Uzasadnienie
We wniosku o umorzenie należności z tytułu składek S. L. (dalej także Skarżący) podał, że obecnie przebywa w Areszcie Śledczym we [...]. Na wolności ma rodzinę, żonę oraz sześcioro dzieci w tym pięcioro nieletnich.
Inne (dalej także: ZUS, Zakład, organ) decyzją z [...] lutego 2021 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s., Skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Ponadto nie wykazał jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń ani nie wykazał, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podał, że posiada dom o powierzchni 80 m2 (budynek gospodarczy), w którym zamieszkuje cała siedmioosobowa rodzina. Wyjaśnił, że obecnie przebywa w Zakładzie Karnym i podjął pracę w ANWIS Sp. z o.o., lecz 70% wynagrodzenia zabiera Zakład Karny. Ponadto komornik prowadzi postępowanie egzekucyjne z tytułu zaległych alimentów. Kwota, która zostaje, tj. około [...] zł, wysyła rodzinie, ponieważ mają bardzo ciężką sytuację.
Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. Inne utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu organ przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." mające zastosowanie w sprawie. Organ podał, że Skarżący od [...] marca 2018 r. prowadzi działalność gospodarczo-usługową wspomagającą chów i hodowlę zwierząt gospodarskich, którą zawiesił [...] grudnia 2019 r. Od [...] listopada 2019 r. przebywa w Zakładzie Karnym we [...] i do odbycia kary pozostały 4 lata. Od [...] listopada 2020 r. na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności wykonuje odpłatnie pracę w ANWIS Sp. z o.o. i z tego tytułu osiągnął dochód netto za styczeń 2021 r. w kwocie [...]zł, za luty 2021 r. [...] zł, za marzec 2021 r. [...] zł i za kwiecień 2021 r. [...] zł. Jest właścicielem nieruchomości gruntowej zabudowanej położonej w miejscowości M. o powierzchni 0,5400 ha, dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą WL1L/00029933/4, na której [...] marca 2021 r. ZUS dokonał wpisu do hipoteki celem zabezpieczenia należności z tytułu składek. Nie jest właścicielem samochodu.
Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiły przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.
Nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., albowiem zawieszenie działalności, co nie jest równoznaczne z jej zaprzestaniem; ponadto Skarżący posiada dochód z tytułu umowy cywilnoprawnej; jest właścicielem nieruchomości i posiada następców prawnych. Nie zachodzi również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi Skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.
Nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Wobec Skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne z zajęcia wierzytelności przysługującej z umowy cywilnoprawnej.
Przechodząc do analizy przesłanek przesłanki umorzenia określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", ZUS ustalił, że od [...] listopada 2020 r. na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności Skarżący wykonuje odpłatnie pracę w ANWIS Sp. z o.o. i z tego tytułu osiąga dochód, którego średnia wysokość z trzech ostatnich miesięcy wyniosła [...] zł. Żona od [...] maja 2019 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. jako osoba bezrobotna, a syn od [...] czerwca 2020 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jedna z córek osiągnęła pełnoletność i nie przysługuje jej świadczenie "500+". Natomiast na pozostałe małoletnie dzieci żona pobiera świadczenie "500+" w łącznej wysokości [...] zł. Poza tym Skarżący jest właścicielem nieruchomości gruntowej z zabudowaniami.
Zdaniem organu okoliczność pozbawienia wolności Skarżącego ma wpływ na jego obecną sytuację, jednak sytuacja życiowa nie jest szczególna i trudna. Ma bowiem zaspokojone wszystkie potrzeby życiowe i nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem. Poza tym istnieje możliwość zarobkowania i zatrudnienia w warunkach Zakładu Karnego. Do osiągnięcia wieku emerytalnego Skarżącemu pozostało 25 lat aktywności zawodowej, a podejmowane działania sugerują możliwość poprawy sytuacji finansowej i szansę spłaty zadłużenia np. w układzie ratalnym.
Pomimo podnoszenia trudnej sytuacji materialnej Skarżący nie udokumentował, że korzysta wraz z rodziną z pomocy państwa. Z uwagi na wiek Skarżącego i osiągany dochód jego sytuacja, w ocenie organu, nie nosi znamion ubóstwa.
Analiza dokumentacji nie wykazała również, że w sprawie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogło pozbawić Skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że jego sytuacja zdrowotna uniemożliwia bądź ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Stan zdrowia Skarżącego daje możliwość wykonywania pracy.
W złożonej skardze Skarżący podkreślił, że dom (budynek gospodarczy) który posiada zostanie zajęty przez ZUS, to jego rodzina zostanie bez dachu nad głową. Odnośnie do otrzymywanego wynagrodzenia za pracę podał, że do dyspozycji pozostaje mu [...] zł, ponieważ połowę wypłaty zabiera zakład karny, 20% urząd skarbowy, 40% komornik, a część przeznacza na spłatę pożyczki, którą zaciągnął, aby pomóc rodzinie. W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2021 r. Skarżący podtrzymał skargę oraz argumenty w niej zawarte. Wniósł o anulowanie długu wobec ZUS.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.) – dalej: "ustawa COVID-19". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 15 września 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2021 r. (por. k. 28 akt sądowych).
Jednocześnie Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.
Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, a zatem skarga podlega oddaleniu.
Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 maja 2021 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia 15 lutego 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Zagadnienie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) – dalej także: "rozp. wykon.".
Odnosząc się do kwestii zasadności odmowy umorzenia zaległości w kontekście oceny wystąpienia przesłanek zastosowania tej instytucji należy wskazać, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "nieściągalności zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wedle jego zapisów zachodzi ona, gdy:
- - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
- - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
- - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Dla oceny czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia dotyczą Skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek.
Stosownie do § 3 ust. 1 rozp. wykon. ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Przepis ten przewiduje w szczególności następujące przesłanki:
- - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- - poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- - przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Jednocześnie, w myśl § 3 ust. 2 rozp. wykon. za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, pojęcie rodziny w rozumieniu powyższego przepisu obejmuje również małżeństwo posiadające rozdzielność majątkową (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 211/20, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Analiza sytuacji majątkowej musiała zatem odnosić się do rodziny, w której Skarżący żyje, a mianowicie musiała uwzględniać dochody i wydatki jego oraz jego małżonki.
Z powyższych przepisów wynika, że należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.), a w uzasadnionych przypadkach także pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozp. wykon.). Przy czym dopuszczenie w tych regulacjach możliwości umorzenia należności przez Zakład wskazuje na uznaniowy charakter tego rodzaju decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.
Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności i taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego – decydując o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14, publ.: CBOSA).
Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.
Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Dokonując porównania sytuacji materialnej Skarżącego z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt I GSK 1498/17, publ.: CBOSA). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14, publ.: CBOSA).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ dokonał analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, iż w przypadku Skarżącego nie zachodzi żadna ze wskazanych w tym przepisie sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Znajduje to potwierdzenie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji (por. k. 15 – 15v. akt admin. II instancji).
Analizując zaś przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozp. wykon. należy stwierdzić, że nie zostały spełnione przesłanki określone w pkt. 1-3, gdyż Skarżący nie wykazał, że choruje na przewlekłą chorobę jak również nie ciążył na nim obowiązek sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiając ją uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozp. wykon.). Z kolei zdiagnozowane dolegliwości wskazane przez Skarżącego, na co trafnie zwrócił organ uwagę, nie ograniczają też go w możliwości uzyskiwania dochodu, a tym samym nie rzutują na jego stan majątkowy, czego dowodzi zatrudnienie w ANWIS Sp. z o.o.
Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym dowody przedłożone przez stronę, nie wskazywały na wystąpienie przesłanki związanej z poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić Skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozp. wykon.). Trafnie zatem organ przyjął, że ww. przesłanka nie wystąpiła.
Prawidłowo organ przeanalizował również zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia Skarżącego - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozp. wykon.). Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że Skarżący w związku z osadzeniem w zakładzie karnym nie ponosi żadnych kosztów utrzymania.
Jednocześnie ustalono, że Skarżący został skierowany do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności osiągając w okresie trzech miesięcy poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji średni dochód w wysokości [...] zł. Skarżący podniósł, że 70% wynagrodzenia zabiera Zakład Karny, ponadto komornik prowadzi wobec niego postępowanie egzekucyjne z tytułu zaległych alimentów. Dodatkowo przekazuje rodzinie kwotę około 200-250 zł.
Ustalono również bezspornie, że rodzina Skarżącego nie korzysta ze środków pomocy społecznej i o taką pomoc się nie ubiegała. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że taka okoliczność prowadzi do wniosku, że sytuacja finansowa Skarżącego nie jest na tyle trudna, aby spłata zadłużenia, pozbawiała jego rodzinę środków do życia (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 211/20, publ.: CBOSA). Oczywiście nie jest to okolicznością przesądzającą o wystąpieniu ubóstwa po jego stronie, ale jedną z wielu okoliczności, które zostały wyważone przez organ w niniejszej sprawie, wskazujących łącznie, że w takiej wyjątkowej sytuacji, uzasadniającej skorzystanie z najdalej idącej ulgi w spłacie zaległości z tytułu zobowiązań publicznoprawnych, Skarżący się nie znajduje.
W kontekście powyższych uwag podkreślić należy, że z treści przywołanej regulacji (art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust.1 pkt 1-3 rozp. wykon.) wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3467/18, publ.: CBOSA).
W konsekwencji, to strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi stanowi dla niego zagrożenie dla zabezpieczenia niezbędnego minimum socjalnego. Konieczność uregulowania zadłużenia stanowi niewątpliwie obciążenie, ale powstanie kwoty zaległości jest wynikiem niewywiązywania się z obowiązku publicznoprawnego i samo w sobie nie stanowi przesłanki uwolnienia od długu. To bowiem jest możliwe w razie wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację osobistą zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności bez wywarcia dla niego i jego rodziny zbyt ciężkich skutków, których przykładowe wyliczenie zawarto w § 3 ust. 1 rozp. wykon.
W skardze Skarżący dodał, że dokonuje spłaty pożyczki (bez wskazania kwoty obciążenia z tego tytułu), nie wskazując jednocześnie na trudności z jej spłatą. Siłą rzeczy organ nie mógł poddać tej okoliczności ocenie w toku postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytuł składek. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że obowiązek spłaty należności cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki wykluczającej spłatę zobowiązań z tytułu składek, zaś zobowiązania wobec ZUS nie mogą być pominięte i potraktowane drugorzędnie wobec zobowiązań cywilnoprawnych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 573/19, przyznanie priorytetu w zaspokajaniu należnościom prywatnym prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż prowadziłoby do nieuprawnionego uprzywilejowywania podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli.
Podkreślić należy, że zaległości objęte zaskarżoną decyzją powstały wskutek niewywiązywania się Skarżącego z obowiązków nałożonych przepisami prawa, a nie wskutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Umorzenie tych zaległości stawiałoby Skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych podmiotów.
Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
T. Wójcik L. Kleczkowski A. O.