Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] odmawiającą umorzenia skarżącemu W.G. odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na następujące ustalenia faktyczne: wnioskiem z dnia [...]skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o rozłożenie na raty należności głównej i jednocześnie o umorzenie należnych odsetek za zwłokę. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, iż działalność gospodarczą zarejestrował w lutym 1999 roku, a następnie wyjechał z kraju w celach zarobkowych. Jak wyjaśnił, nie podjął żadnych faktycznych czynności związanych z zarejestrowaną firmą. Po powrocie do kraju, w październiku 2000r., dokonał wszelkich czynności związanych z wyrejestrowaniem działalności. Podniósł przy tym, iż przez 10 lat ZUS nie przysyłał mu żadnych wezwań i monitów, które wskazywałyby na istnienie zaległości, dopiero niedawno otrzymał wezwanie do uregulowania należnych składek wraz z odsetkami, które w chwili obecnej są bardzo wysokie. Zdaniem wnioskodawcy, takie działanie organu rentowego stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i uzasadnia wniosek o umorzenie odsetek. Strona podała, że nie pracuje. Podejmuje jedynie dorywcze zajęcia wykonując prace budowlane i uzyskując z tego tytułu dochód w kwocie około [...] zł. Żona wnioskodawcy jest zatrudniona w [...] w T., otrzymując wynagrodzenie w kwocie [...] zł. i jest to jedyny regularny dochód rodziny. 22-letnia córka studiuje, natomiast l7-letni syn, po wakacjach rozpocznie naukę w liceum. Rodzina miesięcznie wydatkuje [...] zł. tytułem opłaty czynszowej, [...] zł. tytułem opłat za media, [...] zł. - za prąd [...] zł. - za energię elektryczną.
W trakcie postępowania organ ustalił, że wnioskodawca obecnie uzyskuje dochody z tytułu wykonywania prac dorywczych w kwocie [...]zł., które przekazuje żonie w formie alimentów na dzieci. Nie posiada rachunków bankowych, udziałów w firmach i przedsiębiorstwach, wierzytelności, ruchomości ani majątku nieruchomego. Mieszkanie położone w T. przy ul.[...] jest mieszkaniem komunalnym, wyposażonym standardowo. Ponoszone koszty związane z bieżącym utrzymaniem to: czynsz – [...]zł. miesięcznie, gaz – [...] zł. i [...] zł. (przedłożone faktury dotyczą okresu trzymiesięcznego, co w przeliczeniu na miesiąc daje kwotę [...] zł.), energia elektryczna [...] zł. (przedłożona faktura dotyczy okresu dwumiesięcznego, w przeliczeniu na miesiąc jest to [...] zł.), multimedia – [...] zł. Organ ustalił, iż działalność prowadzona była samodzielnie - brak osób trzecich mogących odpowiadać za powstałe zadłużenie w myśl przepisów ustawy Ordynacja podatkowa. Na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje dwójka dzieci w wieku: 22 lata i 17 lat; córka S. otrzymuje z UMK stypendium w kwocie [...] zł.; żona A. pracuje w [...]w T., uzyskując wynagrodzenie w kwocie: [...] zł. netto, w zaświadczeniu z dnia [...]wykazano miesięczny dochód netto w okresie 08/2009r.-11/2009r. w kwocie: [...] zł., z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009 wynika, iż żona wypracowała dochód w kwocie: [...]zł. (przed odliczeniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i podatku), co w przeliczeniu na miesiąc daje kwotę [...] zł. Wnioskodawca ma zaległości z tytułu niespłaconego kredytu na kwotę [...] zł.
Organ podał, iż Decyzją z dnia [...] wymierzono wnioskodawcy składki za okres od 02/1999r. do 10/2000r. i zobowiązano jednocześnie do zapłaty należności za okres 05/1999r.-10/2000r. W stosunku do zaległości figurujących na koncie prowadzona jest egzekucja za pośrednictwem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. (wdrożona w dniu [...]2010r.- na chwilę obecną brak wpłat.) Prowadzona wcześniej egzekucja z rachunku bankowego okazała się nieskuteczna.
Organ I instancji w decyzji odmawiającej umorzenia należności powołał się na brak stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, z uwagi na prowadzone w stosunku do należności postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, przez co nie konkretyzuje się w tym przypadku przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 5. Również wysokość nieopłaconych składek znacznie przekraczała kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (brak konkretyzacji przesłanki zawartej w pkt 4a). Ponadto uznano (mając na uwadze wiek i zdolność do podjęcia stałego zatrudnienia), iż obecnie mimo, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej nie można wykluczyć spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, chociażby w systemie ratalnym, o który wniósł w stosunku do należności głównej.
W dniu [...] strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu strona podniosła, że podane przez nią kwoty zarobków żony nie były zaniżone jak wynikałoby z treści decyzji, ponieważ kwota[...] jest kwotą brutto, czyli przed potrąceniem składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie: [...] zł. i składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie: [...]zł.. A to powoduje, że, po dodaniu zwrotu podatku za 2008 rok, wynagrodzenie miesięczne netto wynosi [...] zł. Ponadto wnioskodawca dodał, że jego sytuacja materialna nie zmieniła się. Nadal nie ma stałej pracy i znalezienie jej wcale nie jest łatwe zwłaszcza dla mężczyzny w jego wieku i bez kwalifikacji zawodowych. Zdaniem strony odpowiedzialność za tak wysokie odsetki powinni również ponosić pracownicy ZUS, którzy przez długi czas nie monitowali jej sprawy. Podsumowując skarżący wskazał, że jego sytuacja rodzinna jest na tyle trudna, że nie widzi on realnych możliwości spłaty zadłużenia wraz z odsetkami bez pozbawiania rodziny szans na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Zaskarżoną decyzją z [...]Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]W uzasadnieniu decyzji organ przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585). Wskazano jednocześnie, że na podstawie art. 28 ust. 3a wymienionej ustawy w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wskazano, że do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi generalna przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, między innymi z uwagi z uwagi na prowadzoną egzekucję za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, który mimo braku wyegzekwowania wpłat nie stwierdził nieskuteczności prowadzonego postępowania, tym samym na obecnym etapie me można mówić o braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (brak konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a).
Jednocześnie Zakład stwierdził, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy uniemożliwia mu jednorazową spłatę zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, a zwłaszcza pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). Jednak w ocenie organu o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie można przesądzać (chociażby w formie układu ratalnego, z ratami ustalonymi w takiej wysokości aby nie stanowiły one zbyt dużego i jednocześnie długotrwałego obciążenia budżetu domowego), zważywszy na osiąganie przez wnioskodawcę dochodów z tytułu wykonywania prac dorywczych, a więc posiadania zdolności do zarobkowania, pozyskiwania środków przez żonę w postaci wynagrodzenia za pracę, jak również stypendium przez córkę. W tym kontekście wskazano, iż z łącznego dochodu rodziny w kwocie około [...] zł. (około [...]zł. stanowi wynagrodzenie żony, około [...] zł. wypracowuje zobowiązany i 3[...]zł. otrzymuje córka w formie stypendium) ponoszone są wydatki związane z utrzymaniem mieszkania na kwotę około [...] zł. (udokumentowane: czynsz, gaz, energia elektryczna i multimedia), tym samym około [...] zł. pozostaje miesięcznie do dyspozycji rodziny na pokrycie wydatków związanych z wyżywieniem, ubraniem i środkami czystości.
Organ wskazał, iż wnioskodawca nie powołał się w trakcie postępowania na żadne problemy natury zdrowotnej, które w jakikolwiek sposób uniemożliwiałyby czy też ograniczały jego zdolności zarobkowania. W związku z powyższym przyjęto, że w tej konkretnej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.
Końcowo Zakład podkreślił, iż pobór odsetek za zwłokę, oprócz funkcji sanacyjnej stanowi również rekompensatę, wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą, opłacania składek. Tym samym, umorzenie odsetek za zwłokę, naruszałoby zasadę równego traktowania wszystkich płatników składek i przeczyłoby ochronie interesu ubezpieczonych (do otwartych funduszy emerytalnych przekazywana jest część składki na ubezpieczenie emerytalne wraz odsetkami za zwłokę, traktowanymi jako rekompensata dla ubezpieczonego, w przypadku, gdy należna składka została opłacona po terminie). Co więcej, z postanowień art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika obowiązek uregulowania przez płatnika nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę (naliczonymi na zasadach i w wysokości określonej w ustawie Ordynacja podatkowa. Natomiast Zakład zobowiązany jest do rozliczenia wpłat dokonanych przez płatnika po terminie płatności (również tych nie uwzględniających odsetek za zwłokę) proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę.
Organ podniósł ponadto, iż mimo kilkakrotnego wskazywania, że wnioskodawca nie prowadził działalności gospodarczej, oświadczył on w trakcie postępowania przez Sądem Okręgowym w T., że nie kwestionuje decyzji z dnia [...] w części dotyczącej objęcia ubezpieczeniem i wymierzenia składek i złożone odwołanie wycofał.
W skardze do Sądu Administracyjnego strona wniosła o zmianę decyzji ZUS i jeżeli nie można umorzyć kwoty głównej, to o umorzenie odsetek.
Skarżący krytycznie odniósł się do argumentacji wyrażonej jego zdaniem w decyzji, że znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej, ale po odliczeniu wydatków mieszkaniowych pozostaje na 4-osobową rodzinę kwota w granicy [...] zł miesięcznie i z tej kwoty można spłacać zadłużenie.
Następnie przedstawił przyczyny powstania zadłużenia. Wskazał, że w lutym 1999r zgłosił działalność gospodarczą, której w rzeczywistości nie rozpoczął w związku z czym nie osiągnął żadnych dochodów. W wyniku niewiedzy nie zgłosił tego faktu ani do Wydziału Handlu i Usług ani do ZUS, sądząc, że tak jak w przypadku Urzędu Skarbowego działalność liczona jest od momentu wystawienia pierwszej faktury.
W ocenie skarżącego do zadłużenia nie doszłoby, gdyby pracownicy ZUS solidnie wykonywali swoja pracę, za którą otrzymują wynagrodzenie. Niezrozumiałe jest dla strony w jaki sposób pracownik Zakładu nie zauważył zadłużenia na koncie osoby prowadzącej działalność (bo przecież nie było informacji o likwidacji działalności) przez prawie 10 lat. Przez ten okres ZUS nie przesyłał żadnych monitów, które wskazywałyby na istnienie zaległości. Dopiero po upływie niemalże dekady stwierdził istnienie zaległości. Upływ czasu spowodował, że odsetki od niezapłaconych składek stanowią obecnie kwoty bardzo wysokie, przewyższające znacznie sam kapitał. Skarżący zdaje sobie sprawę, że niewiedza nie usprawiedliwia, ale przez 10 lat nie miał świadomości, że stał się dłużnikiem ZUS i to na tak wysoką kwotę.
Zdaniem skarżącego sytuacja w której ZUS upomina się o zadłużenie krótko przed okresem przedawnienia roszczeń może świadczyć o celowym działaniu w celu osiągnięcia dużych zysków z odsetek. Wskazał w tym kontekście, że kwota główna wzrosła przez 9 lat o 178%.
Skarżący wyjaśnił, iż nieznajomość prawa i nie zrozumienie w Sądzie Okręgowym spowodowało, że nie wniósł o umorzenie kwoty głównej tylko skupił się na wysokich odsetkach. Podał, że z rozmów z pracownikami ZUS dowiedział się, że ZUS nie umarza zaległych składek, nawet jeżeli działalność nie była prowadzona, co w jego przypadku jest faktem bezspornym i wiadomym organom ZUS, ale może umorzyć odsetki, a zaległe składki rozłożyć na raty. Zdaniem strony została ona ponownie wprowadzona w błąd. Skarżący podał, iż dopiero z decyzji z dnia [...] dowiedział się, że umorzenie odsetek za zwłokę następuje wyłącznie w przypadku i w takiej części w jakiej została umorzona należność główna, i że pobór odsetek za zwłokę oprócz funkcji sankcji - stanowi rekompensatę, wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnie z ustawą opłacania składek. Wyjaśnił, iż gdyby taką informacje otrzymał od razu od pracownika ZUS złożyłby do Sądu wniosek o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami w związku nie prowadzeniem działalności gospodarczej.
Odnosząc się do twierdzenia organu o stratach związanych z nieopłaceniem składek, stwierdził, iż nie wie o jakie straty chodzi skoro w tym okresie nie wypłacano mu żadnych świadczeń a on nie korzystał w ogóle z opieki zdrowotnej. Skarżący stwierdził, iż tak naprawdę to on ponosi straty, bo opłacając składki po upływie roku nabyłby prawo do zasiłku dla bezrobotnych i tym samym zyskałby dodatkowy okres wliczany do naliczania rent i emerytur.
Strona podała, że jej sytuacja rodzinna nie zmieniła się. Koszty utrzymania dzieci uczących się są bardzo wysokie i wszystkim znane. Ciągle wzrastające rachunki za energię, mieszkanie czy gaz sprawiają, że sytuacja materialna rodziny jest bardzo trudna, a jej dochody są tak niskie, że po opłaceniu rachunków jej członkowie żyją poniżej minimum socjalnego.
Jednocześnie autor skargi podniósł, iż w jego ocenie zaległości z 2009 roku uległy już przedawnieniu.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
W sprawie organ rozstrzygał sprawę z wniosku o umorzenie zaległości, czyli zastosował art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r., Nr 11, poz. 74 j.t. ze zm.):
Art. 28 stanowi, iż: 1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
- Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
- Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Chodzi tu o powołany przez organ, § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Taki zapis oznacza, że udzielenie ulgi przyznawane jest w ramach tzw. "uznania administracyjnego", poprzedzonego oceną zaistnienia przesłanek wymienionych w przepisie prawa. Umorzenie zaległości może nastąpić w razie zaistnienia ściśle określonych przesłanek. Każdy z tych warunków samodzielnie, jak również łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zaległości. Decyzje dotyczące umorzenia zaległości podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, które polega na przyznaniu organom możności dokonania wyboru między dwoma równowartościowymi rozwiązaniami. Zakres uznania administracyjnego nie jest jednak uprawnieniem nieograniczonym, a dowolność w rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległości podatkowych jest niedopuszczalna.
Należy pamiętać, że postępowanie prowadzone w ramach procedury administracyjnej musi być również podporządkowane zasadzie przekonywania. Podstawowym celem zasady wyrażonej w art. 11 kpa, jest wyjaśnienie stronom przesłanek, jakimi organ kierował się przy załatwieniu sprawy. Obowiązki organu wynikające z tej zasady istnieją również w odniesieniu do decyzji uznaniowych. Omawianą zasadę narusza organ w szczególności wówczas, gdy "w ogóle nie ustosunkowuje się do twierdzeń, które strona uważa za istotne dla sposobu załatwienia sprawy. U strony może bowiem pojawić się przeświadczenie o tym, że organ lekceważy jej twierdzenia, załatwia sprawy bez uwzględnienia całokształtu ich okoliczności, jest stronniczy i niesprawiedliwy" (wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1984 r., II SA 724/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 67). (por. Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, komentarz do art. 11 kpa, LEX/el. 2010).
Ustalenie istnienia przesłanek nie jest oparte o kryterium uznania, przy czym organ zobowiązany jest (korzystając z systemu ocen pozaprawnych) skonkretyzować użyte w przepisie pojęcia, w sprawie, "pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych". Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na "pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z art. 7 i 77 kpa. Natomiast, jeżeli mimo istnienia przesłanek, podejmuje się decyzję polegającą na odmowie umorzenia zobowiązania podatkowego, winny zostać określone motywy takiego rozstrzygnięcia. Kontroli nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego.
W kontrolowanej decyzji, po przedstawieniu aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego i przywołaniu treści zastosowanych przepisów, Zakład stwierdził, iż nie została stwierdzona całkowita nieściągalność o jakiej mowa w art. 28, jednak sytuacja finansowa wnioskodawcy uniemożliwia mu jednorazową spłatę zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, a zwłaszcza pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r.
w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). Jednak w ocenie organu o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu nie można przesądzać (chociażby w formie układu ratalnego, z ratami ustalonymi w takiej wysokości aby nie stanowiły one zbyt dużego i jednocześnie długotrwałego obciążenia budżetu domowego), zważywszy na osiąganie dochodów z tytułu wykonywania prac dorywczych, a więc posiadania zdolności do zarobkowania, pozyskiwania środków przez żonę w postaci wynagrodzenia za pracę, jak również stypendium przez córkę.
Organ wskazał, iż wnioskodawca nie powołał się w trakcie postępowania na żadne problemy natury zdrowotnej, które w jakikolwiek sposób uniemożliwiałyby czy też ograniczały jego zdolności zarobkowania. W związku z powyższym przyjęto, że w tej konkretnej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.
W ocenie Sądu stan faktyczny przyjęty przez organ nie został zakwestionowany przez skarżącego i znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy, WSA jako niewątpliwe i niesporne przyjął, że nie wystąpiła przesłanka nieściągalności i uzasadnienie tego ocenił jako prawidłowe świetle prawa.
Natomiast nieprawidłową jest ocena dokonana w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia.
Zgodnie z brzmieniem tego przepisu Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Taki zapis oznacza, że ustawodawca nie uzależnił oceny wystąpienia przesłanki, o jakiej mowa w tym przepisie, od tego czy oceniamy spłatę jednorazową czy rozłożoną w dłuższym czasie. Tymczasem takiego rozróżnienia dokonał organ i uznał, że skoro skarżący nie utracił możliwości zarobkowania to spłata w dłuższym czasie jest możliwa. Finalnie odmówił umorzenia.
Na początek należy stwierdzić, że takie postawienie sprawy nie odpowiada jednoznacznie na pytanie, czy organ tym samym uznał, że nie występuje przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia, czy może możliwość zarobkowania jest argumentem na to, żeby w ramach uznania administracyjnego odmówić przyznania ulgi. Jednak wyraźnego stanowiska w tej kwestii: tego czy organ stwierdza brak przesłanek czy korzysta z uznania, wymagają przepisy prawa, o czym było wcześniej, i brak tego powoduje, że decyzja narusza art. 28 ust. 1 ustawy oraz § 3 ust. 1 pkt 1) poprzez błędną wykładnię i zastosowanie. Tylko jasny wynik rozumowania organu w kolejności:1. ocena wystąpienia przesłanek, 2. jeśli odpowiedź w pkt. 1 jest twierdząca, to umorzenie albo odmowa z uzasadnieniem; może być oceniony jako nie powodujący uchylenia decyzji na podstawie art. 145 p.p.s.a.
Skoro organ jasno nie rozstrzygnął czy w sprawie występują przesłanki z rozporządzenia pozwalające na uznanie administracyjne, to naruszył tym samym wskazany przepis i stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. decyzję należało uchylić.
Zatem organ ponownie rozpozna wniosek skarżącego w sprawie żądanej ulgi i w oparciu o aktualną na moment orzekania, sytuację wnioskodawcy wyraźnie wskaże czy występują przesłanki, o jakich mowa w powołanych przepisach. W przypadku stwierdzenia ich wystąpienia dokona wyboru pomiędzy decyzją pozytywną i negatywną. Jeśli odmówi ulgi, wskaże co spowodowało to, że ostatecznie podjął taką decyzję.
Jednocześnie w odpowiedzi na zarzuty skargi Sąd wyjaśnia, że fakt tak późnego dopominania się przez ZUS swoich należności jakkolwiek naganny z punktu widzenia zasady działania organów pogłębiającego zaufanie (art. 8 kpa), to jednak ustawodawca nie zakwalifikował go jako samoistną przesłankę do umorzenia zaległości.
Mając na względzie powyższe orzeczono jak w sentencji.