Uzasadnienie
T. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że nie posiada żadnych środków, z których byłby w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 35.385 zł. Prowadzona działalność gospodarcza – w związku z prowadzonymi postępowaniami, na chwilę obecną jest zawieszona, co wiąże się z tym, że skarżący nie uzyskuje żadnego przychodu. Majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 1,21 ha oraz udział 1/10 w nieruchomości leśnej o powierzchni 2,48 ha został zajęty przez Urząd Skarbowy. Zabezpieczeniu poddano również konta bankowe oraz należności z tytułu zwrotu VAT. Skarżący podniósł, że nie podjął żadnej innej pracy zarobkowej i pozostaje na utrzymaniu dzieci. Wskazał też, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która nie pracuje i jest na utrzymaniu jego i dzieci.
Postanowieniem z dnia 24 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie uznając, że oświadczenie o sytuacji majątkowej skarżącego budzi uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym.
Po rozpatrzeniu zażalenia strony skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r. I FZ 150/15, uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W ocenie NSA, Sądowi I instancji umknęło uwadze, że w przypadku, gdy sąd rozpoznający wniosek uzna, że oświadczenie strony zawarte w tym (złożonym na urzędowym formularzu) wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, istnieje możliwość skorzystania z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., tj. sąd może zobowiązać stronę do złożenia na wezwanie dodatkowego oświadczenia lub dokumentów źródłowych, w zakresie przedstawionym przez ten sąd. W takim przypadku dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów (bądź ewentualnie uchyleniu się wnioskodawcy od współpracy z sądem w tym względzie) sąd może wydać prawidłowe orzeczenie w zakresie prawa pomocy. Bez skorzystania z trybu z art. 255 p.p.s.a. za przedwczesną należy uznać odmowę przyznania prawa pomocy w wyniku stwierdzenia, że podane przez wnioskodawcę dane są niepełne bądź budzą wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym, nie można bowiem na niekorzyść wnioskodawcy interpretować niepodania informacji, o które nie był on wzywany, czy też niewyjaśnienia wątpliwości sądu, co do których istnienia nie miał on świadomości.
Zdaniem NSA, sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien rozważyć zastosowanie art. 255 p.p.s.a., tj. wezwanie skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które umożliwiłyby dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Rozpoznając ponownie wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Realizując zalecenia NSA, skarżący został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do udokumentowania wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych przez niego miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z jednoczesnym:
(-) podaniem wysokości uzyskiwanych dochodów przez skarżącego i wszystkie osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, (-) wyjaśnieniem, czy wnioskodawca posiada samochód osobowy, jeżeli tak to ze wskazaniem marki, roku produkcji oraz kosztów jego eksploatacji; (-) podaniem wysokości poszczególnych wydatków (prąd, woda, telefon, czynsz, zakup żywności, raty spłacanych kredytów, lekarstw, opieka medyczna); (-) wyjaśnieniem w formie pisemnego oświadczenia, czy skarżący i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym (żona, dzieci) posiadają rachunki bankowe, a w przypadku ich posiadania, przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżący został jednocześnie pouczony, że niezłożenie wymaganych oświadczeń i dokumentów skutkować może odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W piśmie z dnia 23 lipca 2015 r., skarżący oświadczył, że zarówno on jak i jego żona nie uzyskują żadnych dochodów, co potwierdza informacja PIT za czerwiec 2015 r. Zaznaczył, że żona nie posiada żadnych rachunków bankowych, zaś jego rachunki bankowe zostały zajęte przez urząd skarbowy. Oświadczył także, że nie posiada samochodu osobowego.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył, mimo wezwania na podstawie art. 255 p.p.s.a. dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i rodzinną. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie ograniczył się do oświadczenia, które nie wniosło niczego nowego do oceny jego sytuacji majątkowej w porównaniu do tej przedstawionej we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności Skarżący nie przedłożył żądanych dokumentów (za wyjątkiem kserokopii raportu wspomagającego wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej za czerwiec 2015 r.) świadczących o wysokości uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatkach czy posiadanych rachunkach bankowych. Owszem, z oświadczenia skarżącego wynika, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, jednakże nie świadczy to o tym, że nie uzyskuje żadnych innych dochodów.
W szczególności skarżący nie przedstawił zaświadczenia, że on lub (i) też jego małżonka są zarejestrowani jako osoby bezrobotne, dowodów wskazujących, z jakiego tytułu korzystają z ubezpieczenia zdrowotnego, zeznań PIT z tytułu osiągniętego przychodu za 2014 r., dokumentów (rachunków) potwierdzających miesięczne wydatki, wysokości spłacanych kredytów czy też wyciągów z rachunków bankowych. Fakt, że rachunki te zostały, jak twierdzi skarżący zajęte przez urząd skarbowy, nie oznacza że skarżący nie mógł wystąpić do banku o wystawienie wyciągów z tychże rachunków i przedłożyć ich sądowi.
W piśmie z dnia 23 lipca 2015 r. skarżący w żadnym zakresie nie usuwa wątpliwości dotyczących wiarygodności oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej skarżącego złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. np. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. sygn. akt II GZ 318/10, oba ww. orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, sposób sformułowania wniosku i informacje zawarte w oświadczeniu z dnia 23 lipca 2015 r. pozwalają na stwierdzenie, że Skarżący nie przedstawił, mimo wezwania do nadesłania konkretnych dokumentów, wyczerpująco swojej sytuacji materialnej, co uniemożliwiało pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono więc jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.