Uzasadnienie
W dniu [...] lipca 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej także: Zakład, organ, ZUS) wpłynął wniosek S. Ż. (dalej: Skarżący, Strona) z prośbą o rozłożenie należności głównej z tytułu składek na raty oraz umorzenie odsetek od powyższej należności. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na uregulowanie zaległości w całości i zadeklarował gotowość spłaty w miesięcznych ratach po 70 zł każda.
Decyzją z dnia [...] września 2022 r. Zakład odmówił umorzenia odsetek w łącznej kwocie 2.073 zł (naliczonych na dzień [...] lipca 2022 r.), przypadających od zaległych składek za okres 10/2014-01/2015 za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w tym: w kwocie 1.293 zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, w kwocie 677 zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, w kwocie 103 zł od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy.
W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia. Przytaczając art. 24 ust. 5, art. 24 ust. 5b i art. 24 ust. 5f ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s." – wskazał, że wobec Skarżącego przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu [...] grudnia 2015 r. przez Dyrektora Oddziału ZUS. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało wpływ wszczęcie postępowania przed wydaniem decyzji o wysokości zadłużenia, które zostało doręczone [...] września 2015 r. Decyzja na zadłużenie ogółem z [...] października 2015 r. została Skarżącemu doręczona [...] października 2015 r. z kolei tytuły wykonawcze zostały doręczone [...] grudnia 2015 r. W związku z powyższym organ uznał, że należności objęte przedmiotowym wnioskiem nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.
W dalszej kolejności organ wskazał, iż wniosek Skarżącego został rozpoznany w oparciu o art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz że na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Następnie organ podkreślił, że ze zgromadzony materiał dowodowy w sprawie nie wykazał okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie ww. przepisów. Podkreślił, że w stosunku do działalności prowadzonej przez Skarżącego (działalność zakończona w styczniu 2015 r.) nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, nie zachodzą w stosunku, a przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie Skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, w związku z czym przesłanka wynikająca z art. 28 ust.3 pkt 4a również nie zachodzi.
Organ podkreślił, że mimo to, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności, to nie wystąpił brak majątku, gdyż pobiera on świadczenie emerytalne w wysokości 1.334,03 zł brutto, 1.214,03 zł netto miesięcznie, ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 233,84 zł. Nadto jest współwłaścicielem nieruchomości o nr księgi wieczystej TO1U/00002892/4, na której widnieje zabezpieczenie na rzecz Zakładu. Dodatkowo obecnie wobec Skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które nie zostało zakończone. Zatem organ stanął na stanowisku, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, czyli wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.
Mając na uwadze powyższe, organ nie znalazł w sprawie możliwości zastosowania przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Następnie organ odniósł się do przesłanek umorzenia wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s oraz tych zawartych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) – dalej: "Rozporządzenie". Zdaniem ZUS przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie zachodzi w stosunku do Skarżącego, ponieważ nie prowadzi on już działalności gospodarczej.
Natomiast w odniesieniu do okoliczności zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, organ stwierdził, że we wniosku o umorzenie Skarżący wskazał na stan zdrowia swojej żony chorującej na cukrzycę i wymagającej terapii insulinowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym poinformował, że zdiagnozowano u niego rozedmę płuc. Do akt sprawy przedłożył zaświadczenia o stanie zdrowia – swoje i żony – potwierdzające posiadane schorzenia. Z przedstawionych informacji zdaniem organu nie wynika jednak, aby Skarżący sprawował osobistą opiekę nad chorym członkiem rodziny. W tym miejscu organ dodał, że Strona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.334,03 zł brutto, które jest przyznawane niezależnie od stanu zdrowia. W takim stanie rzeczy, organ nie znalazł podstaw do tego by uznać, że sytuacja zdrowotna Skarżącego uniemożliwiała lub ograniczała pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.
Nadto ZUS wskazał, że rozważył możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez Skarżącego zadłużenia pozbawiałaby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia). Organ ponownie odniósł się do pobierania przez Skarżącego emerytury rolniczej z KRUS, gdzie kwota świadczenia wynosi 1.334,03 zł brutto, tj. 1.214,03 zł netto miesięcznie (potrącenia komornicze 233,84 zł, do wypłaty 980,19 zł). Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną E. Ż., która osiąga dochód w kwocie 980,00 zł netto. Zgodnie z ustaleniami wewnętrznymi ZUS, żona Skarżącego pobiera emeryturę rolnicza z KRUS w wysokości 1.377,41 zł brutto oraz w bazie Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS figuruje jako emeryt, a kwota wypłacanego świadczenia to 238,45 zł. Organ podkreślił, że zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne w 2022 r. (dane za I kwartał) dla 2 osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.334,05 zł. tj. 1.167,03 zł na osobę.
Na tej podstawie ZUS jednoznacznie stwierdził, że dochód gospodarstwa domowego Skarżącego jest wyższy od minimum socjalnego określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPiSS), zatem wyklucza stan ubóstwa.
Organ zauważył, że Skarżący stałe wydatki związane z utrzymaniem określił na kwotę: 700 zł. Nie przedstawił jednak żadnych rachunków, faktur dokumentujących wysokość oraz rodzaj kosztów związanych z utrzymaniem, leczeniem. Skarżący wskazał też, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej, co zdaniem ZUS daje podstawy sądzić, że jest w stanie samodzielnie zapewnić swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa. Ponadto, starał się o rozłożenie należności głównej na raty w wysokości 70,00 zł miesięcznie - wniosek pozostawiono bez rozpatrzenia. Organ dodał także, że Skarżący nadmienił, że posiada inne zobowiązania pieniężne dochodzone w formie egzekucji komorniczej. ZUS podkreślił przy tym, że fakt posiadania zadłużenia z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych nie jest okolicznością przemawiającą za umorzeniem należności. Zauważył, że w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego.
Organ stanął na stanowisku, że każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy, ponieważ to na płatniku ciąży ustawowy obowiązek regulowania składek w obowiązującym terminie jak i wysokości. Zatem każdy przedsiębiorca, podejmujący działalność gospodarczą, bierze na siebie ryzyko związane z jej prowadzeniem i opłacalnością. Jeżeli pomimo trudności decyduje się na dalsze jej prowadzenie, nie opłacając przy tym obowiązkowych należności publicznoprawnych, to musi liczyć się z tym, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały i będą przymusowo dochodzone.
Organ podkreślił, że wniosek o umorzenie odsetek Skarżący uzasadnił ciężką sytuacją finansową oraz niewiedzą. Jednak Skarżący osiąga aktualnie dochód z tytułu emerytury, a ponadto zwrócił się z wnioskiem o rozłożenie na raty powstałego zadłużenia proponując kwotę spłaty w wysokości 300 zł miesięcznie, co świadczy w ocenie ZUS o jego możliwościach płatniczych. Mimo, że wniosek ten pozostał pozostawiony bez rozpoznania, to organ dodał, że Skarżący ma możliwość ponownego zwrócenia się o zawarcie układu ratalnego.
Ostatecznie, organ stwierdził, że Skarżący nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia jemu spłatę zaległych należności wobec ZUS. W związku z czym, mając na uwadze w szczególności brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz brak wystąpienia przesłanek zawartych w Rozporządzeniu organ odmówił umorzenia przedmiotowych należności.
Skargę do Sądu złożył Skarżący, wskazując, że na skutek różnych zdarzeń i okoliczności zawinionych i niezawinionych jako płatnik nie dokonywał wpłat z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w związku z czym sprawa trafiła na drogę egzekucji. Z uwagi na trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i finansową wnioskował o rozłożenia na raty należności głównej oraz o umorzenie odsetek, jednak jego wnioski są regularnie odrzucane. Wskazał, że sprawa jego zadłużenia zakończyła się prawomocnym orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 października 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 534/18 oraz z dnia 29 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 320/19. Wskazał, że pomimo, że zaskarżona decyzja została uchylona to ZUS w dalszym ciągu powiela swoje wcześniejsze decyzje i w dalszym ciągu odmawia jemu umorzenia odsetek. Podkreślił, że przedstawił w ZUS wszelkie posiadane dokumenty, składał oświadczenia i wyjaśnienia.
Bardzo dokładnie wielokrotnie przedstawił swoją sytuację rodzinną, zdrowotną i finansowa. Dodał, że w decyzjach ZUS nic się nie mieniło, a jedyne co w jego sprawie się zmienia to oddział ZUS, z którego otrzymuje kolejne pisma. Skarżący dodał, że w jego odczuciu wszelkie jego argumenty są pomijane. Wniósł o rzetelne przeanalizowanie jego sprawy, podkreślając, że wszelkie dokumenty i wyjaśnienia jakie składał znajdują się w aktach spraw prowadzonych przez ZUS.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.) – dalej: "ustawa COVID-19". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] stycznia 2023 r. (por. k. 40 akt sądowych).
Jednocześnie Skarżący został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.
Oceniając zaskarżoną decyzję ZUS z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
Odnosząc się do zasadności odmowy umorzenia zaległości w kontekście oceny wystąpienia przesłanek zastosowania tej instytucji należy wskazać, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).
Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "nieściągalności zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wedle jego zapisów zachodzi ona, gdy:
- - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
- - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
- - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym Rozporządzeniu. Dla oceny czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i Rozporządzenia dotyczą Skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek.
Stosownie do § 3 ust. 1 Rozporządzenia ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Przepis ten przewiduje w szczególności następujące przesłanki:
- - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- - poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- - przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Jednocześnie, w myśl § 3 ust. 2 Rozporządzenia za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku.
Należy wskazać, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 Rozporządzenia. Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1807/14, publ.: CBOSA).
Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 1045/08, z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14, publ.: CBOSA).
Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 Rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Dokonując porównania sytuacji materialnej Skarżącego z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt I GSK 1498/17, publ.: CBOSA). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., sygn. akt II GSK 1502/14, publ.: CBOSA).
Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organ dokonał analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, iż w przypadku Skarżącego nie zachodzi żadna ze wskazanych w tym przepisie sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.
Analizując zaś przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia należy stwierdzić, że nie zostały spełnione przesłanka określona w pkt 2 i 3, gdyż Skarżący nie wykazał, że choruje na przewlekłą chorobę jak również nie ciążył na nim obowiązek sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiając go przy tym uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W ocenie Sądu nie jest jednak prawidłowa dokonana przez organ ocena ogólnej przesłanki umorzenia należności wynikająca z przytoczonego przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei stanowiący rozwinięcie powyższej zasady art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ponadto w myśl art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.
Jednocześnie Sąd pragnie zwrócić uwagę stron, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie nie jest kontynuacją postępowania zainicjowanego wnioskiem złożonym przez Skarżącego w dniu [...] stycznia 2018 r., w którym zapadały wyroki tutejszego Sądu z dnia: 9 października 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 534/18 oraz 29 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 320/19. Po uprawomocnieniu się powołanego wyżej wyroku z dnia 29 lipca 2019 r. uchylającego zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 18 kwietnia 2019 r. Zakład wydał w dniu 10 lutego 2020 r. kolejną decyzję, nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji o odmowie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. Decyzja ta została skutecznie doręczona [...] lutego 2020 r., co wynika z adnotacji na potwierdzeniu odbioru znajdującym się w aktach sprawy.
Natomiast postępowanie w sprawie, w której wydano decyzję będącą przedmiotem kontroli sądowej obecnie zostało wszczęte wnioskiem Skarżącego z dnia [...] lipca 2022 r. Jest to zatem sprawa odrębna od tej, w której wydano powołane wyżej wyroki. Wobec powyższego stanowisko Skarżącego, że zaskarżona decyzja została uchylona nie może odnosić się do zaskarżonej skargą decyzji z dnia [...] września 2022 r. będącej przedmiotem oceny dokonywanej obecnie przez Sąd. Jak wynika z akt sprawy ostatnia wydana przez Zakład decyzja z dnia [...] lutego 2020 r. (wydana po wyroku uchylającym w sprawie I SA/Bd 320/19) nie została zaskarżona.
Jednocześnie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje, że w zakresie określenia stanu majątkowego Skarżącego poczynił ustalenia, zgodnie z którymi m.in. na jego nazwisko są zarejestrowane motorower oraz przyczepa ciężarowa, a ponadto, że jest "w 1/2 części" jest on właścicielem nieruchomości - gruntów rolnych zabudowanych w miejscowości Ś. o powierzchni 2,32 ha, dla której prowadzona jest KW nr [...]. W aktach rozpoznawanej sprawy brak jest jednakże dowodów, na których ustalenia te organ oparł. Wprawdzie Zakład przedłożył akta sprawy dotyczące wcześniejszego wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek z 2018 r., w których znajdują się dokumenty świadczące o dokonaniu takich ustaleń, jednakże zostały one wytworzone w 2018 r. Organ przy tym sam nie wypowiedział się co do aktualnych informacji w tym zakresie. Jest to o tyle istotne, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym złożonym w sprawie z wniosku z 2018 r. S. Ż. podał, że wydzierżawił gospodarstwo rolne.
Natomiast analiza analogicznego oświadczenia w niniejszej (por. k. 19-20 akt admin.) wskazuje, że Skarżący nie posiada żadnego majątku, w tym gospodarstwa rolnego, ani takiego gospodarstwa nie wydzierżawia. Tej niespójności organ nie wyjaśnił ani też w żaden sposób się do niej nie odniósł. Jednocześnie Zakład był w stanie uzyskać aktualne informacje o świadczeniach uzyskiwanych przez Skarżącego i jego małżonkę z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W świetle art. 75 § 1 k.p.a. nie budzi wątpliwości możliwość wykorzystania w prowadzonym postępowaniu dowodów zgromadzonych w aktach innych postępowań pod warunkiem, że strona będzie mogła się z nimi zapoznać i co do nich wypowiedzieć stosownie do zasady wynikającej z art. 10 § 1 k.p.a.
Zdaniem Sądu należy jednak podkreślić, że automatyczne, schematyczne przenoszenie ustaleń poczynionych w innych postępowaniach, które są niespójne z innymi dowodami zgromadzonymi w aktach sprawy, a w dodatku budzą uzasadnione wątpliwości co do ich aktualności, nie daje się pogodzić z wynikającym z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego standardem w zakresie zbierania materiału i jego wnikliwej oceny. Ponadto stwarza to wrażenie, że także organ błędnie traktuje postępowanie w niniejszej sprawie jako swoistą kontynuację postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...]. Wskazuje na to także fakt, że akta tego postępowania lub poszczególne zgromadzone w nim dowody nie zostały włączone do akt rozpoznawanej obecnie sprawy, przy czym ten mankament nie stanowi podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy stronie umożliwiono zapoznanie się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów stosownie do art. 10 § 1 k.p.a.
Niewyjaśnienie powyższych kwestii narusza art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wyczerpująco rozważone i zbadane (art. 11 k.p.a.). Natomiast, ocena czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.).
Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji, na obecnym etapie, przedwczesne byłoby odnoszenie się do merytorycznych kwestii związanych z odmową umorzenia należności ZUS.
Rozpoznając sprawę ponownie, ZUS uwzględni ocenę wynikającą z niniejszego wyroku, uzupełni materiał dowodowy i przeanalizuje zgromadzone dowody, w sposób pozwalający na ustalenie, czy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżący nie jest w stanie opłacić tych zaległych należności, w szczególności zaś, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd w toku prowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji nie może bowiem zastąpić organu w dokonywaniu ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.