Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 30 stycznia 2023 r. J. W. (dalej również jako: "skarżący") zwrócił się "o wydanie decyzji na podstawie której ma obowiązek przeliczać dochód uzyskany w koronach w Islandii na polskie złoty", "o wydanie decyzji odwołującej nakaz przewalutowania dochodu na zasadzie kursu średniorocznego według NBP zawarty w decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku z dnia 2 maja 2013 r." oraz o "unieważnienie umowy ustnej zawartej między podatnikiem J. W. a urzędnikami Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku, według której dochód uzyskiwany z Islandii przez podatnika, musi być przewalutowany na podstawie kursu średniorocznego NBP od roku 2010 do roku podatkowego 2021".
Postanowieniem z dnia 6 lutego 2023 r. nr 2003-SPV.4102.162.2023 Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku na podstawie art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej: "o.p.") odmówił wszczęcia postępowania podatkowego.
Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2023 r. nr 2001-IOD.4102.5.2023, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z art. 165a § 1 o.p. gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zdaniem DIAS, użyty w tym przepisie zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoją na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte, mogą dotyczyć: 1) braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego;
- 2) sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, oraz 3) przypadków, gdy w sprawie zapadła już decyzja (również nieostateczna).
Organ wyjaśnił, że w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. i 2020 r. w stosunku do skarżącego zapadły prawomocne decyzje określające zobowiązania podatkowe za w/w lata podatkowe. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznych, oznacza, że nie jest możliwe wydanie ponownego rozstrzygnięcia w tej samej sprawie. Dodatkowo DIAS zauważył, iż zgodnie z art. 240 o.p. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną możliwe jest wznowienie postępowania, jednakże pod warunkiem spełnienia jednej z przesłanek wskazanych w tym przepisie.
Poza tym organ wskazał, że przepisy prawa nie dopuszczają zawarcia między urzędnikiem a podatnikiem umowy ustnej. Jakiekolwiek ustalenia pomiędzy w/w nie wywierają skutków prawnych i nie mogą być też unieważniane
Organ wyjaśnił także, że obowiązek rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych spoczywa na podatniku, zatem nie może on żądać, aby rozliczenia tego dokonał organ podatkowy.
Reasumując, organ stwierdził, że skarżący żąda od organu zastosowania instytucji nie przewidzianych w prawie podatkowym, zatem jego wnioski nie mogą być rozpatrzone, gdyż brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania podatkowego w żądanym zakresie.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarżący podniósł, że od 2009 r. do rozliczenia podatku dochodowego w kwietniu 2022 r. za rok podatkowy 2021, przeliczał dochód uzyskany z Islandii na polskie złoty na podstawie kursu średniorocznego NBP, na polecenie urzędników Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku, a w latach późniejszych jako obowiązującej umowy pomiędzy podatnikiem a urzędnikami odpowiedzialnymi za kontrolę zeznań podatkowych.
Następnie skarżący zacytował fragment decyzji nr PP-I/II/4110-22/13/BW z 2 maja 2013 r. wydanej przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku określającej wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. dotyczący sposobu wypłacania świadczeń z zagranicy (na podstawie oświadczenia strony z 16 kwietnia 2013 r.) oraz sposobu przewalutowania przychodów przez ten organ.
Skarżący twierdzi, że dostarczył organowi informacje za 2010 r. ze wskazanymi datami wypłat i kwotami świadczenia, które Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku odrzucił jako nieistotne dla sprawy i postanowił przeliczyć dochód z Islandii na polskie złoty na podstawie kursu średniorocznego NBP. W ocenie skarżącego urzędnicy oraz Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku, od roku podatkowego 2009 nie znali obowiązującego prawa, dokonywali improwizacji prawnej z wyjątkową pogardą dla obowiązującego prawa w zakresie art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem zaskarżonego do sądu postanowienia była odmowa wszczęcia postępowania w zakresie wniosku z dnia 30 stycznia 2023 r., w którym skarżący wnosił o: "wydanie decyzji na podstawie której ma obowiązek przeliczać dochód uzyskany w koronach w Islandii na polskie złoty", "wydanie decyzji odwołującej nakaz przewalutowania dochodu na zasadzie kursu średniorocznego według NBP zawarty w decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku z dnia 2 maja 2013 r.", "unieważnienie umowy ustnej zawartej między podatnikiem J. W. a urzędnikami Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku, według której dochód uzyskiwany z Islandii przez podatnika, musi być przewalutowany na podstawie kursu średniorocznego NBP od roku 2010 do roku podatkowego 2021".
Podstawę prawną zakwestionowanego rozstrzygnięcia organu stanowił przepis art. 165a § 1 o.p. w myśl, którego, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
W literaturze wskazuje się, iż przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte, mogą dotyczyć: 1) braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego;
- 2) sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, oraz
- 3) przypadków, gdy w sprawie zapadła już decyzja, również nieostateczna. Użycie przez ustawodawcę sformułowania: "nie może być wszczęte", wskazuje, że określona w art. 165a § 1 o.p. przyczyna przedmiotowa musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie wynikać z treści wniosku lub też jest znana organowi z urzędu (zob. P. Pietrasz [w:] Ordynacja podatkowa. Tom II. Procedury podatkowe. Art. 120-344. Komentarz aktualizowany, red. L. Etel, LEX/el. 2023, art. 165a).
W ocenie sądu, orzekające w niniejszej sprawie organy obu instancji trafnie zastosowały art. 165a § 1 o.p. w pełni zasadnie przyjmując, że zachodzą przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania.
Nie mogło być zwłaszcza uwzględnione oczekiwanie skarżącego, że organ uruchomi postępowanie podatkowe w zakresie określenia zasad przeliczania należności otrzymanych w walutach obcych i wyda w tym zakresie decyzję. Organ słusznie zauważył, że sposób przeliczania przychodów otrzymanych w walutach obcych, na potrzeby rozliczania podatku dochodowego od osób fizycznych, został zawarty w art. 11a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2647 ze zm.). Należy podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, że jest to przepis kategoryczny, który nie pozostawia organowi podatkowemu możliwości określenia zasad w oparciu, o które podatnik przeliczałby należności otrzymane w walutach obcych. Oznacza to, że żądanie wszczęcia postępowania w tym zakresie nie mogło odnieść oczekiwanego przez stronę skutku. Poza tym, w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. i 2020 r. w stosunku do skarżącego wydane zostały ostateczne i prawomocne decyzje określające zobowiązania podatkowe za w/w lata podatkowe.
Jak wskazano w kontrolowanym postanowieniu, zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. zostało określone decyzją Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku z 2 maja 2013 r. utrzymaną w mocy na podstawie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 12 lipca 2013 r. Skarga J. W. na rozstrzygnięcie organu odwoławczego został oddalona prawomocnym wyrokiem WSA w Białymstoku z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt
I SA/Bk 445/13. Rozstrzygnięcia te zamykają kwestię opodatkowania dochodów uzyskanych z Islandii za 2010 r. i sposób ich przewalutowania na PLN. Z kolei zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r. zostało określone skarżącemu decyzją Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku z 16 maja 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku decyzją z 5 grudnia 2022 r. uchylił decyzję organu I instancji i określił zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r., zatem decyzja ta rozstrzyga sprawę co do istoty w zakresie zobowiązania skarżącego za 2020 r.
W świetle powyższego, funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznych, oznacza, że nie jest możliwe wydanie ponownego rozstrzygnięcia w tej samej sprawie, chyba że jak zaznaczono w zaskarżonym postanowieniu ziszczą się przesłanki wznowienia postępowania przewidziane w art. 240 o.p.
Jeżeli natomiast chodzi o żądanie dotyczące unieważnienia umowy ustnej zawartej między podatnikiem a urzędnikami Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku, organ zasadnie wyjaśnił skarżącemu, że przepisy prawa nie dopuszczają zawarcia między urzędnikiem a podatnikiem umowy ustnej.
W przypadku, gdy doszło do jakichkolwiek ustaleń pomiędzy urzędnikiem a podatnikiem to nie wywierają skutków prawnych.
Poza tym, w stosunku do powołanych przez stronę okresów podatkowych, to podatnik zgodnie z art. 45 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, miał obowiązek składać urzędom skarbowym zeznanie, według ustalonego wzoru, o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w określonym w tym przepisie terminie. Obowiązek rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych spoczywa zatem na podatniku, stąd nie może on żądać, aby rozliczenia tego dokonał organ podatkowy, zastępując niejako podatnika w tym obowiązku. Przy oparciu poboru podatku na samoobliczeniu, organowi podatkowemu przypadła rola podmiotu weryfikującego poprawność deklarowanych rozliczeń podatników. Z tego też powodu organ podatkowy zasadniczo podejmuje postępowania tam, gdzie podatnik nie złożył rozliczenia, albo gdzie zachodzi przypuszczenie nieprawidłowego rozliczenia podatku.
Wobec powyższego sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały art. 165a § 1 o.p. Skarżącemu zasadnie odmówiono wszczęcia postępowania w zakresie żądań wynikających z pisma z dnia 30 stycznia 2023 r.
Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259).
Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na co pozwalał przepis art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ww. ustawy procesowej. Zgodnie z tym przepisem, sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.