Uzasadnienie
W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] lutego 2013 r., wystawionego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L., w związku z nieuiszczeniem kwoty przepadku równowartości korzyści majątkowej, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. zawiadomieniem z [...] maja 2016 r., nr [...], dokonał zajęcia zabudowanej nieruchomości rolnej, położonej w obrębie P., składającej się z działki nr [...] o pow. 1,0061 ha, dla której Sąd Rejonowy w A. VIII Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w S. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Zawiadomienie o zajęciu doręczono zobowiązanemu [...] maja 2016 r.
Operat szacunkowy określający wartość rynkową nieruchomości rzeczoznawca sporządził [...] marca 2018 r. Zakończenie opisu i oszacowania wartości nieruchomości nastąpiło w wyznaczonym dniu, tj. [...] kwietnia 2019 r. sporządzeniem protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości, doręczonym zobowiązanemu [...] kwietnia 2019 r.
Następnie, obwieszczeniem z 23 czerwca 2020 r. organ egzekucyjny podał do publicznej wiadomości, że pierwsza licytacja ww. nieruchomości odbędzie się 27 sierpnia 2020 r. o godzinie 10.00 w siedzibie Urzędu Skarbowego w S. Obwieszczenie doręczono zobowiązanemu 26 czerwca 2020 r. Licytacja nie doszła do skutku z powodu braku licytantów. Z tego samego powodu również druga licytacja, wyznaczona na 5 listopada 2020 r. o godzinie 10.00, nie doszła do skutku.
Pismem z [...] września 2020 r. Skarżący złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. wniosek o zlecenie organizacji zawodowej rzeczoznawców oceny prawidłowości operatu szacunkowego w trybie art. 157 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, w tym licytacji nieruchomości, do czasu sporządzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. Uzasadniając wniosek powołał się na zmiany stanu zajętej nieruchomości zaistniałe po sporządzeniu operatu szacunkowego, tj. zakończenie budowy, rozpoczęcie użytkowania, przekształcenie części działki na usługową, wzrost cen nieruchomości oraz poczynione nakłady.
W części żądania dotyczącego wstrzymania postępowania egzekucyjnego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., mając na uwadze treść art. 23 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2020 poz. 1427, dalej jako "u.p.e.a."), zawiadomieniem z [...] września 2020 r. przekazał wniosek do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. (dalej jako: Dyrektor IAS)
Dyrektor IAS postanowieniem z [...] października 2020 r., nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego.
W zażaleniu z [...] października 2020 r. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i wszczęcie postępowania o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z [...] listopada 2020 r., nr [...], Dyrektor IAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ nadzoru podtrzymał swoje stanowisko i wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego, według art. 23 § 6 u.p.e.a., nie może być inicjowane wnioskiem zobowiązanego, wobec czego nie podlegał on merytorycznemu rozpoznaniu. Organ odwoławczy podnosi, iż skoro organ nadzoru może wyłącznie z urzędu wstrzymać postępowanie egzekucyjne, to jest oczywiste, że nie można wszcząć postępowania w takiej sprawie na wniosek zobowiązanego i to niezależnie od uzasadnienia tego wniosku.
Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu Skarżący wniósł skargę do WSA w Białymstoku, w której wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i wszczęcie z urzędu postępowania o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego.
Skarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
- a) art. 23 § 6 u.p.e.a., poprzez wyrażenie oczywiście błędnego poglądu prawnego, zgodnie z którym niedopuszczalne jest zainicjowanie postępowania w przedmiocie wstrzymania czynności egzekucyjnych na wniosek strony, podczas gdy taki wniosek może stanowić impuls do podjęcia przez organ czynności z urzędu,
- b) art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 23 § 6 u.p.e.a., poprzez arbitralne odrzucenie możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego z urzędu po powzięciu wiarygodnej informacji od strony co do zaistnienia okoliczności uzasadniającej wstrzymanie czynności egzekucyjnych,
- c) art. 10 k.p.a., poprzez pozbawienie strony czynnego udziału w postępowaniu, poprzez brak chociażby pośredniego umożliwienia zainicjowania postępowania administracyjnego,
- d) art. 8 k.p.a., statuującego zasadę budzenia zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej.
Jednocześnie na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. Skarżący wniósł o wstrzymanie zaskarżonego postanowienia poprzez wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, w tym w szczególności wstrzymanie wykonania czynności w postaci licytacji nieruchomości. W tym zakresie WSA w Białymstoku postanowieniem z dnia 5 lutego 2021 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Postępowanie sądowe w sprawie podlegało umorzeniu z racji jego bezprzedmiotowości.
Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz.U. 2019 poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.) sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Zwrot normatywny "stało się bezprzedmiotowe" użyty w cyt. przepisie oznacza, że chodzi o przyczynę, która zaistniała dopiero w toku postępowania sądowego po wniesieniu skargi. Innymi słowy postępowanie przed sądem staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie. (wyrok NSA z dnia 2 października 2019 r., II OSK 2729/17, orzeczenie dostępne z CBOIS, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Postępowanie sądowe może stać się bezprzedmiotowe z różnych przyczyn.
Do przyczyn tych należy zaliczyć przykładowo wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji (postanowienia) przez organ, który wydał tę decyzję w ramach tzw. samokontroli (art. 54 § 3 p.p.s.a.), wygaśnięcie decyzji (postanowienia), będącej przedmiotem skargi albo wygaśnięcie decyzji obarczonej terminem ustawowym lub ustalonym w decyzji (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2004, s. 235; T. Woś, H. Knysiak, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005, s. 495 oraz wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 85/05, publ. LEX nr 188791).
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora IAS z [...] listopada 2020 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora IAS z [...] października 2020 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie rozpatrzenia, zawartego w piśmie z [...] września 2020 r., wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. na podstawie tytułu wykonawczego, nr [...] z [...] lutego 2013 r.
Zarzuty zawarte w skardze odnoszą się zatem do prowadzonego wówczas wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Jak już wspomniano, Skarżący zarzucił organowi naruszenie m.in. art. 23 § 6 u.p.e.a., poprzez wyrażenie oczywiście błędnego poglądu prawnego, zgodnie z którym niedopuszczalne jest zainicjowanie postępowania w przedmiocie wstrzymania czynności egzekucyjnych na wniosek strony, podczas gdy taki wniosek może stanowić impuls do podjęcia przez organ czynności z urzędu, a także art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 23 § 6 u.p.e.a., poprzez arbitralne odrzucenie możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego z urzędu po powzięciu wiarygodnej informacji od strony co do zaistnienia okoliczności uzasadniającej wstrzymanie czynności egzekucyjnych oraz art. 10 k.p.a., poprzez pozbawienie strony czynnego udziału w postępowaniu, poprzez brak chociażby pośredniego umożliwienia zainicjowania postępowania administracyjnego.
Jednocześnie Dyrektor IAS w odpowiedzi na skargę poinformował, że na etapie przygotowywania tejże odpowiedzi nastąpiła zmiana stanu faktycznego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Organ egzekucyjny poinformował organ nadzoru, że wyznaczona na [...] grudnia 2020 r. trzecia licytacja nieruchomości nie doszła do skutku z powodu braku licytantów. Z tego powodu postanowieniem z [...] grudnia 2020 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. umorzył prowadzone wobec majątku K. J. postępowanie egzekucyjne z uwagi na stwierdzenie, iż w dalsze postępowanie egzekucyjne nie daje możliwości wyegzekwowania zaległości, będzie natomiast generować kolejne wydatki egzekucyjne. W postanowieniu tym organ stwierdził, że egzekucja stała się bezskuteczna, ponieważ majątek zobowiązanego nie zaspokoi wierzyciela podatkowego i nie uzyska kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
W świetle powyższych okoliczności nie może budzić wątpliwości, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w dniu [...] grudnia 2020 r. (będącego przecież podstawą sporu w niniejszej sprawie) powoduje, iż wydanie merytorycznego orzeczenia przez tut. Sąd stało się zbędne i bezprzedmiotowe. Nie ma bowiem racjonalnych podstaw do np. uchylenia zaskarżonego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy owe postępowanie egzekucyjne nie jest już prowadzone wobec Skarżącego. Gdyby założyć, że tut.
Sąd uchylił zaskarżone postanowienie to wszczęcie przez organ nadzoru postępowania administracyjnego i tak nie mogłoby doprowadzić do wstrzymania postępowania egzekucyjnego, albowiem to postępowanie wskutek jego umorzenia nie jest już prowadzone od [...] grudnia 2020 r. Innymi słowy, postępowanie administracyjne, o którego wszczęcie wnioskuje Skarżący, nie mogłoby osiągnąć oczekiwanego przez niego rezultatu w postaci wstrzymania egzekucji.
Podkreślić też trzeba, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego jest dla Skarżącego o wiele bardziej korzystne niż jego wstrzymanie, które ma przecież charakter tymczasowy. Interes prawny Skarżącego został więc w ten sposób w pełni zaspokojony.
Z tych też powodów Sąd stanął na stanowisku, że wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego czyni postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia.