Uzasadnienie
Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie składek, do opłacenia których była zobowiązana w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą.
Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych:
- w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia [...] r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963), dalej: "u.s.u.s." odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika wraz z odsetkami należnymi od składek w części finansowanej przez płatnika i ubezpieczonego oraz składek za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia wraz z należnymi odsetkami tj. na: ubezpieczenia społeczne - za okres 07/2011 r. - 04/2013 r. w łącznej kwocie [...]zł; ubezpieczenie zdrowotne - za okres 10/2010 r. - 07/2013 r. w łącznej kwocie [...] zł; Fundusz Pracy- za okres 11/2011 r. - 07/2013 r. w łącznej kwocie [...]zł;
- w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia łącznie z naliczonymi odsetkami za zwłokę, tj. na: ubezpieczenia społeczne - za okres 07/2011 r. - 04/2013 r. w łącznej kwocie [...]zł; ubezpieczenie zdrowotne - za okres 10/2010 r. - 07/2013 r. w łącznej kwocie [...] zł; Fundusz Pracy - za okres 11/2011 r. - 07/2013 r. w łącznej kwocie [...] zł.
W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała na wyjątkowo trudną sytuację finansową.
Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ wskazał, że ponownie rozpoznając złożony przez skarżącą wniosek o umorzenie dokonał analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego potwierdzając, że zadłużenie na koncie strony obejmuje nie tylko nieopłacone składki za nią jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą, ale także nieopłacone składki za zatrudnionych przez nią pracowników, w tym także w części przez nich finansowanej. Analizując ponownie przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.
w przypadku strony nie może stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Prowadzona przez nią działalność została wyrejestrowana, jednakże skarżąca posiada majątek ruchomy i nieruchomy, z którego można egzekwować należności z tytułu nieopłaconych składek. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż w przedmiotowej sprawie nie może mieć także zastosowania przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1, pkt 2 oraz pkt 4 i 4b u.s.u.s. Biorąc pod uwagę wysokość ustalonego w sprawie zadłużenia oczywiste jest, że zobowiązanie wobec ZUS przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a tym samym ustawowa przesłanka ustalona w art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie może stanowić podstawy do umorzenia objętych wnioskiem należności. Organ uznał także, że w niniejszym przypadku brak jest podstaw do stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o którym mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż wobec strony prowadzone jest obecnie skuteczne postępowanie egzekucyjne. Z tytułu zajęcia zasiłku macierzyńskiego na poczet zaległości dokonywane są comiesięczne wpłaty. Na obecnym etapie brak również podstaw do stwierdzenia zaistnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W konsekwencji organ uznał, że w przypadku strony całkowita nieściągalność nie występuje, a w związku z tym umorzenie wnioskowanych należności w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie znajduje uzasadnienia.
Odnosząc się do przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) organ wskazał, że z materiału dowodowego wynika, iż strona prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trójką dzieci, którego źródło dochodu stanowi zasiłek macierzyński, renta rodzinna oraz dobrowolne wpłaty dokonywane przez ojca dwójki dzieci ([...]) w łącznej wysokości [...] zł. Ponadto strona uzyskuje również świadczenie na dziecko w wysokości [...] zł w ramach programu "500+". Podane przez skarżącą koszty eksploatacyjne wynoszą [...] zł, wydatki związane z leczeniem [...] zł. Skarżąca jest właścicielem nieruchomości (tereny mieszkaniowe o powierzchni [...] ha).
Z przedstawionego zestawienia organ wywiódł, że wykazane przez stronę dochody są wyższe od wydatków o kwotę [...]zł, a nie obejmują kosztów wyżywienia, zakupu odzieży, wydatków związanych z higieną osobistą oraz innych niezbędnych wydatków określonych w minimum socjalnym (nie wskazane przez stronę wydatki dla czteroosobowego gospodarstwa domowego w minimum socjalnym łącznie wynoszą [...] zł). Skarżąca nie wskazała przy tym innych źródeł finansowania ponoszonych kosztów miesięcznego utrzymania rodziny.
Uwzględniając powyższe organ uznał, że strona nie wykazała wszystkich okoliczności umożliwiających organowi rzetelną ocenę sytuacji finansowej, tym samym jednoznacznego stwierdzenia, że w niniejszym przypadku zachodzi przesłanka ubóstwa określona w powołanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W odniesieniu do sytuacji strony nie stwierdzono również poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.
W przedmiotowej sprawie brak jest także możliwości stwierdzenia zaistnienia przesłanki przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członków najbliższej rodziny uzasadniającej umorzenie objętych wnioskiem należności. Obecnie w związku z urodzeniem dziecka skarżąca przebywa na urlopie macierzyńskim pobierając z tego tytułu zasiłek macierzyński.
Mając powyższe na uwadze organ uznał, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdza bezspornie zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uzasadniających umorzenie zadłużenia wobec ZUS.
W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej: "k.p.a." poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji brak obiektywnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Skarżąca podniosła, że znajduję się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej - dochód jej rodziny ledwo starcza na zaspokojenie bieżącego utrzymania. Wskazała, że do przychodów rodziny zaliczają się przychody z renty rodzinnej, wsparcia na wychowanie dzieci. Rodzina skarżącej została zakwalifikowana do grupy osób, które bez wsparcia ze strony pomocy społecznej nie są w stanie sobie poradzić. Skarżąca już teraz korzysta z pomocy państwa. Podniosła, że konieczność zapłaty zaległych składek spowoduje, iż pomoc państwa będzie musiała się zwiększyć. W kwestii nieruchomości stwierdziła, że nie jest w stanie jej spieniężyć, ponieważ stanowi ona miejsce zamieszkania rodziny, a ewentualnie uzyskane środki musiałaby i tak wydatkować na inną nieruchomość. Zdaniem skarżącej, organ przy wydawaniu decyzji nie dokonał rzetelnej analizy wszelkich okoliczności pozwalających w ramach uznania administracyjnego na stwierdzenie braku podstaw do odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W szczególności organ nie dokonał wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Przede wszystkim nie dokonał analizy dochodów i wydatków skarżącej i nie ocenił w sposób szczegółowy jej możliwości finansowych spłaty zaległości. Ponadto ZUS nie wypowiedział się, czy przedmiotowe należności z tytułu składek nie przedawniły się i są nadal wymagalne, co w tej konkretnej sprawie, w ocenie skarżącej narusza art. 107 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 618), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy umorzenia nie uiszczonych przez skarżącą składek, do opłacenia których skarżąca była zobowiązana w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zdaniem skarżącej, ZUS błędnie ocenił jej sytuację w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
W myśl tego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Oznacza to, że prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi spłacie należności składkowych, jaką jest ich umorzenie. Przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy, rozpatrzył wszystkie okoliczności faktyczne sprawy oraz czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.
Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania.
Z zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ skorzystał z uznania administracyjnego. Niemniej obowiązkiem ZUS jest dokładne przeanalizowanie sytuacji wnioskodawcy pod kątem przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, szczególnie tych, określonych w § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten dopuszcza możliwość zwolnienia wnioskodawcy z ciężaru opłacenia zaległych składek pomimo braku całkowitej ich nieściągalności. Decyzję uznaniową organu w tej kwestii powinno poprzedzać postępowanie dowodowe przeprowadzone w sposób rzetelny i wyczerpujący zgodnie z regułami określonymi w art. 7, art. 77 i art. 80 kpa. W uzasadnieniu decyzji organ, stosownie do treści art.107 § 3 kpa, powinien wskazać dowody, które przyjął za podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, jak również te dowody, którym nie dał wiary. Zaskarżona decyzja nie spełniała opisanych wyżej wymogów, co trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, uchylając tę decyzję.
Mając na względzie powyższe, Sąd stwierdził, że organ naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 wskazanego rozporządzenia, pomijając ocenę dotyczącą podnoszonej przez skarżącą kwestii obciążających ją kredytów oraz nie wyjaśniając dlaczego przyjął, odmiennie niż w pierwszej instancji, ilość trojga a nie czworga dzieci, co implikowałoby zastosowanie wskazanego przepisu. Tym samym, zdaniem Sądu, naruszono art. 7, art. 77 i art. 80 kpa.
Ponownie rozpatrując sprawę ZUS ustali aktualną sytuację materialną i rodzinną skarżącego, również w pozostałym zakresie zastosowania art. 28 u.s.u.s.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 pkt a) oraz c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.
J. Szulc M. Łent U. Wiśniewska