Uzasadnienie
Postanowieniem Nr [...] z dnia [...].05.2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. wszczął z urzędu postępowanie celne w sprawie samochodu marki Seat Ibiza o numerze nadwozia [...] rok produkcji 1986, zatrzymanego na polskim obszarze celnym w dniu 18.10.2002 r.
W wyniku przeprowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Celnego w B. decyzją z dnia [...].11.2005 r. Nr [...] stwierdził, iż w odniesieniu do samochodu osobowego Seat Ibiza o numerze nadwozia [...] rok produkcji 1986 w dniu 31 sierpnia 2002 r., z mocy prawa, na podstawie art. 212§1 pkt. 1 Kodeksu celnego, powstał dług celny w przywozie, określił kwotę wynikającą z długu celnego, kwotę podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług. Organ I instancji ustalił, że Pan W. M. od kilku lat przebywał i pracował w Hiszpanii. Około 20 sierpnia 2002 r. przyjechał do Polski przedmiotowym samochodem. Dzień przed wyjazdem stwierdził, że w samochodzie awarii uległa pompa hamulcowa, której naprawa miała potrwać dwa tygodnie. Z uwagi, na pilny wyjazd powrotny do pracy pozostawił niesprawny samochód w kraju w dniu 31 sierpnia 2002 r. i wyjechał do Hiszpanii innym środkiem transportu.
Jednocześnie Pan W. M. wyjaśnił, że samochód był mu niezbędny do wykonywania pracy i zamierzał po naprawie wywieść go do Hiszpanii. Z uwagi na powyższe ustalenia Naczelnik Urzędu Celnego w B. w dniu [...] stycznia 2003 r. skierował do Sądu Rejonowego w B. P. akt oskarżenia przeciwko W. M. o to, że naruszył warunki odprawy celnej czasowej poprzez niedokonanie wywozu samochodu marki Seat Ibiza z Polski, tj. o przestępstwo skarbowe określone w art. 88§1 kks. Ostatecznie wyrokiem z dnia 10 grudnia 2004 r. sygn. akt VI Ks [...] Sąd Rejonowy w B. P. uniewinnił oskarżonego W. M. od popełnienia zarzuconego mu czynu i na mocy art. 113§1 kks w zw. z art. 230§2 kpk zarządził zwrot na rzecz oskarżonego pojazdu wraz z kluczykiem i dokumentami. Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 19 kwietnia 2005 r. Pismem z dnia 4 lipca 2005 r. Pan W. M. złożył wniosek o wyrażenie zgody na dokonanie powrotnego wywozu w/w samochodu do Hiszpanii.
Pismem z dnia 5 lipca 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego uwzględnił wniosek Strony i poinformował jakie warunki należy spełnić w celu nadania towarowi przeznaczenia powrotnego wywozu, w szczególności złożenia wymaganego zgłoszenia celnego oraz złożenia zabezpieczenia majątkowego na poczet ciążących na towarze należności celnych i podatkowych. Pomimo doręczenia powyższego pisma Pan W. M. nie podjął czynności zmierzających do nadania towarowi przeznaczenia celnego na powrotny wywóz towaru. Mając na uwadze powyższe ustalenia, na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie gospodarczych procedur celnych (Dz. U. Nr 18, poz. 214 ze zm.) organ stwierdził, że w sprawie nastąpiło naruszenie warunków odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła. Powyższe skutkowało powstaniem długu celnego w stosunku do samochodu osobowego Seat Ibiza.
W dniu [...].11.2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. decyzją Nr [...] zajął samochód osobowy Seat Ibiza w celu zabezpieczenia należności celnych i podatkowych, poprzez umieszczenie go w miejscu umożliwiającym sprawowanie dozoru celnego tj. parkingu WSPR w B. przy ul. [...].
Jednocześnie postanowieniem z dnia [...].11.2005 r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w B. obciążył kosztami postępowania celnego w przedmiotowej sprawie Pana W. M. W ich skład wchodziły koszty przechowania samochodu osobowego marki Seat Ibiza na parkingu SPZOZ WSRP w B. przy ul. [...] za okres od dnia 6 lipca 2005 r. do 10 listopada 2005 r. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 267§1 pkt. 5 Ordynacji podatkowej stronę obciążają koszty postępowania powstałe z jej winy. Koszty zabezpieczenia towaru związane są z obowiązkiem organów celnych do sprawowania dozoru celnego nad towarami niekrajowymi.
Na postanowienie w sprawie kosztów postępowania Pan W. M. złożył zażalenie wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że opłacił poprzednie postanowienie o obciążeniu kosztami przechowania pojazdu w kwocie 131,12 zł. Podkreślił, że w dniu 4 lipca 2005 r. podjął próbę odebrania swojej własności, lecz nie pozwolono mu odebrać samochodu i odjechać nim do miejsca zamieszkania i pracy w Hiszpanii.
Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Celnej w B. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podkreślił, że stronę obciążają koszty powstałe z jej winy. Przez zawinione działanie strony, w rozumieniu art. 267§1 pkt. 5 Ordynacji podatkowej należy rozumieć każde działanie strony postępowania, w następstwie którego organ jest zobowiązany do przeprowadzenia określonych dowodów. Zaznaczył także, że przepisy Ordynacji podatkowej nie wiążą obciążenia kosztami postępowania wynikłymi z jej winy z jakimkolwiek orzeczeniem sądu w tej kwestii. Zdaniem organu zawinione przez Stronę działanie polegające na niedopełnieniu obowiązków celnych poprzez zaniechanie uregulowania statusu celnego towaru spowodowało konieczność umieszczenia pojazdu w miejscu umożliwiającym sprawowanie dozoru celnego tj. na parkingu strzeżonym do czasu uregulowania sytuacji celnej towaru.
W dniu [...] grudnia 2005 r. Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. w przedmiocie powstania długu celnego, określenia cła oraz innych należności publicznoprawnych związanych z przedmiotowym samochodem Seat Ibiza.
Od postanowienia Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu postanowieniu strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 267§1 pkt. 5 Ordynacji podatkowej polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu poprzez przyjęcie, iż strona winna ponieść koszty postępowania związane z przechowywaniem w dniach 6 lipca – 10 listopada 2005 r. samochodu Seat Ibiza w kwocie 377,60 zł albowiem powstały one z jej winy polegające na niedopełnieniu w 2002 r. formalności celnych związanych z powrotnym wywozem samochodu, podczas gdy koszty te winien ponieść Skarb Państwa z uwagi na fakt, iż pozostawienie samochodu w kraju spowodowane było sytuacją losową, zaś skarżący nie ponosi winy za tenże fakt, czego dowodem jest treść uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w B. P. VI Wydział Grodzki uniewinniający stronę od popełnienia przestępstwa z art. 88 kks. z uwagi na brak zamiaru przestępnego i winy. W dniu 4 lipca 2005 r. skarżącemu odmówiono odebrania samochodu nie respektując tym samym treści prawomocnego wyroku nakazującego wydanie samochodu.
Skarżący zarzucił również naruszenie art. 262 ustawy Kodeks celny oraz art. 26 ustawy z dnia 19.03.2004 r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne, polegające na zastosowaniu w niniejszej sprawie przepisów nieobowiązujących poprzez uznanie, iż przepisy Kodeksu celnego – postępowanie w sprawach celnych stanowią lex specialis w odniesieniu do norm działu IV Ordynacji podatkowej obowiązującej po wejściu Polski do Unii Europejskiej, w sytuacji gdy w mocy pozostały jedynie przepisy prawa materialnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.
Na wstępie należy zaznaczyć, że sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.
Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić wymaga również, że w myśl art. 134§1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi jak również powołaną podstawą prawną.
Stan faktyczny w sprawie nie był kwestionowany przez żadną ze stron. Zasadniczy spór sprowadza się do oceny, czy w sprawie powstał dług celny a w konsekwencji, czy organy celne w prawidłowy sposób dokonały zajęcia samochodu Seat Ibiza na poczet zabezpieczania należności celnych i podatkowych i słusznie obciążyły Pana W. M. kosztami postępowania dotyczącymi przechowywania tegoż samochodu na parkingu Sp ZOZ WSPR w B. w okresie do 6 lipca do 10 listopada 2005 r.
W ocenie Sądu nie można zgodzić się z twierdzeniami strony skarżącej, iż organy celne obu instancji nieprawidłowo zastosowały, do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nieobowiązujące przepisy Kodeksu celnego. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne, przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Zatem do spraw dotyczących długów celnych, jak również dotyczących zabezpieczenia rzeczy na poczet tego długu i kosztów postępowania związanych z zajęciem zabezpieczonej rzeczy, powstałych przed dniem 1 maja 2004 r. zastosowanie mają przepisy Kodeksu celnego, a nie ustawy Prawo celne. Dla prowadzenia postępowań w oparciu o regulacje dotychczasowe nie jest istotny moment wszczęcia postępowania, lecz data powstania długu celnego.
Powyższe oznacza, że organy celne w prawidłowy sposób zastosowały w sprawie przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny, w szczególności art. 262 na podstawie, którego w sprawie miały zastosowanie przepisy działu IV Ordynacji podatkowej.
Zgodnie z art. 264 Ordynacji podatkowej koszty postępowania przed organami podatkowymi ponosi Skarb Państwa, województwo, powiat lub gmina, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 267§1 pkt. 5 Ordynacji podatkowej stronę obciążają koszty powstałej z jej winy, w szczególności, o których mowa w art. 268, wynikłe wskutek zatajenia lub nieprzedstawienia dowodu w wyznaczonym terminie a także wynikłe wskutek złożenia wyjaśnień lub zeznań niezgodnych z prawdą. Zasadą zatem jest ponoszenie kosztów postępowania przez Skarb Państwa, wyjątkowo jedynie przez inne podmioty. Chcąc obciążyć stronę kosztami organy powinny wykazać, iż powstały one z winy tejże strony a nie żadnego innego podmiotu.
W ocenie Sądu organy nie wywiązały się z powyższego obowiązku. Wskazać należy, że w uzasadnieniu postanowienia organ celny II instancji stwierdził, że obciążenie Strony koszami wynika z jej działania polegającego na niedopełnieniu obowiązków celnych poprzez zaniechanie uregulowania statusu celnego towaru, co spowodowało konieczność umieszczenia pojazdu w miejscu umożliwiającym sprawowanie dozoru celnego, czyli na strzeżonym parkingu. Tymczasem z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w B. P. z dnia 10 grudnia 2004 r. wynika, że Skarżącemu nie można przypisać winy w niedopełnieniu obowiązków związanych z odprawą czasową samochodu Seat Ibiza. Niedopełnienie tych obowiązków było spowodowane wypadkiem losowym w postaci awarii samochodu, niezależną od woli Skarżącego.
Jednocześnie należy zaznaczyć, że twierdzenia organu II instancji, jakoby wina Skarżącego polegała na niepodjęciu czynności zmierzających do nadania towarowi przeznaczenia celnego na powrotny wywóz towaru, po wyrażeniu przez organ zgody, nie może świadczyć o istnieniu po jego stronie winy w powstaniu kosztów postępowania.
Nie bez znaczenia jest w przedmiotowej także fakt, iż wyrokiem tut. Sądu z dnia 6 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Bk 57/06 została uchylona decyzja Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] dotycząca długu celnego oraz określenia cła, kwoty podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług w odniesieniu do samochodu będącego własnością Pana W. M. Sąd uznał, iż w/w decyzja została wydana z naruszeniem prawa albowiem narusza podstawowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego, w szczególności zasadę zaufania do organów podatkowych (celnych) a także zasadę proporcjonalności działania organów administracji publicznej wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Podkreślić należy, że zgodnie z art. 95 Kodeksu celnego organy celne podejmują wszelkie działania sprawdzające i wyjaśniające w celu uregulowania sytuacji towarów, wobec których procedura nie została zakończona zgodnie z określonymi warunkami i terminami. Jednocześnie w myśl art. 165§1 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe wszczyna się na wniosek strony lub z urzędu. Z powyższych przepisów wynika, że organy celne (podatkowe) mają nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek podjąć wszelkie czynności zmierzając do uregulowania sytuacji prawnej towarów wobec których określona procedura celna nie została zakończona. Tymczasem organ celny podejmowane czynności uzależnił od złożenia przez Pana W. M. wniosku o pozwolenie na powtórne wywiezienie towaru w postaci samochodu osobowego marki Seat Ibiza. Organ celny z urzędu miał kompetencje jak też dysponował wystarczającym materiałem dowodowym, aby wydać stosowną decyzję, bez konieczności składania przez stronę jakichkolwiek podań bądź wniosków.
Jednocześnie należy wskazać, że postępowanie prowadzone przez organy obu instancji nie budziło zaufania do organów podatkowych. Zgodnie z art. 121§2 Ordynacji podatkowej organy zobowiązane są udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień dotyczących przepisów pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Tymczasem w niniejszej sprawie, mimo prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w B. P. z dnia 10 grudnia 2004 r. uniewinniającego Skarżącego od popełnienia zarzuconego mu czynu i orzekającego o zwrocie zabezpieczonego samochodu osobowego Seat Ibiza wraz z kluczykiem i dokumentami, organy celne nie wyjaśniły Skarżącemu zasad i warunków na jakich ten zwrot może nastąpić. Oczekiwały, z nieznanych przyczyn, na złożenie przez Skarżącego wniosku o umożliwienie ponownego wywozu towaru, co nie było warunkiem koniecznym dla wywiezienia przedmiotowego samochodu poza granicę Polski.
W uzasadnieniu tegoż wyroku Sąd wskazał między innymi, że postępowanie organów celnych w zakresie ustalenia długu celnego naruszyło zasadę proporcjonalności wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tą zasadą, środki zastosowane przez organy władzy publicznej muszą być odpowiednie do osiągnięcia uzasadnionego celu oraz nie mogą wykraczać poza to co niezbędne do jego osiągnięcia, a w przypadku gdy istnieje możliwość wyboru odpowiednich środków, należy co do zasady wybrać ten najmniej uciążliwy. Przyjmuje się przy tym, że ingerencja w prawo własności musi zachowywać "sprawiedliwą równowagę" pomiędzy wymogami interesu publicznego lub powszechnego społeczeństwa i wymaganiami ochrony podstawowych praw jednostki. W szczególności musi zostać zachowana rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma być zrealizowany przy użyciu jakiegokolwiek środka pozbawiającego jednostkę jej mienia lub kontrolującego jego użycie.
W sprawie organy celne już w dniu 18 października 2002 r. wydały postanowienie Nr [...] o zatrzymaniu rzeczy w postaci samochodu osobowego Seat Ibiza, czym uniemożliwiły Skarżącemu wywiązanie się z ciążących obowiązków związanych z korzystaniem z warunków odprawy czasowej. Następnie w dniu 20 grudnia 2002 r. Urząd celny w B. przedstawił Skarżącemu zarzut popełnienia przestępstwa skarbowego z art. 88§1 kks dotyczący naruszenia warunków odprawy celnej czasowej, który okazał się bezpodstawny. Jak słusznie zaznaczył Sąd Rejonowy w wyroku z dnia 10 grudnia 2004 r. nie można W. M. przypisać winy umyślnej w popełnieniu zarzuconego mu czynu albowiem niedopełnienie warunków odprawy czasowej wynikło z awarii samochodu, niezależnej od woli skarżącego. Prowadzone postępowanie karnoskarbowe, a następnie postępowanie celne i podatkowe spowodowało, że przez ponad 4 lata Pan W. M. został pozbawiony możliwości korzystania ze swojej własności, co w świetle wartości samochodu Seat Ibiza i ciążących na nim należności celnych było działaniem niewspółmiernym do interesu publicznego.
Podkreślić należy, że organy celne określiły wartość samochodu Seat Ibiza na kwotę 4050 zł, zaś w wyniku toczących się postępowań karnych i podatkowych wysokość świadczeń publicznoprawnych związanych z tym pojazdem na dzień wydania decyzji przez organ I instancji wyniosła 32 361,70 zł. Nie ulega więc wątpliwości, że podjęte przez organy celne czynności, z jednej strony w postępowaniu karno-skarbowym z drugiej zaś w postępowaniu celnym i podatkowym nie były odpowiednie (współmierne) do osiągnięcia celu jakim było nadanie przedmiotowemu pojazdowi właściwego przeznaczenia celnego. Zabezpieczenie samochodu osobowego Seat Ibiza na potrzeby przeprowadzonych postępowań doprowadziły do sytuacji, w której Skarżący nie miał faktycznie możliwości wywiązania się z obowiązków jakie na niego nakładała procedura odprawy czasowej z całkowitym zwolnieniem od cła.
W świetle powyższego należy stwierdzić, że organy celne przy ustalaniu chwili powstania długu celnego i jego wysokości naruszyły przepisy prawa, co w konsekwencji doprowadziło, iż niespełnione zostały wszystkie przesłanki zajęcia samochodu w celu zabezpieczenia należności celnych i podatkowych. To z kolei spowodowało, że wydanie postanowienia o obciążeniu Strony kosztami przechowywania pojazdu na strzeżonym parkingu było przedwczesne. Zważywszy na specyfikę niniejszej sprawy organy powinny wstrzymać się z podejmowaniem decyzji i postanowień dotyczących zabezpieczenia pojazdu będącego własnością Pana W. M.i kosztów z tym związanych do czasu ustalenia w prawidłowej wysokości długu celnego. Rozważania wymaga również, czy przedłużające się bez winy Strony postępowanie celno-podatkowe ma wpływ na zasady ponoszenia kosztów tegoż postępowania.
Konkludując wskazać należy, że Dyrektor Izby Celnej B. wydając zaskarżone postanowienie naruszył przepisy prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Organy celne w nieprawidłowy sposób określiły dług celny oraz wysokość innych należności publicznoprawnych, co skutkowało uznaniem, że również postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania celnego w zakresie dotyczącym przechowywania samochodu Seat Ibiza na parkingu strzeżonym wydane zostało z naruszeniem prawa.
Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję. W oparciu o przepisy art. 152 tejże ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżony akt nie podlega wykonaniu, a o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205§2 cytowanej ustawy.