Uzasadnienie
Wyrokiem z 21 stycznia 2009 r. tut. Sąd uwzględnił skargę J. B. uchylając w punkcie pierwszym wyroku zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu pierwszej instancji, w punkcie drugim wyroku stwierdzając, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości, a w punkcie trzecim wyroku zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 118 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Do kosztów postępowania poniesionych i udokumentowanych przez stronę Sąd zaliczył uiszczony wpis (100 zł) i koszty dojazdu do sądu (18 zł). Sąd nie uwzględnił natomiast wniosku skarżącego o zasądzenie równowartości utraconego zarobku wskutek stawiennictwa w sądzie stwierdzając, iż skarżący nie udowodnił dostatecznie, że jego stawiennictwo na rozprawie skutkowało utratą zarobku we wskazanej przez niego wysokości (90 zł).
J. B. wniósł zażalenie na zawarte w punkcie III wyroku rozstrzygnięcie, co do kosztów postępowania w części, w której Sąd odmówił przyznania zwrotu utraconego zarobku. Skarżący wniósł o zmianę tego rozstrzygnięcia poprzez podwyższenie zasądzonej kwoty zwrotu kosztów postępowania sądowego o 86,20 zł z tytułu utraconego zarobku wskutek stawiennictwa w sądzie.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 25 marca 2009 r. sygn. akt
II FZ 93/09 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. NSA podzielając, co do zasady, pogląd Sądu pierwszej instancji, iż wynagrodzenie za zarobek utracony z powodu stawiennictwa w sądzie ma charakter odszkodowawczy i dlatego strona winna wykazać, że w związku ze stawiennictwem w sądzie rzeczywiście utraciła zarobek w określonej wysokości. Sąd zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku WSA w Białymstoku z 2 października 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 778/05, iż z uwagi na trudności z dowiedzeniem wysokości utraconego zarobku przez rolnika prowadzącego indywidualne gospodarstwo rolne ze względu na fakt, iż jego dochody nie są stałe, systematyczne, obiektywnie przewidywalne, oraz z uwagi na różnorodność sposobów ustalania dochodów rolnika, zależną od przyjętej metody badań, Sąd winien znaleźć obiektywne kryterium do ustalenia przeciętnego zarobku rolnika indywidualnego.
Przy ustalaniu kwoty utraconego zarobku rolnika można posiłkować się wysokością przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego. NSA stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, na jakiej podstawie skarżący dokonał obliczenia podanej kwoty 90 zł i czy kwota ta stanowi równowartość rzeczywistej straty majątkowej w dochodzie skarżącego spowodowanej stawiennictwem w Sądzie w związku z charakterem prowadzonej działalności rolniczej.
Ponownie rozpatrując żądanie strony o objęcie zwrotem kosztów postępowania zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie, WSA w Białymstoku wypełniając zalecenia NSA zwrócił się do skarżącego o wyjaśnienie, na jakiej podstawie dokonał obliczenia wskazanej jako utracony zarobek kwoty 90 zł, wykazania, iż podana kwota stanowi równowartość rzeczywistej straty majątkowej w dochodzie skarżącego spowodowanej stawiennictwem w Sądzie w związku z charakterem prowadzonej działalności rolniczej oraz złożenia zaświadczenia o posiadanych hektarach przeliczeniowych - pod rygorem nie uwzględnienia wniosku w części dotyczącej utraconego zarobku.
W zakreślonym przez Sąd terminie skarżący poinformował, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych – [...] ha przeliczeniowych (wraz z pismem przedłożono stosowne zaświadczenie). Wskazał, że z obwieszczenia Prezesa GUS z 22 września 2008 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego w 2007 r. (M.P. z 2008 r., Nr 72, poz. 656) wynika, że dochód ten wyniósł 2.220 zł, tym samym skarżący w skali rok osiągnął kwotę 21.508,02 zł. Nadto wskazał, iż w przypadku pracowników tzw. dniówkowych zasady obliczania ilości dni roboczych w miesiącu, a przez to i w roku określa § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasady ustalania świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.). Mając na uwadze ten przepis dochód roczny należy podzielić przez 264 dni robocze (12 miesięcy x 22 dni robocze). Stąd wysokość utraconej dniówki wynosi 81,47 zł.
W związku z tym, że hektary przeliczeniowe stanowią mniej niż 50 % całego gospodarstwa należy, zdaniem strony, dokonać stosownego zwiększenia do kwoty 86,20 zł, tj. do limitu określonego przez rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 4 lipca 1990 r. w sprawie wysokości należności świadków i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 48, poz. 284 ze zm.). Skarżący stwierdził, iż podał kwotę 90 zł, ponieważ niektóre sądy (NSA i WSA w Warszawie) dokonywały zaokrąglenia do pełnych 10 zł. Zaznaczył też, iż nie można z góry określić czasu trwania czynności procesowej, a przy zastępstwie zawodowym wynajęcie pracownika dotyczy jednego dnia, nawet jeżeli stawka jest godzinowa. Zdaniem strony dowodem utracenia zarobków jest przedłożone zaświadczenie, dokładnego wyliczenia utraty zarobku mógłby dokonać tylko biegły.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Na wstępie należy zauważyć, iż uchylenie przez NSA całości dotychczasowego postanowienia w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia czyniło koniecznym objęcie obecnym rozstrzygnięciem również kwoty kosztów uwzględnionych w postanowieniu zawartym w wyroku z 21 stycznia 2009 r. Sąd objął ponadto zwrotem kosztów postępowania sądowego zarobek utracony przez skarżącego wskutek stawiennictwa w sądzie w dniu 7 stycznia 2009 r.
Równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie stosownie do art. 205 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zaliczona została do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym. Suma równowartości utraconego zarobku i kosztów przejazdu strony lub pełnomocnika do sądu, nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata lub radcy prawnego. W zakresie ustalania wysokości przysługujących stronie należności, o których mowa w § 1 art. 205, oraz trybu przyznawania i sposobu wypłacania tych należności, ustawa odsyła do przepisów odrębnych (art. 205 § 3 ww. ustawy). Zasady ustalania wysokości należności związanych z osobistym działaniem strony w postępowaniu regulują przepisy dekretu z 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445 ze zm.).
Zgodnie z art. 13 powołanego dekretu w przypadkach, gdy obowiązujące przepisy przewidują przyznanie stronie należności z tytułu jej udziału w postępowaniu sądowym, należności te przyznaje się stronie w wysokości przewidzianej dla świadków. Stronie na jej żądanie może być przyznane odszkodowanie za zarobek utracony wskutek stawiennictwa w sądzie. Wynagrodzenie za utracony zarobek przyznaje się stronie w wysokości udowodnionej jej przeciętnego zarobku (art. 2 ust. 2 dekretu), jednak nie wyższej niż górna granica należności określona w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 4 lipca 1990 r. w sprawie wysokości należności świadków i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 48, poz. 284 ze zm.).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w niniejszej sprawie postanowieniu, ze względu na trudności z dowiedzeniem wysokości utraconego zarobku przez rolnika prowadzącego indywidualne gospodarstwo rolne z uwagi na fakt, iż jego dochody nie są stałe, systematyczne, obiektywnie przewidywalne (zależne od aury), oraz z uwagi na różnorodność sposobów ustalania dochodów rolnika, zależną od przyjętej metody badań należy znaleźć obiektywne kryterium do ustalenia przeciętnego zarobku rolnika indywidualnego. Przy ustalaniu kwoty utraconego zarobku rolnika można posiłkować się wysokością przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego. Coroczne dane w tym zakresie są publikowane przez Prezesa GUS na podstawie upoważnienia wynikającego z art. 18 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 Nr 136, poz. 969). Stanowisko takie przyjęto m.in. w sprawie II SA/Bk 778/05.
Z obwieszczenia Prezesa GUS z 22 września 2008 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego w 2007 r. (M.P. z 2008 r., Nr 72, poz. 656) wynika, że dochód ten wyniósł w 2007 r. – 2.220 zł. Po przemnożeniu powyższej kwoty przez ilość hektarów przeliczeniowych użytków rolnych gospodarstwa rolnego skarżącego, czyli [...] ha (złożone zaświadczenie, k. 97), a otrzymany wynik dzieląc następnie przez 365 (ilość dni w roku) okazuje się, że przeciętny dzienny dochód z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego użytków rolnych wynosił w 2007 r. - 58,93 zł. Taką też kwotę tytułem utraconego zarobku Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego z tytułu jego stawiennictwa na rozprawie.
Mając na uwadze wnioski skarżącego trzeba podkreślić, iż powoływany przez niego przepis § 31 (zdanie drugie) rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad ustalania świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) dotyczy wyłącznie obliczania okresów zatrudnienia dla celów świadczeń emerytalno-rentowych. Nadto odnosi się on do tzw. pracowników dniówkowych, skarżący zaś nie zalicza się do tych podmiotów, jak bowiem wskazał, samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne. Z kolei przywołane powyżej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 4 lipca 1990 r. określa jedynie górną granicę należności, nie daje zaś podstaw do podwyższania stwierdzonej wysokości utraconego zarobku. Nie ma też prawnych podstaw do zaokrąglania wyliczonej kwoty należności do pełnych "10 zł".
Po podsumowaniu wszystkich elementów składających się na niezbędne koszty postępowania sądowego prowadzonego przez skarżącego osobiście, zasądzeniem objęto kwotę 176,93 zł (118 zł kosztów wynikających z uchylonego postanowienia, 58,93 zł z tytułu utraconego zarobku wskutek stawiennictwa na rozprawie). Podlegająca zwrotowi łączna kwota kosztów postępowania sądowego nie przekroczyła normatywnego wynagrodzenia jednego adwokata lub radcy prawnego. Żądanie zasądzenia wyższych kosztów Sąd oddalił, jako nieuzasadnione.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 200 w związku 205 § 1 i 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.