Uzasadnienie
W. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem M. K. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowi emerytura skarżącej w kwocie 1.365,92 zł brutto oraz renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy męża w wysokości 1.508,75 zł. Skarżąca wskazała, że ponosi następujące miesięczne wydatki: czynsz - 298,93 zł; energia elektryczna - 163,46 zł; lekarstwa - 100 zł; gaz - 65 zł. Dodatkowo ponosi wydatki związane z utrzymaniem samochodu osobowego marki Polonez rok prod. 1994 oraz egzaminem na prawo jazdy (w listopadzie 2012 r. wyniosły one 400 zł). Mąż skarżącej jest osobą schorowaną (orzeczona całkowita niezdolność do pracy) pozostaje pod opieką specjalistycznych poradni lekarskich (kardiologicznej, neurologicznej i reumatologicznej), co wymaga dojazdów do B. Syn wnioskodawczyni studiuje w [...] w Szwajcarii, utrzymuje się sam, jednak skarżąca pomaga mu przysyłając paczki z żywnością.
Majątek skarżącej stanowi mieszkanie o powierzchni 48 m²; nieruchomość rolna o powierzchni 2,73 ha; działki w B. o powierzchni 440 m² i 664 m²; działka rolna w miejscowości T. o powierzchni 600 m². We wniosku strona wymieniła również dom parterowy o powierzchni 80 m² (gm. H.), stanowiący współwłasność M. K. i jego brata. Jak wynika z wniosku skarżąca posiada zgromadzone oszczędności w kwocie około 20.000 zł.
Postanowieniem z 9 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie.
W złożonym w terminie sprzeciwie skarżąca podniosła, że dochód jej i męża to kwota około 2.400 zł miesięcznie netto. Wskazała, że oprócz wydatków za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, telefon, spłaca również kredyt studencki za syna - 300 zł miesięcznie. Ponosi także wydatek w postaci kwartalnej składki na KRUS - 366 zł. Dodała, że wzrosły do 300 zł wydatki na leki. Ze względu na choroby męża musi on być na diecie, co pociąga dodatkowe koszty. Strona ponosi również wydatki na prasę i książki - około 50-100 zł miesięcznie. Wydatki poniesione w styczniu 2013 r. oceniła na kwotę 2.516 zł. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że wskazane przez nią nieruchomości zostały odziedziczone. Nie osiąga z tego tytułu żadnych korzyści majątkowych, gdyż ziemia nie jest uprawiana.
W domu, którego współwłaścicielem jest mąż mieszka jego matka z córką. Dach tego domu wymaga napraw, co kosztować będzie ponad 1.000 zł. Skarżąca wskazała ponadto na potrzebę remontu samochodu (koszt około 3.000 zł) bądź kupno nowego za poczynione oszczędności. Z oszczędności tych zamierza również odwiedzić syna w Szwajcarii, gdyż nie widziała go już 3 lata. Dodała, że musi w najbliższych miesiącach zmienić okulary, kupić nowy odkurzacz (stary się popsuł), a wiosną kupić nowe buty. Musi też zrobić prawo jazdy, gdyż mąż ma ogromne problemy z poruszaniem się. W grudniu zaoszczędziła 200 zł, ale i tak musiała pożyczyć pieniądze, gdyż zabrakło na żywność, środki czystości.
W związku z powyższym skarżąca uznała, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a.").
Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dodać przy tym należy, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645).
Z uwagi na powyższe, do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zaliczyć te, które ze względu na stan ubóstwa i ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Oceniając przesłanki do udzielenia prawa pomocy trzeba uwzględnić nie tylko wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, ale również stan jej majątku. Podkreślić wreszcie należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że nie jest się w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku oraz w sprzeciwie nie dają w ocenie Sądu podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wysokość uzyskiwanych przez skarżącą i jej małżonka dochodów (około 2.400 zł netto), wysokość posiadanych oszczędności (około 20.000 zł) oraz posiadany majątek nieruchomy, pozwalają na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, wynoszących na obecnym jego etapie 200 zł. Nie negując potrzeby poczynienia wskazanych przez stronę wydatków (m.in. na nowy odkurzacz, wyjazd do syna, książki, prasę) wskazać trzeba, że skoro skarżąca może w budżecie domowym zabezpieczyć środki na takie wydatki to w jej możliwościach leży również partycypowanie w kosztach niniejszego postępowania sądowego. Skarżąca nie wykazała, że zdobycie środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu było w jej przypadku rzeczywiście utrudnione lub wręcz niemożliwe.
Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, orzeczono więc jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.