Prosto w prawo Dla profesjonalistyPro

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczyz 20 października 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 760/15

prawomocnyTekst u wydawcy: CBOSA

Metryka

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Rozpoznanie
na rozprawie w dniu 20 października 2015 r.
Sprawa
sprawy ze skargi W. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę
Skład
Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia WSA Teresa Liwacz
Sędzia WSA Leszek Kleczkowski
Asystent sędziego Magda Oleś protokolant

Uzasadnienie

  1. Decyzją z [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie. art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015r., poz. 121, dalej jako ustawa s.u.s.) po rozpatrzeniu wniosku W. Ch. (skarżąca) w części dotyczącej umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej odmówił umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych na dzień złożenia wniosku powstałych w wyniku nieuregulowania w terminie składek za osoby ubezpieczone, w części finansowanej przez płatnika i ubezpieczonych oraz odsetek z tytułu nieopłaconych w terminie składek za osobę ubezpieczoną będąca równocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na podstawie art. 28 ust 1-4 i art. 32 ustawy s.u.s. oraz na podstawie art. 28 ust. 3a oraz art. 32 ustawy s.u.s. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych na dzień złożenia wniosku od składek na ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność na ubezpieczenia społeczne oraz na ubezpieczenia zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.
  2. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podała, że dochody uzyskiwane w ramach jej gospodarstwa domowego wynoszą 1.200 zł. miesięcznie z tytułu opieki nad przewlekle chorym rodzeństwem, zaś mąż, P. Ch., nie posiada żadnego dochodu (nie uzyskuje zasiłku dla bezrobotnych), ponadto od 2010r. mąż znajduje się pod opieką Kliniki O. w B., choruje również na cukrzycę i nadciśnienie, co bardzo ogranicza możliwości znalezienia pracy. W związku z pobytem w szpitalu, z uwagi na konieczność poddania się operacji, skarżąca utraciła dochód z tytułu prowadzenia działalności bowiem w czasie pobytu w szpitalu firma K. rozwiązała umowę (S. P.) i nie wyraziła zgody na przejęcie na ten czas działalności przez córkę. W tamtym czasie również zmarła matka skarżącej, która niemal do ostatnich dni opiekowała się chorym rodzeństwem skarżącej: M. i J. (obydwaj są inwalidami I grupy ze znacznym upośledzeniem umysłowym i fizycznym). Po śmierci matki skarżąca usankcjonowała prawnie opiekę nad chorym rodzeństwem i obecnie otrzymuje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. świadczenie pielęgnacyjne. Wyjaśniła, iż występując o umorzenie odsetek od składek wskazała w zakresie kosztów czynsz wynoszący niecałe 700 zł. miesięcznie, jednak nie są to jedyne ponoszone opłaty. Wskazała dodatkowe wydatki w kwocie: 120 zł. miesięcznie za energię elektryczną, 130 zł. tytułem polis na życie, a ponadto poważnym wydatkiem są lekarstwa - miesięczna kwota z tego tytułu przekracza 150 zł. Dodała również, że czasami żeby opłacić czynsz musi sięgać po pomoc swoich dzieci. W końcowej części wniosku wystąpiła o ponowne rozpatrzenie wniosku w zakresie umorzenia odsetek, co umożliwiłoby złożenie wniosku o abolicję (pozostałą część zadłużenia nie kwalifikującego się do umorzenia w ramach abolicji zobowiązała się spłacić).
  3. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z [...] r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności organ wymienił zgromadzone w sprawie dowody i podał, że obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej istniał do [...] r. Ponieważ nie wywiązała się z tego obowiązku w sposób prawidłowy, na jej koncie powstało zadłużenie:
  1. na ubezpieczenia społeczne: 21.010,66 zł. z tytułu składek; 17.166 zł. z tytułu odsetek na dzień 3.02.2015r.; 411,63 zł. z tytułu opłaty dodatkowej; 8,80 zł. z tytułu kosztów upomnienia; 638,60 zł. z tytułu kosztów egzekucyjnych;
  2. na ubezpieczenie zdrowotne: 6.377,58 zł. z tytułu składek; 4.277 zł. z tytułu odsetek na dzień 3.02.2015r., 77,57 zł. z tytułu opłaty dodatkowej; 8,80 zł. z tytułu kosztów upomnienia; 287,90 zł. z tytułu kosztów egzekucyjnych;
  3. na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: 1.083,83 zł. z tytułu składek; 657 zł z tytułu odsetek na dzień 3.02.2015r.; 11,87 zł. z tytułu opłaty dodatkowej; 8,80 zł. z tytułu kosztów upomnienia; 117,60 zł. z tytułu kosztów egzekucyjnych, obejmujące okresy:

na ubezpieczenia społeczne od sierpnia 1999r. do listopada 1999r., od września 2002r. do maja 2003r., m-c wrzesień 2004r., od października 2005r. do kwietnia 2011r., na ubezpieczenie zdrowotne od grudnia 2005r. do kwietnia 2011r., na Fundusz Pracy za od maja 2006r. do czerwca 2006r., od sierpnia 2006r. do września 2006r., od kwietnia 2007r. do maja 2007r., od listopada 2007r. do kwietnia 2008r., od września 2008r. do lipca 2009r., od listopada 2009r. do kwietnia 2011r.

  1. Organ rozpatrzył wniosek o umorzenie, zgodnie z zakresem żądania, tj. co do umorzenia odsetek od należności z tytułu składek niepodlegających umorzeniu na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r., poz. 1551).
  2. Organ wskazał, że [...]r. skarżąca złożyła wniosek na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r., poz. 1551), w którym zwróciła się o umorzenie nieopłaconych należności za okres od [...]r. do [...]r. ZUS w dniu [...]r. wydał decyzję o warunkach umorzenia określającą należności z tytułu składek, które podlegają umorzeniu pod warunkiem opłacenia należności niepodlegających umorzeniu. W decyzji określono zakres należności podlegających umorzeniu.
  3. Odnośnie sytuacji osobistej i materialnej skarżącej, ZUS ustalił, że otrzymuje ona świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 1.200 zł z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na J. B., które od 1 stycznia 2015r. do 31 grudnia 2015r. wynosi 1.200 zł miesięcznie, zgłoszona jest jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki. Organ dodał, że zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym mąż skarżącej osiąga dochód w wysokości 887,77 zł netto - informacji tej zaprzeczyła w piśmie z dnia 21 kwietnia 2015r. (o ponowne rozpatrzenie sprawy) oświadczając, że kwota 887,77 zł. nie występuje w jej budżecie domowym (ponadto oświadczyła, że mąż nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych). Z danych pozyskanych z Centralnej Bazy Danych Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS ustalono, że P. Ch. obecnie nie jest zgłoszony do ubezpieczeń (do listopada 2014r. był zgłoszony przez Powiatowy Urząd Pracy w G. jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych). Skarżąca wskazała, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 693,33 zł. Poza zadłużeniem wobec ZUS posiada zobowiązania wobec Banku [...] (zadłużenie z tytułu umowy o kartę kredytową) w kwocie 1.685,43 zł, rozłożone na sześć rat w wysokości 300 zł miesięcznie, gdzie termin ostatecznej spłaty przypada na 31 sierpnia 2015r. Ponadto w piśmie z dnia [...]r. wskazała dodatkowe koszty ponoszone z tytułu energii elektrycznej, polis na życie i zakupu leków co daje łączną kwotę 1.393,33 zł. Organ ustalił, że skarżąca nie posiada ruchomości, wierzytelności, akcji, obligacji ani jakichkolwiek lokat, natomiast posiada nieruchomości: mieszkanie o pow. 72 m2 oraz nieruchomość gruntową 2,62 ha położone w G.
  4. Organ ocenił, że w przypadku skarżącej nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ustawy s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy sus nie została wypełniona, a tym samym nie może mieć zastosowania. W oparciu o posiadaną dokumentację organ ustalił, że wobec skarżącej nie prowadzono postępowania upadłościowego ani też likwidacyjnego, a tym samym nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2 i pkt 4 ustawy. Odnosząc się do przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy wskazał, iż dla jej wypełnienia niezbędne jest zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, braku małżonka, następców prawnych oraz możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Chociaż skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie nastąpiło to przy jednoczesnym braku majątku oraz braku małżonka. Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z P. Ch., z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i jest właścicielem nieruchomości położonej w G., dla której urządzono księgę wieczystą nr [...] (Zakład dokonał wpisu hipoteki zabezpieczając w ten sposób należności z tytułu nieopłaconych składek). Tym samym, z uwagi na fakt, iż nie zostały wypełnione wszystkie warunki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy, przepis ten nie może stanowić podstawy do umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie należności. Także biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia, oczywiste w ocenie organu jest, że dług przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a tym sposobem przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy nie może stanowić podstawy do umorzenia należności. Ponadto organ nie uznał, że została wypełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy. Wskazał, iż co prawda postanowieniem z dnia [...]r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G., na podstawie art. 59 § 2 umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na fakt, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne, jednakże obecnie postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T., który dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku M. S.A. (nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej). Ponadto skarżąca posiada majątek w postaci nieruchomości, do którego może zostać skierowane postępowanie egzekucyjne. Zdaniem organu w sprawie nie ma też zastosowania przepis art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy, jako, że na obecnym etapie nie można przesądzać o braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ na moment wydawania decyzji nie mógł stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uda się pozyskać kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zatem w sprawie nie zastosował również art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy s.u.s.
  5. Wobec braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, rozpatrzono wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s. Zgodnie z powołanym przepisem, należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Analizując przesłanki określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365) organ stwierdził, iż została wypełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, tj. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych.
  6. Rozważając kwestię zaistnienia przesłanki dotyczącej stanu zdrowia zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, organ podkreślił, iż skarżąca otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Odnosząc się do operacji skarżącej z dnia [...]r., która również stanowiła powód rozwiązania przez "K." ze skarżącą umowy, w wyniku czego pozostała bez środków do życia, organ podkreślił, iż dla stwierdzenia wypełnienia przesłanki dotyczącej choroby dłużnika lub członka jego rodziny niezbędne jest stwierdzenie związku pomiędzy chorobą a brakiem możliwości pozyskiwania z tego powodu dochodów. Obecnie posiada ona źródło dochodu w postaci świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem J. B., które przysługuje z uwagi na rezygnację z pracy zawodowej w celu zajęcia się chorym członkiem rodziny. W.w. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny całkowicie pozbawia dłużnika możliwości uzyskiwania dochodu.
  7. Stosownie do § 3 ust. 1 Rozporządzenia należności z tytułu składek mogą być umarzane po zaistnieniu choćby jednej z przesłanek wskazanych w rozporządzeniu. Decyzja w tym zakresie jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego, którego ramy zostały ustalone w art. 28 ustawy s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Podkreślił, iż ustawodawca nie wprowadził w zapisach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek "automatyzmu" umorzenia, w przypadku zaistnienia jakiejkolwiek przesłanki. Rozważenie kwestii umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca pozostawił w gestii Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując jedynie ustawowe ograniczenia umożliwiające zastosowanie tej wyjątkowej instytucji.
  8. Organ, pomimo wystąpienia przesłanki w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, postanowił odmówić umorzenia odsetek. Podkreślił, iż z działalnością gospodarczą związane są pewne ciężary, m.in. opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne, które są ustawowymi kosztami prowadzonej działalności, znanymi każdemu w chwili podejmowania decyzji o rozpoczęciu prowadzenia działalności. Brak dochodów z prowadzonej działalności nie wpływa w żadnym stopniu na kwestię obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz opłacania należnych składek (jest to jeden z elementów ryzyka przedsiębiorcy związany z podjętą decyzją o prowadzeniu działalności gospodarczej). Za przyjęciem takiego rozstrzygnięcia przez Zakład przemawia fakt, iż dane wskazane przez skarżącą w zakresie uzyskiwanych dochodów są nierzetelne. Z zestawienia dochodów i wydatków wynika, że wydatki przewyższają uzyskiwane dochody. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o spłatę należności nie podlegającej abolicji w ratach po 200 zł miesięcznie. Informacje te – w ocenie organu – mogą wskazywać na dodatkowe dochody nieujawnione w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Ponieważ zatem w sprawie nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy s.u.s. oraz w związku z wystąpieniem przesłanki w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, w oparciu o uznanie administracyjne, ZUS odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
  9. W skardze do sądu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i ponowne rozpatrzenie prośby o ograniczenie naliczania odsetek od kwot wynikających z zaległości do ZUS oraz wyrażenie zgody na spłatę ratalną na miarę jej możliwości finansowych. Wyjaśniła, że jej sytuacja życiowa jest zgodna z przedstawioną przez organ i dodała, że pozbawienie jej mieszkania, które nabyła na mocy ustawy o przekształceniu mieszkania spółdzielczego na własność uniemożliwiłoby jakąkolwiek egzystencję. Nie zgodziła się, że jej dochody przewyższają wydatki. Ma troje dorosłych dzieci, które mają rodziny, pomagają jej i dlatego stać ją na egzystencję. Nie jest jej winą, że utraciła źródło dochodów, że musi opiekować się chorym rodzeństwem, a jej mąż ma problemy z uzyskaniem pracy. Dodała, że pisma z ZUS-u są bardzo zawiłe i nie jest w stanie ich zrozumieć, gdyż jedno stwierdzenie przeczy drugiemu.
  10. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

  1. Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Należy w tym miejscu wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r poz. 270 ze zm. dalej ustawa p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie ocena zaskarżonej decyzji administracyjnej nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego.
  2. Rozstrzygając o zasadności skargi należy przede wszystkim przeanalizować przepisy stwarzające Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych prawną możliwość ostatecznej rezygnacji z uzyskania należności z tytułu składek (odsetek od składek) na ubezpieczenia przy zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległych składek. Podstawą prawną umorzenia jest powołany w decyzjach obu instancji art. 28 ustawy s.u.s. Ustawa ta w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia przedmiotowych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1 - 3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Jednocześnie na postawie art. 32 ustawy s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.
  3. Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym nieściągalność ta zachodzi, gdy:
  1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
  2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze;
  3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;
  4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

  1. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
  2. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ dokładnie przeanalizował każdą z powyższych przesłanek i prawidłowo ocenił, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z nich.

  1. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie są postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy s.u.s., w którym ustawodawca stworzył organom, w ramach uznania administracyjnego, możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 powołanego przez organ rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Rozporządzenie), zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
  1. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
  2. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
  3. Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Tak więc "uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 28 ust 3a ustawy s.u.s. należy ocenić przez analizę przesłanek opisanych szczegółowo w powołanym wyżej Rozporządzeniu. Organ stanął na stanowisku, że w stanie faktycznym sprawy zachodzi pierwsza z przesłanek do orzekania o umorzeniu należności.
  4. Jednakże należy podkreślić, że użyte w ww. przepisie sformułowanie "może umorzyć" wskazuje, iż organ orzekający w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ w przypadku stwierdzenia przesłanek z tego przepisu może uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Wolność decyzyjna w zakresie rozstrzygnięcia na gruncie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. sprawia, że nawet wystąpienie ustawowych przesłanek nie obliguje organu podatkowego do zastosowania instytucji umorzenia w każdym przypadku. Uznanie administracyjne jest ograniczone dyrektywami wyboru: interesem publicznym oraz ważnym interesem podatnika. Użyte pojęcia "interesu publicznego" oraz "ważnego interesu podatnika" są pojęciami nieostrymi. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią ważności; nie można go utożsamiać z subiektywnym odczuciem podatnika, że jego sytuacja życiowa, materialna uzasadnia zastosowanie ulgi. Przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itp. Wynika to z wyjątkowego charakteru instytucji umorzenia stanowiącej odstępstwo od zasady równości i powszechności opodatkowania. Zasadą pozostać musi płacenie podatków w sposób i w terminach przewidzianych przez prawo. Jedynie nadzwyczajne okoliczności mogą spowodować odstępstwo od tej reguły (por.: B. Dauter S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2007, s. 522 i n., tezy 14, 15 i 18 do 20 i powołane tam orzecznictwo). W doktrynie oraz utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia lub rozłożenia zaległości na raty istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (por. wyrok NSA z 16 lutego 2002 r., sygn. akt III SA 2302/00). Obowiązki te bezpośrednio wynikają z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. Po uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego i po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych organ powinien zatem jednoznacznie stwierdzić, czy zachodzą przesłanki wskazane w art. 67a § 1 O.p. Jeżeli mimo istnienia przesłanek, podejmuje się decyzję polegającą na odmowie umorzenia zaległości podatkowej, w uzasadnieniu takiej decyzji powinny zostać szczegółowo określone motywy takiego rozstrzygnięcia (art. 210 § 4 O.p.).
  5. Sąd, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził, aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, LEX nr 78302; z 28 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1292/00, LEX nr 78300). Decyzja uznaniowa może być zatem przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w art. 67a O.p. pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Kontrolując prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie organy podatkowe należycie ustaliły stan faktyczny, w tym w szczególności przyczyny powstania zaległości podatkowej oraz sytuację majątkową i rodzinną skarżącej. Z tych powodów, mając na uwadze charakter decyzji podjętych w ramach uznania administracyjnego, brak jest podstaw podważenia dokonanej przez organy oceny.
  6. Podkreślenia wymaga, że wszelkie istotne dla ewentualnego uwzględnienia wniosku skarżącej okoliczności zostały przez organ odnotowane, a ich analiza doprowadziła do zasadnego stwierdzenia, że aktualna sytuacja finansowa i życiowa wnioskodawczyni jest trudna. Okoliczność ta, zważywszy na uznaniowy charakter zaskarżonej decyzji, nie obligowała organu do uwzględnienia wniosku strony. Instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, nie wskazał natomiast żadnych przesłanek, które obligowałoby ZUS do umorzenia zaległości. Nawet zatem w skrajnie trudnej sytuacji materialnej czy osobistej wnioskodawcy ZUS nie jest zobowiązany do uwzględnienia wniosku strony. Mając na uwadze powyższe oraz uwzględniając zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych, która koncentruje się na postępowaniu zmierzającym do wnikliwego ustalenia i oceny okoliczności faktycznych, Sąd nie był uprawniony do zakwestionowania stanowiska organu.
  7. Organ administracji prawidłowo ocenił sytuację skarżącej, uznając, że jej trudności finansowe nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności z tytułu składek. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby zaległości z tytułu składek powstały z powodu nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Organ zasadnie uznał, że w sprawie nie zachodzi także przesłanka umorzenia postępowania ze względu na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Co prawda skarżąca sprawuje opiekę nad członkami rodziny, ale otrzymuje z tego tytułu pielęgnacyjne świadczenie pieniężne. Podkreślić także należy, że skarżąca nie korzysta ze środków, o których stanowi ustawa o pomocy społecznej, które przysługują osobie znajdującej się w ciężkiej sytuacji materialnej. Ponadto organ wziął pod uwagę również fakt posiadania przez skarżącą zobowiązań cywilno-prawnych (karta kredytowa), wyjaśniając, że świadczy to o możliwościach płatniczych skarżącej. Podkreślić jednocześnie należy, że powyższych zobowiązań nie może cechować pierwszeństwo w zaspokojeniu przed należnościami publiczno-prawnymi, jakimi są zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
  8. Na marginesie wskazać należy, że "każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 ustawy s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jej sytuacja ulegnie pogorszeniu. (por. m. in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I S/Gd 1057/11, LEX nr 1122920).
  9. Argumentacja skargi sprowadza się do wyrażenia stanowiska, że skarżąca nie akceptuje oceny organu, że nie spełnia warunków do umorzenia zaległości, ponieważ jest osobą biedną, bez oszczędności, a jej wydatki przekraczają dochody. Twierdzenia te nie wnoszą niczego nowego do oceny sytuacji majątkowej skarżącej dokonanej wyżej. Zdaniem Sądu, organ orzekający prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny uznając ostatecznie, że spełniona jest przesłanka do zastosowania ulgi. Prawidłowo jednocześnie, bez przekroczenia granic uznania administracyjnego, odmówił skarżącej umorzenia zaległych składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi, nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.
  10. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako niezasadną na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.
Tekst u wydawcy: CBOSAPobrany 4 października 2026 r.Zgłoś dane osobowe albo błąd

Treść dosłownie; przetworzyliśmy: podział na sekcje, układ według wzoru orzeczenia (metryka, punkty sentencji, nagłówki ze zdań sądu), linki do przepisów, wyróżnienia i zakrycie numerów PESEL, dowodów, paszportów i rachunków, których anonimizacja u wydawcy nie objęła.