Uzasadnienie
M. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką E. W. oraz dziećmi M. W. (16 lat) i M. W. (5 lat). Źródło miesięcznego dochodu rodziny stanowi: zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 498,90 zł (za okres 19 marca – 18 czerwca br.) otrzymywany przez wnioskodawcę oraz działalność gospodarcza w postaci sklepu z odzieżą prowadzona przez E. W. – obecnie nieprzynosząca dochodu. Rodzina skarżącego nie posiada majątku, w tym zgromadzonych oszczędności i przymiotów wartościowych, zajmuje część domu ojca wnioskodawcy nie pozostając z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. M. W. podkreślił, że do sierpnia 2012 r., prowadził działalność gospodarczą – handel samochodami używanymi. Z tytułu prowadzenia tej działalności w 2011 r. wnioskodawca poniósł stratę w wysokości około 10.000 zł, natomiast rok 2012 zakończył zyskiem w wysokości 12.542,55 zł. Dyrektor Izby Celnej w B. zablokował rachunek bankowy przedsiębiorstwa skarżącego
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył, że wysokość miesięcznych wydatków jego rodziny to kwota około 4.000 – 4.500 zł, w tym: energia elektryczna – 50 zł; woda – 40 zł; czynsz – 50 zł; wywóz śmieci – 26 zł; żywność 1.000 – 1.200 zł; telefon – 100 zł; lekarstwa i opieka medyczna – 50 zł; rata spłaty kredytu – 2.800 zł. Z uwagi na trudną sytuację materialną wnioskodawca nie jest w stanie regulować większości opłat, korzysta z pomocy rodziny (pieniężnej i rzeczowej). M. W. nie posiada samochodu. E. W. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła w 2012 r. przychód w wysokości 25.809 zł (średnio 2.150 zł miesięcznie), przy czym z sumy tej pokrywane są wszystkie koszty działalności, w tym podatek, ubezpieczenie, zakup towaru. Wnioskodawca wskazał również, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką, w konsekwencji nie ma dostępu do środków zdeponowanych na jej koncie.
Postanowieniem z dnia 7 maja 2013 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że współmałżonka skarżącego E. W. posiada oszczędności w wysokości 7.431,78 zł znajdujące się na koncie bankowym, a zatem część tej kwoty może być przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, jak również sprawie o sygn. akt I SA/Bk 125/13.
Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw, wskazując na naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako u.p.p.s.a.), poprzez bezpodstawne uznanie, że nie zostało wykazane, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że kwota 7.431,78 zł zdeponowana na rachunku bankowym jego małżonki stanowi oszczędności, a nie środki obrotowe konieczne do prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Skarżący podkreślił, że uszczuplenie tych środków zagrozi prowadzeniu działalności gospodarczej przez jego małżonkę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Wobec skutecznego wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 u.p.p.s.a.
Rozpoznając ten wniosek Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 245 § 3 w zw.
z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę (art. 199 u.p.p.s.a.) i może być przyznane tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Koszty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie w przypadku, gdy strona będąca osobą fizyczną posiada jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego.
Analizując oświadczenia skarżącego oraz przedłożone dokumenty Sąd uznał, że jego sytuacja majątkowa pozwala na pokrycie części kosztów sądowych.
Z oświadczenia skarżącego i dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodu z tytułu zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 498,90 zł oraz dochodu z działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę skarżącego w średniej wysokości 2.150 zł. Dodatkowo rodzina skarżącego korzysta z pomocy członków rodziny, w szczególności zamieszkuje w części domu należącego do ojca skarżącego. Na rachunku bankowym, związanym z działalnością gospodarczą prowadzoną przez małżonkę skarżącego, znajduje się kwota kilku tysięcy złotych, która, jak wynika z wyjaśnień skarżącego złożonych w sprzeciwie, stanowi środki obrotowe niezbędne do właściwego prowadzenia działalności gospodarczej.
Powyższe okoliczności, w ocenie Sądu pozwalają na przyjęcie, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie oznacza to jednak, że nie powinien partycypować w ponoszeniu tych kosztów. Nie znajduje się bowiem w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych w tej sprawie. Zdaniem Sądu, konieczność partycypacji w tych kosztach w 50% nie będzie stanowiła zagrożenia dla bytu wnioskodawcy i jego rodziny. Zaznaczyć należy, iż w tym zakresie Sąd wziął pod uwagę nie tylko koszty związane z wpisem od skargi w niniejszej sprawie, ale również w sprawie o sygn. akt I SA/Bk 125/13.
Działalność gospodarcza prowadzona przez małżonkę skarżącego, co wynika z historii rachunku bankowego, przynosi dochód, który przynajmniej w części powinien stanowić źródło pokrycia wydatków związanych z kosztami niniejszego postępowania. Nie zmienia tego fakt, iż skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką, albowiem jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, rozdzielność nie ma wpływu na konieczność pomocy finansowej drugiemu małżonkowi (m.in. postanowienie NSA z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13). Podkreślić również należy, że obie sprawy zawisłe przed sądem dotyczą prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, zaś w orzecznictwie sądowym niejednokrotnie podkreślono, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. W ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej wliczony jest również obowiązek ponoszenia kosztów postępowań sądowych.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.