Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wyniku ponownego rozpoznania sprawy utrzymał w mocy decyzję tego organu z [...] czerwca 2009 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres 07.2006 r. – 01.2009 r., do których zapłaty zobowiązany był R. G. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne:
Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z [...] czerwca 2007 r., znak [...] stwierdzono obowiązek podlegania R. G. ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od 1 lipca 2006 r. do nadal, zobowiązując ww. do uregulowania składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres od 1 lipca 2006 r. do 30 kwietnia 2007 r.
Wobec nieuregulowania przez zobowiązanego powyższych należności Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzjami: z [...].05.2008 r., nr [...]; z [...].07.2008 r., nr [...]; z [...].09.2008 r., nr [...]; z 24.11.2008 r., nr [...]; z [...].01.2009 r., nr [...] określił wysokość zadłużenia R. G. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres 07.2006 r. – 11.2008 r. oraz stwierdził, iż B. G., jako współmałżonka zobowiązanego odpowiada majątkiem wspólnym stanowiącym wspólność majątkową małżeńską za powyższe zobowiązania męża.
W dniu 21 stycznia 2009 r. R. G. zmarł.
Pismem z 14 marca 2009 r. B. G. wniosła o umorzenie zaległości, które ciążyły na zmarłym mężu R. G. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. W piśmie z 9 kwietnia 2009 r. B. G. sprecyzowała, iż jej wniosek dotyczy należności za okres od 07.2006 r. do 01.2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia.
Decyzją z [...] czerwca 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, za okres 07.2006 r. – 01.2009 r., do których zapłaty zobowiązany był R. G. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskodawczyni B. G. nie została zobowiązana, jako spadkobierca R. G. do zapłaty składek po zmarłym mężu i w związku z tym nie legitymuje się interesem prawnym ani obowiązkiem, który uzasadniałby dalsze prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. Dlatego też postępowanie wszczęte z wniosku B. G. należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, B. G. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ odwoławczy wskazał, iż nie zostało dotychczas przeprowadzone postępowanie spadkowe po R. G., nie zostało także zakończone wszczęte przez organ z urzędu postępowanie zmierzające do ustalenia kręgu spadkobierców. Oznacza to, że brak jest podstaw do uznania B. G., jako strony postępowania w sprawie o umorzenie przedmiotowych zaległości.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na powyższą decyzję B. G. podniosła, iż z uwagi na ciężką sytuację materialną nie jest w stanie spłacić długów zmarłego męża. Skarżąca wskazała, że nie zgadza się z treścią wydanej decyzji, iż jest zobowiązana, jako następca prawny bądź osoba trzecia do odpowiedzialności za długi zmarłego.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostały naruszone przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
B. G. we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zwróciła się o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, do których zapłaty zobowiązany był jej zmarły mąż R. G. Niewątpliwie skarżąca występując o umorzenie przedmiotowych należności, nie posiadała w tym zakresie statusu osoby zobowiązanej (ubezpieczonego, płatnika) w rozumieniu przepisów ustawy z 13 października 2008 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Organ administracji zasadnie stwierdził, iż w okolicznościach niniejszej sprawy, Skarżąca mogłaby wystąpić z takim wnioskiem w sytuacji stwierdzenia jej odpowiedzialności jako spadkobiercy za zobowiązania zmarłego męża.
Należy zauważyć, iż stosownie do art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio m.in. art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7 oraz art. 100 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), powoływanej dalej jako: "o.p.". Biorąc pod uwagę art. 97 § 1 o.p., spadkobiercy podatnika przejmują określone majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Według art. 98 § 1 o.p. do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. O zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców organ orzeka w odrębnej decyzji, w której określa wysokość zobowiązań spadkodawcy (art. 100 § 1 i 2 o.p.).
Oznacza to, że obciążenie spadkobiercy składkami i należnościami z nimi związanymi, które ciążyły na spadkodawcy, jest możliwe dopiero w wyniku wydania decyzji określającej zobowiązanie konkretnego spadkobiercy na podstawie art. 100 o.p. (podobnie: uchwała Sądu Najwyższego z 7 maja 2008 r., II UZP 1/08, LEX nr 375567). Wtedy też, istnieje możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia składek na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W niniejszej sprawie Prezes ZUS stwierdził w zaskarżonym rozstrzygnięciu, iż dotychczas nie wydano decyzji w trybie przepisów ordynacji podatkowej określającej odpowiedzialność i wysokość zobowiązania skarżącej. Ustalono też, że nie zostało przeprowadzone postępowanie sądowe w sprawie nabycia spadku po R. G. Tym samym, skoro nie stwierdzono, że B. G. jest zobowiązana do uiszczenia przedmiotowych należności, nie była ona uprawniona do wnioskowania o ich umorzenie.
Należy zatem stwierdzić, że istniejąca sytuacja uzasadniała zastosowanie przez organ administracji art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe, organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, a wobec tego nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.
W kontrolowanej sprawie organ administracji nie miał podstaw prawnych do rozpoznania wniosku skarżącej o umorzenie należności, które ciążyły na jej mężu. Skarżąca, w sytuacji gdy nie orzeczono o jej odpowiedzialności za te należności nie była bowiem uprawniona do występowania z wnioskiem o ich umorzenie.
Biorąc pod uwagę twierdzenia skargi, należy podkreślić, że decyzja umarzająca postępowanie jako bezprzedmiotowe jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Organ w zaskarżonej decyzji nie rozstrzygnął zatem, że skarżąca odpowiada za długi zmarłego męża jako spadkobierca, a jedynie wskazał, że dopiero w przypadku wydania decyzji w tym zakresie możliwe będzie rozpoznanie jej wniosku o umorzenie należności. Organ (ze wskazanych powyżej względów) nie oceniał też zasadności samego wniosku o umorzenie.
Końcowo trzeba zauważyć, że w sytuacji, gdy właściwy organ w odrębnym postępowaniu formalnie stwierdzi, iż skarżąca odpowiada za zobowiązania zmarłego męża, będzie ona uprawniona do złożenia wniosku o umorzenie tych należności, który wówczas będzie mógł podlegać merytorycznemu rozpoznaniu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.