkie nieopłacone zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości (z wyjątkami z art. 49121 ust. 2 u.p.u., które nie dotyczą sprawy). W konsekwencji skutek umorzenia przewidziany w tym przepisie nie odnosi się do zobowiązania ukształtowanego decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Zobowiązanie nie wygasło w całości ani w części.
W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia zarzucając naruszenie:
- - art. 33 § 2 pkt 1 i 5 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż umorzenie zobowiązania z tytułu egzekwowanego świadczenia w toku postępowania upadłościowego nie spowodowało jego wygaśnięcia,
- - art. 84 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż obowiązek zwrotu świadczenia kształtuje dopiero wydanie decyzji, pomimo iż zgodnie z ustawą odsetki od nienależnego świadczenia są naliczane już od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu.
Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.) uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd na wstępie wskazuje, że złożoną w sprawie skargę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Spór w sprawie zasadniczo sprowadza się do oceny, czy istnieje obowiązek będący podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Skarżący wiąże nieistnienie obowiązku z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lutego 2023r. sygn. akt [...] w którym to Sąd stwierdził wykonanie planu spłaty wierzycieli i umorzenie zobowiązań powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości ([...] października 2018r.). Strona wskazuje, że zobowiązania objęte tytułem wykonawczym nr [...] powstały w 2017r. zatem doszło do ich wygaśnięcia w całości. W ocenie organu, mając na uwadze konstytutywny charakter decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia, obowiązek taki ciąży na osobie zobowiązanej dopiero od dnia doręczenia decyzji. Decyzja z dnia [...] kwietnia 2019r. została doręczona Stronie w dniu [...] kwietnia 2019r. Wobec powyższego zobowiązanie do zwrotu należności nie mogło być umorzone albowiem w chwili ogłoszenia upadłości ([...] października 2018r.) jeszcze nie istniało.
W sporze tym rację należy przyznać organowi.
Podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią sformalizowany środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść podniesionych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wywiedzione w treści zarzutów okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Z przepisu art. 33 § 2 u.p.e.a. wynika, że podstawą zarzutu jest:
- 1) nieistnienie obowiązku;
- 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
- a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
- b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
- c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
- 3) błąd co do zobowiązanego;
- 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
- 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
- 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
- a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
- b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
- c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Analizując prawidłowość zaskarżonego postanowienia, Sąd wskazuje, że podniesiony zarzut nieistnienia obowiązku dotyczy zasadniczo kontroli formalnej obowiązku, co do którego prowadzi się egzekucję. W orzecznictwie funkcjonuje pogląd, zgodnie z którym pojęcie "nieistnienia obowiązku" w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, na przykład z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 stycznia 2023r., sygn. akt I SA/Łd 484/22), bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów (por. np. wyrok NSA o sygn. II FSK 227/18).
Przenosząc powyższe wywody na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że egzekucji podlega nienależnie pobrane świadczenie (zasiłek chorobowy) za okres od [...] października do [...] listopada 2017r. Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych lub inne świadczenie pieniężne wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego (art. 84 ust. 1 w związku z art. 84 ust. 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz.U. z 2024r. poz. 497). Żądanie zwrotu nienależnego świadczenia następuje przez doręczenie decyzji organu rentowego. Jak zasadnie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, bez wydania i doręczenia decyzji kształtującej zobowiązanie zwrotu, takie zobowiązanie nie powstaje. Dopiero od momentu doręczenia decyzji na osobie zobowiązanej ciąży obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia w ustalonej wysokości.
Decyzja taka kształtuje, a nie tylko potwierdza (deklaruje) zobowiązanie zwrotu nienależnego świadczenia. W niniejszej sprawie decyzją z [...] kwietnia 2019r. Skarżący został zobowiązany do zwrotu nienależnego zasiłku chorobowego za okres od [...] października do [...] listopada 2017r. Decyzja została doręczona [...] kwietnia 2019r. Od decyzji nie złożono odwołania. Decyzja stała się prawomocna z [...] maja 2019r. Zasadne jest stanowisko organu, iż momentem powstania zobowiązania zwrotu nie jest okres, w którym Skarżący pobrał nienależny zasiłek chorobowy a moment doręczenia decyzji tj. [...] kwietnia 2019r. Zobowiązanie zwrotu powstało bowiem na mocy decyzji z dniem jej doręczenia. Tym samym nie mogło być umorzone postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2023r., albowiem w chwili ogłoszenia upadłości, tj. [...] października 2018r., jeszcze nie istniało.
Przedstawione wyżej zapatrywanie co do charakteru decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, znajduje potwierdzenie m. in w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2021r. sygn. akt II USKP 30/21 (OSNP 2022/1/9, LEX nr 3174443). Sąd wskazuje, że: "kwestia określenia momentu, od którego należą się odsetki od świadczenia nienależnie pobranego została rozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który uznaje obecnie, że nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi dopiero wtedy, gdy organ rentowy wyda i doręczy zobowiązanemu decyzję administracyjną ustalającą nienależnie pobrane świadczenia i żądającą ich zwrotu. Trzeba bowiem - za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2010 r., I UK 210/09 (LEX nr 585713) - przypomnieć, że świadczenia z ubezpieczeń społecznych są przyznawane w drodze decyzji administracyjnych i na podstawie decyzji administracyjnych są wypłacane.
Nie można zatem utrzymywać, że świadczenia wypłacone na podstawie pozostającej w obrocie prawnym decyzji administracyjnej jako nienależne podlegały zwrotowi w dacie wypłaty, choćby przesłanki przyznania świadczenia w rzeczywistości nie istniały lub odpadły. Świadczenia w myśl art. 84 ustawy systemowej i art. 138 ustawy emerytalnej uważane za nienależne podlegają zwrotowi dopiero wtedy, gdy organ rentowy wyda stosowną decyzję administracyjną. Pogląd ten umacnia treść art. 84 ust. 4 i ustawy systemowej, w których użyte zostały sformułowania "kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją" (ust.
- 4) oraz "uprawomocnienie się decyzji ustalającej te należności" (ust. 7). ".
Biorąc pod uwagę powyższe, należało zgodzić się organem, że nie zostały spełnione podstawy do uwzględnienia zarzutu w oparciu o art. 33 § 2 u.p.e.a. Z tych względów w sprawie nie wystąpiły przesłanki do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę.