Uzasadnienie
T. S. (dalej powoływana również jako Wnioskodawczyni lub Skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem J. S. oraz synem K. S. (17 lat). Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód uzyskiwany: przez wnioskodawczynię z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (handel artykułami przemysłowymi) – około 2.000 zł, przez J. S. z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego – około 3.000 zł (w sezonie letnim), a także posiadanie kredytów odnawialnych w wysokości 50.000 zł oraz 5.000 zł. W styczniu 2010 r. firma T. S. poniosła stratę w wysokości 2.580 zł, przy osiągniętym przychodzie 2.218 zł brutto. W lutym bieżącego roku strata przedsiębiorstwa wyniosła 2.092 zł, przy przychodzie brutto 4.608 zł. Natomiast w marcu bieżącego roku firma osiągnęła dochód w kwocie około 2.000 zł.
Małżonkowie S. spłacają kredyty zaciągnięte w Banku [...] w wysokości 39.135 franków szwajcarskich (miesięczna rata zależy od kursu walut, wynosi około 1.800 zł) oraz kredyt na kwotę 100.000 zł (miesięczna rata wynosi około 2.000 zł), a także kredyt hipoteczny w wysokości 120.000 zł (miesięczna rata wynosi około 700 zł). Kredyty te powodują znaczne obciążenie finansowe rodziny (łącznie około 4.000 zł miesięcznie). K. S. uczęszcza do technikum informatyczno – graficznego, rodzice ponoszą koszty związane z dojazdem do szkoły (około 30 zł), koszty podręczników i innych pomocy dydaktycznych. J. S. w 2009 r. otrzymał dopłaty do prowadzonego gospodarstwa rolnego w kwocie 5.000 zł. Majątek skarżącej stanowią: dom o powierzchni 160 m² (ustanowiona hipoteka);
dom o powierzchni 140 m² usytuowany w S., nieruchomość rolna o powierzchni 7,5 ha (O.), budynek gospodarczy o powierzchni 66 m² położony w W., samochody osobowe marki Opel [...] rok prod. 2006 oraz Peugeot [...], rok prod. 2004. Wnioskodawczyni nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego T. S. oświadczyła, że miesięczne koszty utrzymania rodziny stanowią: energia elektryczna – 350 zł; woda – 50 zł (300 zł za pół roku); telefony – 300 zł; żywność – 100 zł na osobę; koszty eksploatacji samochodu – 100 zł. Miesięczne raty spłat zaciągniętych kredytów wynoszą łącznie około 4.500 zł. Wnioskodawczyni prowadzi firmę S. [...] w M., zatrudnia jedną osobę. Małż. S. nie osiągają dochodu z tytułu posiadania dwóch domów jednorodzinnych oraz budynku gospodarczego w W. W gospodarstwie rolnym prowadzona jest uprawa i sprzedaż płodów rolnych. Skarżący nie posiada maszyn rolniczych i inwentarza żywego.
Do akt sprawy T. S. dołączyła: zeznanie podatkowe PIT 28 za 2009 r. poświadczające dochód uzyskany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (k. 30 – 33); deklaracje dla podatku od towarów i usług firmy za okres luty – kwiecień 2010 r. (k. 34 – 36); harmonogramy spłat rat zaciągniętych kredytów (k. 37-41); rachunki i faktury poświadczające wysokość ponoszonych opłat za: telefon i Internet (k. 42 – 43), energię elektryczną (k.
- 44) oraz wyciąg z rachunku bankowego T. S. za okres kwiecień – maj 2010 r. (k. 45 – 46).
Postanowieniem z 30 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego.
W złożonym w terminie sprzeciwie Skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie. Powtórzyła okoliczności przedstawione we wniosku. Podkreśliła, iż okoliczność spłaty zaciągniętych kredytów nie może świadczyć o jej dobrej sytuacji materialnej, gdyż jest to jej obowiązek i w przypadku braku chociażby jednej raty, bank podejmie działania w celu wyegzekwowania swoich należności. Skarżąca zarzuciła również, że referendarz sądowy w sposób lakoniczny odniósł się do jej sytuacji majątkowej, skupiając swoje rozstrzygnięcie na rozważaniach teoretycznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje
Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 u.p.p.s.a.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006,
- s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).
Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, iż wykorzystała wszelkie dostępne oraz wystarczające w danych okolicznościach środki, by zgromadzić wymagane kwoty na pokrycie kosztów postępowania przed sądem, a wręcz przeciwnie uzasadnione jest twierdzenie, iż Skarżąca jest w stanie ponieść koszty przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 1109 zł (k. 2).
Powyższa konstatacja daje się wywieść na podstawie następujących okoliczności. W złożonym oświadczeniu Wnioskodawczyni wykazała, że źródłem miesięcznego utrzymania trzyosobowej rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz działalności rolniczej prowadzonej przez jej męża w kwocie łącznie około 5000 zł. Wysokość powyższego dochodu jest zróżnicowana, w zależności od zyskowności prowadzonej działalności gospodarczej w danym miesiącu oraz okresu letniego, kiedy to dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego są wyższe. Bieżące utrzymanie rodziny finansowane jest z również z kredytów odnawialnych.
Jednocześnie koszty bieżącego utrzymania rodziny wynoszą około 1200 zł miesięcznie plus spłata zaciągniętych kredytów, zarówno złotówkowych jak i we frankach szwajcarskich, łącznie w kwocie około 4500 zł. Skarżąca dysponuje również znacznym majątkiem – dwoma domami położonymi w B. odpowiednio o powierzchni 160 m2 i 140 m2, nieruchomością rolną o pow. 7,5 ha, budynkiem gospodarczym w W. oraz dwoma samochodami osobowymi.
Analiza dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, w szczególności wysokość przychodu uzyskanego przez Skarżącą w 2009 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pozwala stwierdzić, że Skarżąca obraca znacznymi kwotami pieniędzy. O znacznym potencjale finansowym wnioskodawczyni świadczy również fakt, iż jak wynika z historii rachunku bankowego (k. 63-85 akt) Skarżąca wraz z mężem w okresie od marca do maja 2010 r. dokonali 12 wpłat na rachunek bankowy kwot rzędu kilkunastu tysięcy złotych. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, iż Skarżąca posiada stałe źródło dochodu, z którego jest w stanie poczynić wydatki na uregulowanie bieżących kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz opłacenia kosztów ewentualnego pełnomocnika.
Zaakcentować również należy, iż Skarżąca zaciągnęła szereg kredytów odnawialnych jak i hipotecznych na łączną kwotę kilkuset tysięcy złotych. Przyjąć zatem należy, iż sytuacja majątkowa Skarżącej jest na tyle dobra, że działając racjonalnie liczyła się z koniecznością spłaty rat zaciągniętych kredytów (około 4500 zł miesięcznie) ponosząc jednocześnie wydatki związane z utrzymaniem rodziny. Założenie, że konieczność spłaty zaciągniętych kredytów powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania.
Jednocześnie należy zaznaczyć, iż spłata zaciągniętych kredytów oraz pozostałe wydatki (poza wydatkami koniecznymi na utrzymanie, do których nie zalicza się np. kosztów związanych z utrzymaniem dwóch samochodów) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną, jaką jest wpis sądowy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny "fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy" - postanowienie z dnia 9.02.2005 roku, sygn. akt OZ 1363/04.
W tych okolicznościach Sąd uznał, że Wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść w sprawie jakichkolwiek kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie.
W tym stanie rzeczy Sąd nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.