Uzasadnienie
W złożonym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek M. C. (dalej: "Skarżący", "Strona") powołał się na sytuację finansową oraz zdrowotną swojej rodziny. Opisał przyczyny powstania zaległości związane z trudną sytuacją na rynku. Podał w tym zakresie, że zajmował się produkcją odbojów do sklepów "[...]", niestety z powodu wysokiej konkurencji i krótkich terminów na wykonanie pracy coraz mniejsze pieniądze zostawały za jego wykonaną pracę. Podał, że po roku współpracy firma "[...]" przestała płacić, co spowodowało straty na około [...] zł. Sytuacja ta spowodowała powstanie zaległości w hurtowniach, za materiały, paliwo, uniemożliwiła spłacanie kredytów oraz spowodowała zajęcia komornicze, co stało się powodem zwiększania strat finansowych. Wszystkie te kłopoty stały się przyczyną choroby depresyjnej żony Skarżącego. Zobowiązany podniósł, że chcąc spłacać należności również podupadł na zdrowiu, ma problemy z kręgosłupem oraz żylaki obu nóg, a w poprzednim roku spadł z wysokości i złamał nasadę dalszej piszczeli.
Skarżący opisał także problemy zdrowotne swoich synów. Zaznaczył, że jego rodzina ponosi duże wydatki na prywatne wizyty u logopedy, korepetycje oraz prywatne wizyty lekarskie. Wskazał, że rodzina ma duże zaległości, rosnące odsetki oraz zajęcia komornicze i niespłacone kredyty.
Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek.
Rozpatrując złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.
W wyniku wniesienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 06 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 551/19 uchylił decyzję z dnia [...]. z powodu braku wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności z tytułu składek.
Ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r.
Rozpatrując wniesioną przez Stronę skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 15 września 2020r., sygn. akt I SA/Bd 344/20 uchylił decyzję organu odwoławczego. Sąd stwierdził, że w sentencji decyzji z dnia [...]. jednoznacznie wskazano, że organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r., która została wyeliminowana z obrotu prawnego. Utrzymanie w mocy innej decyzji niż decyzja, w stosunku do której wniesiono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a, które ma istotny wpływ na wynik sprawy.
Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał decyzję z dnia [...] r.
W wyniku wniesienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 01 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Bd 641/21 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...]. Sąd nie podzielił oceny organu, że nie wystąpiła w sprawie przesłanka § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej: "Rozporządzenie"). Zdaniem Sądu ocena organu nie jest prawidłowa i budzi istotne wątpliwości w kontekście zebranego materiału dowodowego.
W ocenie Sądu, w oparciu o dane należy stwierdzić, że brak jest możliwości spłaty zobowiązania w obecnej sytuacji bez pozbawienia Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę ZUS uzna, iż w sprawie wystąpiła przesłanka § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, po czym w ramach uznania administracyjnego oceni wniosek o umorzenie zaległości.
Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r.
W uzasadnieniu organ podał, że rozpatrując sprawę korzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: CEIDG, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie ustalono, że: od [...]. do [...]. Strona powadziła działalność gospodarczą z zakresu obróbki mechanicznej elementów metalowych; od [...]. jest zatrudniona na umowę o pracę w A. na 1/8 etatu z wynagrodzeniem w kwocie [...]zł brutto, tj. [...] zł netto; żona Skarżącego A. C. od [...] r. jest zatrudniona na umowę o pracę na 1/8 etatu w A. z wynagrodzeniem w kwocie [...]zł brutto, tj. [...] zł netto; przed tym okresem żona pracowała w tej samej firmie na cały etat z wynagrodzeniem do czerwca 2021 r. w kwocie [...]zł brutto; Skarżący jest właścicielem samochodu [...] [...] z [...]r.; jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej zabudowanej o powierzchni 0,6537 ha położonej w miejscowości R., dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą numer [...], do której [...]. ZUS dokonał wpisu celem zabezpieczenia należności z tytułu składek.
Odwołując się do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") organ podał, że w przypadku Skarżącego: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, lecz jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku, gdyż Skarżący posiada dochód z tytułu umowy o pracę, jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej, posiada następców prawnych; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; aktualnie Dyrektor Oddziału ZUS [...] prowadzi wobec Strony postępowanie egzekucyjne; ZUS [...] r. dokonał wpisu do hipoteki nieruchomości położonej w R. o powierzchni 0,6537 ha numer księgi wieczystej [...] za okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł celem zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Organ podał, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.
W związku z powyższym brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
W zakresie przesłanek umorzenia zawartych w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek organ podał, że pomimo skutecznego doręczenia wezwania o przedłożenie oświadczenia o stanie rodzinny i majątkowym oraz dodatkowej dokumentacji w sprawie, Skarżący nie przedłożył ww. dokumentów. W rezultacie ZUS nie ma podstaw by przewidywać, czy i w jakim stopniu regulowanie zaległości wobec ZUS, chociażby w ramach układu ratalnego, zagrażałoby egzystencji Strony. Organ podał, że we własnym zakresie ustalił, iż od [...].
Skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę na 1/8 etatu w A. z wynagrodzeniem w kwocie [...]zł brutto, tj. [...] zł netto. Żona A. C. od [...]. jest zatrudniona na umowę o pracę na 1/8 etatu w A. z wynagrodzeniem w kwocie [...]zł brutto, tj. [...] zł netto. Z ustaleń organu wynika, że na syna M. C. ([...] lat) Skarżący otrzymuje świadczenie 500+. W gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze [...] letni syn D. C., który nie figuruje jako osoba zgłoszona do ubezpieczeń w ZUS. Organ wyliczył, że dochód wspólnego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł. Wyjaśnił przy tym, że wlicza do dochodu świadczenie wychowawcze z programu 500+ opierając się w tej kwestii na wyroku NSA z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I GSK 1359/19.
Odnosząc się do wskaźnika minimum egzystencji, które ustalone na dzień 30 marca 2022r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego wyniosło 2.329,77 zł, tj. 582,44 zł na osobę organ wskazał, że sytuacja Skarżącego jest niejednoznaczna. Strona nie korzysta z pomocy państwa i jednocześnie utrzymuje się wraz z rodziną z tak niskich dochodów. Skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej zaległości w opłatach z tytułu czynszu itp.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie ulega wątpliwości, iż sytuacja finansowa Strony jest trudna, gdyż wykazany dochód gospodarstwa domowego jest bardzo niski. Wobec stwierdzenia skrajnie trudnej sytuacji materialnej organ nie jest jednak zobowiązany do uwzględnienia wniosku Strony. Organ w tym zakresie powołał się na tzw. uznanie administracyjne. Stwierdził, że pomimo wystąpienia w sprawie wskazanej przesłanki, mogących skutkować umorzeniem należności, Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił - w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału, a także ustalonych okoliczności faktycznych - odmówić umorzenia należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie takie wynika z faktu, że Skarżący nie przedłożył wraz z małżonką orzeczenia o niezdolności do pracy, jak również nie udokumentował, że z uwagi na stan zdrowia małżonkowie nie mogą podjąć zatrudnia na pełny etat. W ocenie organu praca na 1/8 etatu może być celowym działaniem podjętym w celu umorzenia należności.
Ponadto organ podał, że Skarżący ma [...] lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu [...] lat aktywności zawodowej. Istnieje więc szansa na spłatę zadłużenia. Z uwagi na wiek Strony i możliwość podjęcia zatrudnienia na pełny etat, nie istnieją szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem Strony od ciążącej zaległości. Tym bardziej, że Skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego wykluczenie z rynku pracy (np. orzeczenia o niezdolności do pracy). Ponadto, pomimo podnoszenia trudnej sytuacji materialnej nie udokumentował, że korzysta z pomocy państwa, co prowadzi do wniosku, że uzyskiwane dochody wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny.
Organ stwierdził, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone przez Skarżącego jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Organ wskazał, że analiza dokumentacji nie wykazała, że w sprawie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogło pozbawić Stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący nie udokumentował, że klęska żywiołowa, ani inne nadzwyczajne wydarzenie były powodem zaprzestania prowadzenia działalności. W przypadku Strony nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia.
Organ podał także, że wezwał Stronę o uzupełnienie wniosku o aktualną sytuację zdrowotną i rodzinną. Skarżący nie przedłożył orzeczenia o niezdolności do pracy oraz nie powołał się na swój stan zdrowia, jak również nie udokumentował, że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W niniejszym przypadku nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący zarzucił decyzji naruszenie:
- - art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") przez brak zastosowania się przy ponownym rozpoznawaniu sprawy do wytycznych i oceny prawnej zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 01 grudnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 641/21, które mają moc wiążącą dla organu, a odnoszących się do wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, co miało bezpośredni wpływ na wydane w dniu [...]. rozstrzygnięcie;
- - § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia przez błędną wykładnię mającą wpływ na wynik sprawy polegającą na uznaniu, że sytuacja majątkowa i rodzinna Skarżącego pozwala na uregulowanie należności i nie spowoduje to negatywnych skutków, a w szczególności nie pozbawi Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych;
- - art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. przez błędną wykładnię, która to miała wpływ na wynik sprawy, polegającą na uznaniu, iż w stosunku do Skarżącego nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zobowiązań, podczas gdy w majątku skarżącego brak jest składnika, który umożliwiłby skuteczną egzekucję należności – co przesądza o całkowitej nieściągalności zaległości;
- - art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") przez brak kompleksowego zebrania i rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności w zakresie ustalenia możliwości zarobkowych i majątkowych Skarżącego;
- - art. 7 i 77 § 1 k.p.a. przez pominięcie okoliczności obciążenia nieruchomości hipoteką, co spowoduje konieczność zaspokojenia wierzycieli hipotecznych w pierwszej kolejności, jak również pominięciu okoliczności, że Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, a nie jej wyłącznym właścicielem;
- - art. 80 k.p.a. mające wpływ na rozstrzygnięcie przez uznanie, że wiek aktywności zawodowej Skarżącego umożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej w pełnym wymiarze czasu pracy i spłatę zadłużenia, podczas gdy Skarżący jako osoba schorowana po przebyciu ciężkiego urazu kości twarzoczaszki wraz z krwiakiem i obrzękiem mózgu nie jest w stanie być w pełni aktywny zawodowo i bez znaczenia pozostaje fakt wieku aktywności zawodowej;
- - art. 80 k.p.a. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów, a mianowicie na przyjęciu przez organ, że fakt zatrudnienia w wymiarze 1/8 etatu może być celowym działaniem Skarżącego, jak również uznanie, iż umorzenie należności może zostać wykorzystane do poprawy sytuacji ekonomicznej i zabezpieczenia interesów, podczas gdy w perspektywie wszystkich okoliczności związanych ze zdrowiem Skarżącego wniosek taki jest krzywdzący i nieuprawniony;
- - art. 80 k.p.a. polegające na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów, a mianowicie na przyjęciu przez organ, iż fakt niekorzystania z socjalnej pomocy ze środków budżetu państwa przesądza o tym, iż sytuacja finansowa Skarżącego nie jest trudna i może on uregulować zobowiązanie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1652/21 przewidziane w przytoczonym powyżej przepisie ograniczenie prawa do jawnego rozpoznania sprawy jest dopuszczalne ze względu na treść art. 45 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji, odnosi się bowiem do sytuacji wyjątkowej - stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, a więc służy tym samym ochronie zdrowia publicznego, porządku publicznego, wolności i praw jednostek, a także realizacji zadań władzy publicznej, wynikających z art. 68 ust. 4 Konstytucji, zgodnie z którym władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, równoważąc wartości indywidualne i publiczne w stanach wyjątkowych.
Z kolei w postanowieniach z 22 października 2020r. sygn. akt II FSK 1389/18 i II FSK 1600/18 NSA podkreślił, że w takiej sytuacji, skierowanie sprawy celem rozpoznania na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od zgody lub sprzeciwu strony. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, zarządzeniem z dnia [...]. (k. 28 akt sądowych) skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Jednocześnie Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, a zatem skarga podlega oddaleniu.
Przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z pochodnymi. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Regulacje prawne normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawarte są w art. 28 u.s.u.s. oraz w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Trzeba również wskazać, że stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
Sprawa umorzenia ww. zaległości z tytułu składek była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez tut. Sąd, który wydanymi wyrokami uchylił poprzednio wydane decyzje, tj.: 1) wyrokiem z 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 551/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję z [...] r. z powodu braku wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności z tytułu składek;
2) wyrokiem z 15 września 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 344/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję z [...] r. stwierdzając, że z sentencji zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, iż organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję z [...]., która została wyeliminowana z obrotu prawnego. Zdaniem Sądu utrzymanie w mocy innej decyzji niż decyzja, w stosunku do której wniesiono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., a naruszenie to ma istotny wpływ na wynik sprawy; wyrokiem z dnia 01 grudnia 2021r., sygn. akt I SA/Bd 641/21 Sąd uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. stwierdzając wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia tj. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych życiowych potrzeb. Sąd wskazał, iż organ ponownie rozpatrując sprawę uzna wystąpienie wskazanej przesłanki i w ramach uznania administracyjnego oceni wniosek o umorzenie zaległości.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawne uległy zmianie. W świetle tego przepisu ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Konsekwencją tego związania jest to, że stanowisko sądu pierwszej instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownej decyzji organu administracyjnego, powinno odpowiadać ocenie prawnej tegoż sądu wyrażonej w poprzednim orzeczeniu, a zatem sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wcześniej wyrażonym poglądem. Z powyższego przepisu wynika też, że ocena prawna traci moc wiążącą w przypadku zmiany stanu prawnego.
W tym miejscu wskazać należy, że w wyroku z dnia 01 grudnia 2021r. Sąd wskazał, że ocena wymagalności składek objętych decyzją przeprowadzona przez ZUS nie budzi wątpliwości. Strona skarżąca nie podważyła tych ustaleń i nie podała argumentów oraz dowodów, które uprawniałyby do uznania, że doszło do przedawnienia należności. Ponadto Sąd uznał, iż ZUS uwzględnił zalecenia zawarte w wyroku z 06 listopada 2019r. sygn. akt I SA/Bd 551/19 oraz w wyroku z 15 września 2020 r. sygn. akt I SA/Bd 344/20, zatem do rozważenia zostało czy organ wykonał wskazania Sądu z wyroku z dnia 01 grudnia 2021r.
Dokonując zatem oceny zaskarżonej decyzji podnieść należy, że z treści przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, iż należności z tytułu składek mogą być przez ZUS umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017r. poz. 2344 ze zm.);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Z cytowanego przepisu wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty.
Organ analizując stan faktyczny nie stwierdził ww. ustawowych przesłanek przemawiających za możliwością umorzenia należności ZUS, ostatecznie konkludując, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Organ bowiem ustalił, że nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie ma żadnych dokumentów, które potwierdzałyby okoliczności wymienione w tych przepisach prawa. Z przyczyn oczywistych w sprawie nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie Skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi.
Skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak zasadnie organ zauważa, że nie występują pozostałe okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., wskazując na ustanowioną hipotekę na nieruchomości na rzecz ZUS. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Wprawdzie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. umorzył postępowanie egzekucyjne (umorzenie postępowania egzekucyjnego miało miejsce [...].), jednak obecnie prowadzone jest postępowanie przez Dyrektora Oddziału ZUS [...] Nieuprawnione są zarzuty w zakresie nie wystąpienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 tej ustawy. Wbrew twierdzeniom skargi organ odniósł się do tego zagadnienia wskazując, że Dyrektor Oddziału ZUS [...] prowadzi postępowanie egzekucyjne, nie zostało ono zakończone. Nie można zatem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Byłoby to przedwczesne.
W tym miejscu podkreślić należy, że ocena w zakresie prawidłowości ustaleń organu co do nie wystąpienia w sprawie całkowitej nieściągalności, o której mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawarta została w wyroku tut. Sądu z dnia 01 grudnia 2021r. Z uwagi na brak zmiany okoliczności faktycznych w tym zakresie Sąd w obecnym składzie oceną tą jest związany.
Wobec powyższego ocenić należało czy organ wypełnił wskazania Sądu co do zastosowania w sprawie § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Wbrew zarzutom skargi ponownie rozpatrując sprawę organ, po analizie sytuacji życiowej i majątkowej Skarżącego uznał, że wystąpiła w sprawie przesłanka z § 3 ust. 1pkt 1 Rozporządzenia, mogąca skutkować umorzeniem należności. Nie mniej pomimo wystąpienia tej przesłanki, działając w ramach uznania administracyjnego, ZUS postanowił odmówić umorzenia należności. Dokonując kontroli prawidłowości zastosowania uznania administracyjnego w świetle zebranego materiału dowodowego i argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził zasadność podjętego rozstrzygnięcia.
Wyliczony przez organ dochód wspólnego (z małżonką i dwójką dzieci w tym pełnoletni syn) gospodarstwa domowego Skarżącego wynosi [...] zł. Zestawienie go z minimum egzystencji ustalonym na dzień 30 marca 2022r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego w wysokości 2.329,77 zł, doprowadziło organ do słusznego wniosku że sytuacja materialna Strony jest skrajnie trudna. Nie mniej, jak zasadnie podkreślił organ, Strona nie przedłożyła żadnych dowodów, żadnej dokumentacji z której wynikałoby jak przy tak niskich dochodach (nie stanowiących nawet [...]% minimum socjalnego) jest w stanie utrzymać się 4 osobowa rodzina.
Skarżący nie przedłożył zestawienia kosztów utrzymania, dowodów na korzystanie z pomocy społecznej, ewentualnych zaświadczeń o zaległościach w opłatach czynszu, nie wyjaśnił dlaczego pomimo wieku ([...] lat) pracuje jedynie na 1/8 etatu czy okoliczność ta wynika ze stanu zdrowia (zaświadczenie o niezdolności do pracy) czy jest powodowana inna przyczyną. Jak zasadnie wyjaśnił organ, pomimo podnoszenia przez Skarżącego trudnej sytuacji materialnej w żaden sposób nie udokumentowano, że uzyskiwane dochody nie wystarczają (bądź wystarczają) na zaspokojenie potrzeb życiowych rodziny. W tym miejscu podkreślić należy, że tut.
Sąd w wyroku z dnia 01 grudnia 2021r. wyjaśnił, iż to Skarżący najlepiej zna swoją i członków rodziny sytuację materialną oraz zdrowotną i powinien ją rzetelnie z zachowaniem jej aktualności przedstawić organowi, powinien zatem stosować się do wezwań organu. Tymczasem wezwania organu kierowane do Strony o przedłożenie dokumentów, oświadczeń odnośnie sytuacji rodzinnej i materialnej pozostały bez żadnej reakcji (wezwanie z dnia [...]. z dnia [...].; k-17, 19 akt admin.). Organ, jak wskazano w uzasadnieniu decyzji, skorzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych co do kwestii zatrudnienia i posiadanego majątku ale dla ustalenia sytuacji materialnej i zdrowotnej niezbędna była współpraca Strony, która takiej inicjatywy nie wykazała. Nie budzi wątpliwości Sądu, że to na organie ciąży obowiązek zbierania dowodów. Nie mniej jednak to osoba odpowiedzialna za zapłatę składek tymi dowodami dysponuje i w sytuacji, gdy ich nie przedstawi to organ nie jest w stanie ocenić czy gołosłowne twierdzenia o trudnej sytuacji materialnej są prawdziwe.
Reasumując, w przedmiotowej sprawie organ zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał jego subsumpcji, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia w zgodzie z treścią art. 7, art. 75, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a.
W tym stanie rzeczy ZUS wyprowadził prawidłowy wniosek, że brak jest podstaw do umorzenia należności Skarżącego, na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Natomiast pomimo stwierdzenia zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, działając w ramach uznania administracyjnego odmówił umorzenia zaległości. W ocenie Sądu dokonana przez ZUS ocena zebranego materiału dowodowego nie jest dowolna i nie wychodzi poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. oraz nie naruszyła zasady swobodnej oceny dowodów. Zatem w sytuacji, gdy nadal istnieją możliwości wyegzekwowania zaległych składek - co zostało wykazane w toku postępowania prowadzonego przez ZUS - to umorzenie należności naruszałoby interes publiczny. Ograniczone możliwości płatnicze nie mogą zostać uznane za wystarczające do umorzenia należności składkowych (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 16 marca 2021r., sygn. akt I SA/Op 471/21, LEX nr 3331327). Okoliczność, że Skarżący pracuje na 1/8 etatu i osiąga zarobki niewspółmierne do powstałych zaległości publicznoprawnych nie uzasadnia sama w sobie umorzenia należności składkowych.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę