Uzasadnienie
W następstwie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalającego skargę wyroku z dnia 10 marca 2010 r. P. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Żądanie swoje uzasadnił względami finansowymi, gdyż jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnego majątku oraz oszczędności. Aktualnie utrzymuje się z zasiłku w wysokości 520 zł miesięcznie. Mieszka wraz żoną, lecz nie korzysta z posiadanych przez nią środków, gdyż małżonkowie pozostają rozdzielności majątkowej. Wnioskodawca przeznacza 200 zł na utrzymanie lokalu mieszkalnego. Oświadczył też, że nie posiada konta bankowego oraz nie składa zeznania podatkowego za rok ubiegły. Odpowiadając na wezwanie Sądu dokonał oceny, że dochody żony przebywającej na " nauczycielskim urlopie zdrowotnym" pozostają bez wpływu na jego możliwości finansowe.
W sprawie zważono, co następuje:
Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art.199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a., zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodem budżetu państwa (zob. art.212 § 2 p.p.s.a.). Jest zatem swoistą formą dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tymże postępowaniu.
W następnej kolejności wyjaśnić trzeba, że skarżący korzysta w niniejszej sprawie, na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w całości, gdyż zaskarżona przez niego sprawa dotyczy ubezpieczeń społecznych. Brak jakichkolwiek wyróżników ustawowego wyrażenia "z zakresu ubezpieczeń społecznych" wskazuje na to, że zwolnieniem objęto wszystkie sprawy mieszczące się w tej kategorii, a więc i te, które dotyczą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym wobec świadczenia wypłaconego przez ZUS. Stąd wniosek podlega w tej części, jako bezprzedmiotowy, oddaleniu.
Natomiast zawarte przez skarżącego we wniosku żądanie ustanowienia radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art.245 § 3 p.p.s.a.). Do kwestii tej należy odnieść się poprzez regulację zawartą w art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – uprawnienia do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika - domagać się może wyłącznie osoba fizyczna, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie.
Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawianych w formularzu PPF danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art.255 p.p.s.a. wezwać zainteresowanego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Korzystając z tej możliwości wezwano skarżącego do wykazania miesięcznych dochodów żony, stanu na jej rachunku bankowym oraz zeznań podatkowych, które mogły pomóc w ustaleniu sytuacji finansowej ich wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego, bowiem przecież w polu 6 formularza skarżący uwzględnił żonę jako członka rodziny.
Tymczasem w niniejszej sprawie informacje o stanie majątkowym i rodzinnym skarżący przedstawił wybiórczo, gdyż nie ujawnił sytuacji finansowej współmałżonki, co podważa wiarygodność prezentowanej przez niego argumentacji.
Skoro skarżący twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku przyznania pełnomocnika z urzędu), to koniecznym jest ocena, czy żona jest w stanie udzielić mu pomocy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonki wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa.
Oceny tej nie zmienia istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. Zgodnie z art.23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy niezależnie od ustroju majątkowego małżeńskiego. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się bowiem, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. Stwierdzić zatem należy, że brak pełnej informacji o dochodach i oszczędnościach A. P.-K. nie pozwala na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
Z tych powodów, na podstawie art.239 pkt 1 lit. e, art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art.258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z poszanowaniem poglądów wyrażonych w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z: 20 czerwca 2007 r., I FZ 278/07; 30 marca 2010 r., II FZ 102/10) postanowiono, jak w sentencji