Wyrok WSA w Bydgoszczy z 27 lutego 2024 r., I SA/Bd 643/23

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy

Rozpoznanie

na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lutego 2024 r.

Sprawa

sprawy ze skargi C. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 22 września 2023 r. nr 0401-IEW.4123.7.2023 w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej jako członka zarządu spółki za zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r. oddala skargę

Skład

Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Asesor WSA Joanna Ziołek

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. K. orzekł o solidarnej ze spółką odpowiedzialności podatkowej skarżącego za zaległość podatkową N. I. sp. z o. o. w podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r. w wysokości [...] zł, a także za należne odsetki za zwłokę w wysokości [...] zł.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] września 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał na przesłanki orzeczenia o odpowiedzialności podatnika za zobowiązania spółki wymienione w art. 116 § 1-2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej: "O.p."). Odnosząc się do pierwszej przesłanki podał, że z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, iż skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu od dnia [...] sierpnia 2013 r. do dnia [...] grudnia 2020 r.

Spółka w złożonej w dniu [...] stycznia 2020 r. w Urzędzie Skarbowym w A. K. deklaracji dla podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r. wykazała kwotę podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego w wysokości [...] zł. Spółka winna była uregulować należny podatek za grudzień 2019 r. do dnia [...] stycznia 2020 r. Na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji na karcie kontowej spółki pozostawała nieuregulowana zaległość w podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r. w wysokości [...] zł. Zatem skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki w terminie płatności zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r., tj. w dniu [...] stycznia 2020 r.

Odnosząc się do następnych przesłanek organ podał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. K., działając jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec spółki do przedmiotowej zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lutego 2020 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny podejmował środki egzekucyjne w postaci zajęcia praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zajęcia rachunków spółki były skuteczne, jednakże nie doprowadziło to do zaspokojenia przedmiotowych zaległości podatkowych. Ponadto organ egzekucyjny skierował zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej do P. B.-W. F.-T. sp. z o. o. Saldo zobowiązania P. B.-W. F.-T. sp. z o. o. wobec N. I. sp. z o. o. na dzień [...] maja 2020 r. wynosiło [...] zł. Spółka poinformowała, że zajęta wierzytelność jest uznana, jednak termin wymagalności przesunięty został do dnia [...] czerwca 2023 r.

Organ podał, że w odniesieniu do dłużnika zajętej wierzytelności istotną okolicznością jest, że od dnia [...] listopada 2017 r. jedynym wspólnikiem N. I. sp. z o. o. jest W. K., który ponadto uwidoczniony został w Krajowym Rejestrze Sądowym jako pełniący funkcję prezesa zarządu tej spółki od dnia [...] grudnia 2020 r. W. K. jednocześnie jest prezesem zarządu P. B.-W. F.-T. sp. z o. o., a więc dłużnika zajętej wierzytelności. Co istotne, żadna ze spółek nie wytoczyła powództwa o wierzytelności, nie dokonano potrącenia. Organ podkreślił, że wysokość zajętej należności N. I. sp. z o. o. wynosi [...] zł brutto, natomiast łączna wysokość należności głównych zaległości podatkowych N. I. sp. z o.o. wynosi [...] zł, a łącznych zobowiązań spółki wykazanych we wniosku o ogłoszenie upadłości z dnia [...] marca 2021 r. - [...] zł. W ocenie organu, już z samego porównania kwot wzajemnych wierzytelności wynika, że do przeprowadzenia skutecznej egzekucji nie dojdzie.

Organ zaznaczył, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w związku z postawą dłużnika spółki i wzajemnymi powiązaniami pomiędzy spółkami, nie wyegzekwowano kwot pozwalających na spłatę zaległości, a egzekucja okazała się w części bezskuteczna. Sam fakt zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej nie jest równoznaczny z jego skutecznością. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, okoliczność zaistnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji w części potwierdza również treść postanowienia Sądu Rejonowego V Wydział Gospodarczy w T. z dnia [...] marca 2023 r., sygn. akt [...] oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości spółki N. I.. Sąd Rejonowy ustalił, że dłużnik jest niewypłacalny, gdyż utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Spółka nie posiada żadnego majątku, a na dzień złożenia przedmiotowego wniosku posiadała nieuregulowane zobowiązania pieniężne wobec czterech wierzycieli na łączna kwotę [...]zł. Dłużnikowi przysługuje wymagalna wierzytelność wobec P. B.-W. F.-T. sp. z o. o. w wysokości [...] zł. W ocenie Sądu, okolicznością niebudzącą najmniejszej wątpliwości jest fakt, że dłużnik jest niewypłacalny, gdyż utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości na podstawie art. 13 ust. 1 Prawa upadłościowego.

W świetle powyższego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej potwierdził stanowisko organu pierwszej instancji w przedmiocie bezskuteczności egzekucji prowadzonej z majątku spółki, której wykazanie jest warunkiem procedowania w zakresie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatnika za przedmiotową zaległość podatkową.

Odnosząc się do kwestii istnienie podstaw do ogłoszenia upadłości spółki organ stwierdził, że biorąc pod uwagę najstarsze nieuregulowane zobowiązania - niezapłaconą w terminie zaliczkę na podatek dochodowy od osób prawnych za grudzień 2019 r. i niezapłacony w terminie podatek od towarów i usług za grudzień 2019 r. (obowiązek zapłaty upływał odpowiednio [...] stycznia 2020 r. i [...] stycznia 2020 r.), winien nie później niż w terminie do dnia [...] maja 2020 r., złożyć zgłoszenie w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] marca 2021 r. do Sądu Rejonowego we [...] został skierowany wniosek N. I. sp. z o.o. o ogłoszenie upadłości, jednak wniosek ten został zwrócony. Tym samym, w ocenie organu, powyższy wniosek o ogłoszenie upadłości nie ma wpływu na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Zarządzenie bowiem o zwrocie wniosku o ogłoszenie upadłości oznacza, że nie zgłoszono wniosku prawidłowo. Kolejnym wnioskiem z dnia [...] września 2022 r. spółka ponownie wniosła do Sądu wniosek o ogłoszenie upadłości. Postanowieniem Sądu Rejonowego V Wydział Gospodarczy w T. z dnia [...] marca 2023 r., sygn. akt [...] wniosek ten został oddalony na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe. W opinii Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, przedmiotowy wniosek spółki został zgłoszony w czasie niewłaściwym, bowiem był spóźniony.

Organ odwoławczy wskazał, że w okresie, w którym skarżący pełnił funkcję członka zarządu, pomimo że istniały podstawy uprawniające do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, nie podjął działań w tym kierunku. Wobec powyższego należy przyjąć, iż nie wykazał on, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości spółki.

Skarżący nie przedłożył też żadnego dowodu potwierdzającego istnienie rzeczywistego, umożliwiającego zaspokojenie zaległości podatkowej mienia spółki. Organ w tym zakresie zauważył, że zastosował trzykrotnie środek egzekucyjny w postaci egzekucji z wierzytelności, którą podatnik wskazał (od P. B.-W. F.-T. sp. z o. o.), ale czynność okazała się bezskuteczna. Dodatkowo organ zauważył, że N. I. sp. z o.o. nie dochodziła swoich należności przed sądem, wprost przeciwnie godziła się na kolejne zmiany terminu zapłaty od P. B.-W. F.-T. sp. z o. o. Ponadto w postanowieniu z dnia [...] marca 2023 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w T. V Wydział Gospodarczy jednoznacznie wskazał, że spółka nie posiada żadnego majątku, a na dzień złożenia wniosku posiadała nieuregulowane zobowiązania pieniężne wobec czterech wierzycieli na łączną kwotę [...]zł. Jedyną wartością majątkową dłużnika jest wierzytelność przysługująca mu wobec P. B.-W. F.-T. sp. z o. o. w wysokości [...] zł. Jednak Sąd uznał, że należności nieściągnięte dotąd przez dłużnika są zwykle wątpliwe, co do możności ich zrealizowania i mają jedynie charakter swego rodzaju "możliwości", czy też nadziei na znalezienie się w majątku dłużnika.

Reasumując organ stwierdził, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. K. w sposób prawidłowy zbadał przesłanki pozwalające na orzeczenie o solidarnej ze spółką odpowiedzialności podatnika za zaległości N. I. sp. z o.o. z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Organ prawidłowo wskazał, że zaległości podatkowe powstały w czasie, gdy skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu oraz wykazał bezskuteczność egzekucji wobec majątku dłużnika. Ponadto, w sprawie nie wystąpiły przesłanki uwalniające stronę od tej odpowiedzialności, określone w art. 116 § 1 pkt 1 i 2 O.p.

W skardze strona wniosła o uchylenie decyzji obu instancji w całości i przekazanie sprawy w celu rozstrzygnięcia Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w A. K.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. przez:

1. gromadzenie przez organy obu instancji w sposób selektywny i bezkrytyczny materiałów dowodowych mających na celu udowodnienie niesłusznej i arbitralnie przyjętej tezy, że egzekucja ze wskazanej przez skarżącego wierzytelności spółki N. I. wobec P. B.-W. F.-T. jest bezskuteczna, mimo że dokonano zajęcie tej wierzytelności i istnieją realne możliwości wyegzekwowanie tej wierzytelności;
2. dowolną, nielogiczną ocenę okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności w zakresie bezskuteczności egzekucji z wierzytelności wobec spółki F.-T.;
3. uwzględnienie jedynie tych okoliczności, które przemawiały na niekorzyść strony, co miało wpływ na rozstrzygniecie sprawy;

2. art. 107 O.p. w zw. z art. 116 § 1 i 2 O.p. przez ustalenie odpowiedzialności solidarnej skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki N. I. w związku z pełnieniem przez podatnika funkcji członka zarządu spółki, mimo:

1. prowadzenia przez organ podatkowy skutecznej egzekucji z wierzytelności firmy N. I. sp. z o.o. wobec P. B.-W. F.-T. sp. z o.o. – wierzytelność została zajęta i organ czeka na jej wymagalność;
2. istnienia wskazanego przez podatnika majątku firmy N. I. sp. z o. o., z którego jest prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w A. K. egzekucja w postaci zajętych przez Urząd Skarbowy na poczet egzekucji przedmiotowej należności wierzytelności do spółki F.-T. w kwocie [...]zł, wobec czego egzekucja należności wobec spółki nie jest bezskuteczna, a w zakresie, w którym nie jest bezskuteczna, odpowiedzialność solidarna skarżącego powinna być wykluczona.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko z punktu widzenia jej legalności, tj. z punktu widzenia zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze z zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika zaś, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącemu pisemne wypowiedzenie się w sprawie, wyznaczając mu 10-dniowy termin.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie uznał, że skarżący ponosi solidarną odpowiedzialności jako członek zarządu N. I. spółki z o.o. za zaległości tej spółki z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r., wraz z odsetkami za zwłokę.

W myśl art. 116 § 1 O.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia [...] maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia [...] maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

2. nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.). Przepisy art. 116 § 1-2 stosuje się również do byłego członka zarządu (art. 116 § 4 O.p.).

W świetle powyższych unormowań organ podatkowy powinien wykazać, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki N. I. w okresie kiedy powstały zaległości, bezskuteczność egzekucji oraz zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości spółki.

Wskazać należy, że zaległość spółki z tytułu podatku od towarów i usług wynika z deklaracji dla podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r., w której spółka wykazała kwotę podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego w wysokości [...] zł. Podatek ten powinien być uregulowany do dnia [...] stycznia 2020 r. Po upływie tego terminu nieuiszczona kwota podatku od towarów i usług stała się zaległością podatkową, stosownie do art. 51 § 1 O.p. Na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji zaległość w podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r. wynosiła [...] zł.

Z zaskarżonej decyzji wynika, że C. M. został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego jako prezes zarządu z dniem [...] sierpnia 2013 r., natomiast został wykreślony z pełnienia tej funkcji z dniem [...] grudnia 2020 r. W odwołaniu wskazał, że nie jest członkiem zarządu spółki N. I. od dnia [...] listopada 2020 r. Sprawowaną przez skarżącego funkcję prezesa zarządu potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, na których widnieje jego podpis jako prezesa zarządu, np. porozumienia o zmianie płatności z dnia [...] września 2020 r. i z dnia [...] listopada 2020 r. (k. 65-66), potwierdzenia odbioru pism datowane na dzień: [...] lutego 2020 r. (k. 63), [...] września 2020 r. (k. 73). Zatem skarżący ponosi odpowiedzialność za wskazane zaległości podatkowe jako osoba trzecia.

Kolejną przesłanką, którą powinien wykazać organ jest bezskuteczność egzekucji. Pojęcie bezskuteczności egzekucji nie zostało zdefiniowane ani w przepisach podatkowych, ani w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, lecz nie oznacza to, że dopuszczalne jest pojmowanie go w każdy dowolny sposób. Pojęcie to należy rozumieć zgodnie z dyrektywami wykładni językowej i powiązać je z celem postępowania egzekucyjnego. W języku potocznym pod pojęciem bezskuteczności rozumie się nieprzynoszenie pożądanych rezultatów, daremność, bezowocność ("Słownika Języka Polskiego", pod redakcją M. Szymczaka, Warszawa 1978, t. I, s. 150). Celem egzekucji jest doprowadzenie do zaspokojenia roszczeń wierzyciela. W związku z powyższym o skuteczności egzekucji można mówić wówczas, gdy zostanie osiągnięty oczekiwany rezultat, a więc zostanie wyegzekwowana kwota długu. W uchwale z dnia [...] grudnia 2008 r., II FPS 6/08 NSA uznał, że stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu.

Z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2019 r. wobec spółki N. I. było prowadzone postępowanie egzekucyjne. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny podejmował środki egzekucyjne w postaci zajęcia praw majątkowych stanowiących wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, kierując je do Santander Bank [...] w W. i N. B. S. w T.. Zajęcia rachunków spółki były skuteczne, lecz nie doprowadziło to do zaspokojenia przedmiotowej zaległości. System OGNIVO nie ujawnił innych rachunków bankowych posiadanych przez spółkę, z których można by było przeprowadzić skuteczną egzekucję. Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. K. zwrócił się do kilkudziesięciu banków i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych w całym kraju z zapytaniem, czy prowadzą rachunek bankowy spółki N. I.. Wszystkie odpowiedzi były negatywne.

Ponadto organ egzekucyjny kierował zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej do P. B.-W. F.-T. spółki z o.o. P. z dnia [...] maja 2020 r. spółka ta poinformowała organ egzekucyjny, że "uznaje zobowiązanie wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w A. K., nie uchyla się od obowiązku płatności". Spółka wskazała, że jej saldo zobowiązania wobec spółki N. I. na dzień [...] maja 2020 r. wynosi [...] zł. Zadeklarowała uregulowanie zobowiązania do dnia [...] września 2020 r., zgodnie z porozumieniem zawartym pomiędzy spółkami. Terminy płatności były jednak przesuwane na mocy kolejnych porozumień zawartych pomiędzy spółkami.

W kolejnym piśmie z dnia [...] stycznia 2023 r. spółka F.-T. poinformowała, że termin wymagalności został ponownie przesunięty do dnia [...] czerwca 2023 r. Powołując się na trudności z utrzymaniem płynności finansowej spowodowane utrudnieniami w handlu z głównym kontrahentem w [...] spółka wskazała, że operuje bardzo ograniczonym budżetem, który obecnie uniemożliwia uregulowanie wierzytelności.

P. z dnia [...] marca 2021 r. spółka N. I. złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że spółka jest dłużnikiem niewypłacalnym, bowiem utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych przez okres przekraczający 3 miesiące, a ponadto zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość jego majątku. Spółka nie ma majątku, z którego mogłaby spłacić zobowiązania, jej zadłużenie na dzień złożenia wniosku wynosi [...] zł, a bilans na dzień [...] lutego 2021 r. wykazuje stratę w wysokości [...] zł i stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Podkreślić należy, że wysokość zajętej należności spółki N. I. wynosi [...] zł brutto, natomiast łączna wysokość należności głównych zaległości podatkowych stanowi kwotę wynosi [...] zł, a łącznych zobowiązań spółki wykazanych we wniosku o ogłoszenie upadłości z dnia [...] marca 2021 r. - [...] zł.

P. z dnia [...] czerwca 2022 r. Sąd Rejonowy V Wydział gospodarczy w T. poinformował, że wobec spółki N. I. "było prowadzone postepowanie upadłościowe, zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2022 r. wniosek został zwrócony".

Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. K. wezwał spółkę N. I. do przedłożenia informacji o składnikach jej majątku oraz o podanie, czy w ostatnich pięciu latach od dnia złożenia informacji, dokonywała rozporządzeń istotnymi przedmiotami swego majątku, a zwłaszcza, czy nieodpłatnie przekazywała prawa do nieruchomości. P. z dnia [...] stycznia 2023 r. spółka poinformowała organ egzekucyjny, że jedyny składnik jej majątku stanowi wierzytelność z tytułu praw wynalazczych (patent) u kontrahenta spółki w wysokości [...] zł brutto, z terminem zapłaty w dniu [...] czerwca 2023 r.

W następnym piśmie z dnia [...] lipca 2023 r. spółka F.-T. wskazała, że termin wymagalności wierzytelności został przesunięty na [...] grudnia 2023 r.

Wnioskiem z dnia [...] września 2022 r. spółka N. I. ponownie wystąpiła o ogłoszenie upadłości. Postanowieniem z dnia [...] marca 2023 r. Sądu Rejonowego w T. V Wydział Gospodarczy oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika – spółki N. I.. Sąd ustalił, że dłużnik jest niewypłacalny, gdyż utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Spółka na dzień złożenia przedmiotowego wniosku posiadała nieuregulowane zobowiązania pieniężne wobec czterech wierzycieli na łączna kwotę [...]zł. Jedyną wartością majątkową dłużnika jest wierzytelność przysługująca mu wobec P. B.-W. F.-T. spółki z o.o. w wysokości [...] zł. Sąd w oparciu o treść orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia [...] kwietnia 2003 r., sygn. akt II CK 484/02, stwierdził, że należności nie mieszczą się pod pojęciem majątku dłużnika poddawanemu badaniu na potrzeby analizy, czy wystarczy on na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Wskazano, że należności nieściągnięte dotąd przez dłużnika są zwykle wątpliwe co do możności ich zrealizowania i mają jedynie charakter swego rodzaju "możliwości", czy też nadziei na znalezienie się w majątku dłużnika. Dochodzenie ich w postępowaniu sądowym wiązać się będzie z kolei z poniesieniem kosztów, natomiast nie ma pewności uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Podstawą prawną rozstrzygnięcia Sądu był art. 13 ust. 1 ustawy z dnia [...] lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dalej: "u.p.u."), zgodnie z którym sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów.

Wskazać też należy, że od dnia [...] listopada 2017 r. jedynym wspólnikiem spółki N. I. jest W. K., który ponadto z dniem [...] grudnia 2020 r. został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego jako prezes powyższej spółki. Jednocześnie W. K. jest prezesem zarządu spółki F.-T., a więc dłużnika zajętej wierzytelności. Żadna ze spółek nie wytoczyła powództwa o wierzytelności, nie dokonano potrącenia.

W rezultacie stwierdzić należy, że organ podjął szereg działań w celu wyegzekwowania zaległości podatkowej za grudzień 2019 r. i w świetle powyższych okoliczności prawidłowo uznał, iż została spełniona przesłanka bezskuteczności egzekucji.

Organ powinien wykazać także istnienie podstaw do ogłoszenia upadłości spółki. W uchwale siedmiu sędziów z dnia [...] sierpnia 2009 r., II FPS 3/09 NSA stwierdził, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 O.p. Do takiego wniosku prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Badanie przez organ podatkowy "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustaloną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy.

Ocena, czy zgłoszenie upadłości nastąpiło we "właściwym czasie" powinna być dokonywana w świetle przepisów ustawy z dnia [...] lutego 2003 r. Prawo upadłościowe. W myśl art. 10 u.p.u upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Zgodnie natomiast z art. 11 u.p.u. dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1). Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (ust. 1a). Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (ust. 2). Przepis art. 21 u.p.u. stanowi zaś, że dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (ust. 1). Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami (ust. 2).

Wymienione w art. 11 u.p.u. przesłanki zgłoszenia wniosku o upadłość mają charakter alternatywny i równorzędny i dlatego zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości przedsiębiorców (por. wyrok WSA we Wrocławiu w wyroku z 8 grudnia 2009 r., I SA/Wr 973/09; wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r., II FSK 853/13). Art. 11 ust. 1 u.p.u. określa niewypłacalność także jako utratę przez dłużnika zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, przy czym domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Oznacza to, że nie każdy stan, w którym dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, powoduje, iż jest on niewypłacalny. Jeżeli stan, w którym dłużnik nie reguluje zobowiązań pieniężnych trwa powyżej trzech miesięcy, ustawodawca wprowadził domniemanie faktyczne niewypłacalności, natomiast w przypadku, w którym stan ten trwa krócej, nie zachodzi przesłanka z art. 11 ust. 1 u.p.u. Nie ulega przy tym wątpliwości, że przepis ten odnosi się także do należności publicznoprawnych, a zatem również podatków (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2022 r., I SA/Gl 15/22). W przedmiotowej sprawie zaistniała wynikająca z art. 11 ust. 1 u.p.u. przesłanka utraty przez dłużnika zdolności do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

W tym względzie organ ustalił, że spółka oprócz niezapłaconego w terminie podatek od towarów i usług za grudzień 2019 r. (obowiązek zapłaty upływał w dniu [...] stycznia 2020 r.), miała także zaległość podatkową z tytułu niezapłaconej w terminie zaliczki na podatek dochodowy od osób prawnych za grudzień 2019 r. (obowiązek zapłaty upływał w dniu [...] stycznia 2020 r.). Z uwagi na to, że opóźnienie w uregulowaniu tych zobowiązań przekroczyło trzy miesiące, organ wyliczył, że termin trzydziestu dni na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości (licząc od zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług) mijał w dniu [...] maja 2020 r., co nie jest kwestionowane w skardze. Nie budzi wątpliwości, że skarżący jako prezes zarządu spółki w tym terminie tego nie uczynił.

Z akt sprawy wynika, że pierwszy wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w dniu [...] marca 2021 r., jednakże zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2022 r. został on zwrócony. W takiej sytuacji nie można mówić o zaistnieniu przesłanki zwalniającej od odpowiedzialności. Zarządzenie o zwrocie wniosku o ogłoszenie upadłości oznacza, że nie zgłoszono wniosku prawidłowo. Natomiast drugi wniosek z dnia [...] września 2022 r. został oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego w T. V Wydział Gospodarczy z dnia [...] marca 2023 r., na podstawie art. 13 ust. 1 u.p.u. Oznacza to, że wniosek ten został złożony wówczas, gdy spółka nie dysponowała majątkiem wystarczającym nawet na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, zatem był złożony za późno (nie został złożony we "właściwym czasie").

Podkreślić też należy, że zgodnie z art. 201 § 1 k.s.h. zarząd prowadzi sprawy spółki i ją reprezentuje, a zatem skarżący jako prezes spółki winien podejmować wszelkie działania mające na celu zapewnienie rzeczywistego egzekwowania praw i realizacji obowiązków przypisanych mu z racji piastowanej funkcji. Zaniechanie tego nie może stanowić okoliczności wyłączającej odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki. Członek zarządu po powołaniu go w skład zarządu spółki ma obowiązek zapoznać się z jej stanem finansowym, analizować go na bieżąco i w przypadku, gdy zachodzą ku temu przesłanki złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, aby uchronić się przed odpowiedzialnością za długi tej spółki (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2022 r., III FSK 411/22; wyrok NSA z dnia 15 listopada 2023 r., III FSK 3214/21).

Rację ma też organ, że skarżący nie wskazał także mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym możliwość uwolnienia się przez członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, istnieje wówczas, gdy wskaże on istnienie takiego majątku spółki, z którego egzekucja jest faktycznie możliwa, co w praktyce oznacza, że egzekucja ta musi być realna do przeprowadzenia i skutkująca zaspokojeniem wierzyciela (por. wyrok NSA z dnia [...] kwietnia 2021 r., III FSK 3552/21). Takiego mienia nie może stanowić wierzytelność przysługująca spółce N. I. wobec jej kontrahenta w wysokości [...] zł. Faktyczna egzekucja z tej wierzytelności, skutkująca zaspokojeniem wierzyciela nie jest możliwa. Wskazać należy, że dla uwolnienia się od odpowiedzialności nie wystarcza wskazanie jakiegokolwiek mienia.

W skardze strona kwestionuje stanowisko organu, że egzekucja jest bezskuteczna. Podkreśla, że spółka N. I. dysponuje wierzytelnością w kwocie [...]zł wobec spółki F.-T.. Z tego też powodu twierdzi, że wskazała majątek spółki N. I., z którego może zostać zaspokojona wierzytelność podatkowa. Skarżący całkowicie jednak pomija okoliczności, które przeczą jemu stanowisku. Organ egzekucyjny trzykrotnie zastosował środek egzekucyjny w postaci egzekucji ze wymienionej wierzytelności, ale czynność ta okazała się bezskuteczna. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w związku wzajemnymi powiązaniami między spółkami i przesuwaniem terminu płatności należności, nie wyegzekwowano kwot odpowiadających zaległościom podatkowym. Sam skarżący jako prezes spółki N. I. godził się na kolejne zmiany terminu zapłaty i nie zdecydował o dochodzeniu przez spółkę N. I. należności przed sądem. Wskazanie mienia, z którego możliwa byłaby egzekucja nie może dotyczyć mienia tylko potencjalnie możliwego do uzyskania, a tak należy ocenić mienie wskazane przez skarżącego (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia [...] lutego 2023 r., I SA/Rz 694/22). Należy również zauważyć, że na dzień złożenia wniosku z dnia [...] września 2022 r. o ogłoszenie upadłości, spółka N. I. miała nieuregulowane zobowiązania pieniężne na łączną kwotę [...]zł, dysponowała natomiast wierzytelnością w kwocie [...]zł. Już z samego porównania tych kwot wynika, że nie jest możliwe przeprowadzenie skutecznej egzekucji.

Zaskarżona decyzja nie narusza też wskazanych w skardze przepisów O.p. Organ podatkowy zgromadził w sprawie obszerny i wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia materiał dowodowy, który poddał wyczerpującej ocenie. Rozpatrując ten materiał, nie pominięto żadnych istotnych dowodów. Za pomocą logicznej, wspartej okolicznościami sprawy argumentacji, organ wykazał w decyzji bezpodstawność twierdzeń strony. Podniesiony przez skarżącego zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów byłby uzasadniony, gdyby organ rzeczywiście pominął istotne dowody dla rozstrzygnięcia sprawy, włączył do podstawy ustaleń dowody nieujawnione, naruszył reguły prawidłowego logicznego rozumowania, uchybił wskazaniom wiedzy lub życiowego doświadczenia. Zdaniem Sądu, żadnym regułom czy wskazaniom w tym względzie organ nie uchybił. Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena dowodów nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów. Fakt, że ocena ta jest niezgodna z oczekiwania strony, nie oznacza, że została naruszona zasada prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.