Uzasadnienie
A. [...] Spółka Komandytowa w B. (dalej powoływana także jako skarżąca Spółka) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie m.in. sprzedaży hurtowej sprzętu elektronicznego i telekomunikacyjnego. Rok obrotowy 2016 strona skarżąca zakończyła stratą w wysokości 5.261.857,08 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy za 2016 r. to 5.083,19 zł. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych to kwota 118.000 zł. Na kontach bankowych (stan na dzień 31 sierpnia br.) spółka posiada kwotę 67.002,55 zł (konta te zostały zablokowane przez organ podatkowy). Na pozostałych kontach (również zablokowanych) strona skarżąca wykazała debet w wysokości 716.140,06 zł. Na dzień 6 września 2017 r. Spółka posiadała w kasie 3.302,15 zł, wykazała również brak środków trwałych oraz brak bieżących dochodów z działalności operacyjnej.
Strona skarżąca zatrudnia 7 osób, zobowiązania z tytułu wynagrodzeń i pozostałych świadczeń pracowniczych to 35.000 zł miesięcznie. Miesięczne odsetki od kredytu wynoszą 4.000 zł, prowizja za gotowość 500 zł. Wnioskodawca w rezultacie zajęcia rachunków bankowych (w styczniu br.) pozbawiony został wszystkich środków finansowych, co skutkowało faktycznym brakiem możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka nie dysponuje składnikami majątkowymi, które mogłyby podlegać natychmiastowemu zbyciu celem pokrycia wpisu sądowego (k. 69 – 73).
Do akt sprawy skarżąca Spółka dołączyła m.in.: zawiadomienia o zabezpieczeniu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (k. 74 – 89, k. 96 - 107); listę płac (k. 90 – 91, k. 111 - 112); bilans na dzień 31 lipca br. (k. 108 – 110).
Postanowieniem z dnia 18 października 2017 r., referendarz sądowy WSA w Białymstoku odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że spółka mimo problemów finansowych prowadzi działalność gospodarczą, dysponuje rezerwą bilansową w wysokości 8.202.098,11 zł a zatem powinna zapewnić środki na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, bowiem te nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokojenia.
Od powyższego postanowienia, pełnomocnik skarżącej Spółki wniósł sprzeciw, wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy oraz przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie.
Zdaniem pełnomocnika skarżącej Spółki błędnie uznano, że skarżąca Spółka prowadzi działalność gospodarczą oraz, że dysponuje rezerwą bilansową w wysokości ponad 8 mln złotych. Podkreślił, że skarżąca Spółka od stycznia 2017 r. ma zablokowane wszystkie rachunki bankowe na podstawie decyzji o zabezpieczeniu, zaś od lipca 2017 r. w ramach postępowania egzekucyjnego. Dlatego też Spółka nie może i nie prowadzi żadnej działalności operacyjnej, nie uzyskuje żadnych przychodów, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. W sprzeciwie podkreślono również, że błędnie przyjął referendarz sądowy, że Spółka dysponuje rezerwą bilansową w kwocie pond 8 mln zł., gdyż jest to wyłącznie zapis księgowy, który został stworzony na podstawie przepisów o rachunkowości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Sąd, ponownie oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz mając na uwadze argumenty podnoszone przez pełnomocnika skarżącej Spółki w sprzeciwie, nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 października 2017 r., choć należy przyznać, że zawiera ono częściowo błędną argumentację.
Podkreślić przede wszystkim należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm.).
Jedną z przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki przyjąć należy, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych, w szczególności wpisu od skargi.
Wskazać należy, że słusznie wskazuje pełnomocnik skarżącej Spółki, że okoliczność ustanowienia przez skarżącą Spółkę rezerwy bilansowej w kwocie ponad 8 mln zł nie może świadczyć, że kwota ta jest w jej dyspozycji. Kwota ta jest jedynie zapisem księgowym, który został stworzony na podstawie przepisów o rachunkowości i jako taki nie wpływa na zdolności finansowe skarżącej Spółki. Tym niemniej, w ocenie Sądu, powyższa okoliczność nie ma istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, bowiem pozostałe okoliczności obrazujące sytuację finansową skarżącej Spółki skłaniają do wniosku, że powinna być ona w stanie wygospodarować niezbędne środki na pokrycie wpisu od skargi.
Z dołączonych do wniosku dokumentów oraz z treści wniosku i sprzeciwu wynika, że skarżąca Spółka rok obrotowy 2016 zakończyła stratą w wysokości 5.261.857,08 zł. Na dzień 31 lipca 2017 r. strata ta wyniosła 201.788,60 zł. Wysokość kapitału zakładowego, przedsiębiorstwa to kwota 118.000 zł. W dniu 31 lipca 2017 r. Spółka dysponowała środkami finansowymi (na kontach i w kasie) w łącznej kwocie 623.786,23 zł (k. 110), z których zdecydowaną większość była zajęta przez organ egzekucyjny. Na dzień 10 lipca 2017 r. wobec skarżącej Spółki prowadzono postępowanie egzekucyjne na kwotę łączną 9.758.501,99 zł (k. 78 – 89 i k. 96 - 107). Z powodu prowadzonego postępowania egzekucyjnego w styczniu br. organ podatkowy zablokował konta przedsiębiorstwa. Skarżąca Spółka oprócz zobowiązań na rzecz Skarbu Państwa posiada zadłużenie względem innych wierzycieli na sumę 3.112.601,17 zł. Dodatkowo, organ podatkowy do czasu zakończenia czynności sprawdzających i kontroli odmawia zwrotu skarżącej Spółce podatku VAT w kwocie 1.489.558,85 zł (k. 94).
Skarżąca Spółka aktualnie, mimo wpisania do rejestru przedsiębiorców nie prowadzi obrotowej działalności gospodarczej, nie generuje przychodów, jednocześnie zatrudniając 7 pracowników, których wynagrodzenie miesięczne łącznie wynosi ok. 35 000 zł (k. 111 akt), które jest wypłacane przez B. S.A. na podstawie listy płac z rachunku skarżącej Spółki.
Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu oświadczenia skarżącej Spółki i przedłożone przez nią dokumenty nie obrazują rzeczywistych rozmiarów działalności Spółki, a w konsekwencji jej kondycji finansowej. Z twierdzeń pełnomocnika wynika bowiem, że skarżąca Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje przychodów, ale jednocześnie zatrudnia 7 pracowników, których wynagrodzenie jedynie pogłębia stratę z tytułu prowadzonej działalności. Zaznaczyć przy tym należy, że wynagrodzenie jednego z nich wynosi blisko 15 000 zł miesięcznie, co zważywszy na fakt zaprzestania działalności operacyjnej, budzi poważne wątpliwości, co do racjonalności takich kosztów skarżącej Spółki.
Dodatkowo, czego nie kwestionował pełnomocnik skarżącej Spółki, z bilansu na dzień 31 lipca 2017 r. wynika, że na rachunkach bankowych Spółki i w kasie znajdowało się 623.786,23 zł., co zważywszy na brak przychodów z tytułu działalności gospodarczej jest znaczną kwotą.
Podkreślić należy, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym elementem jest zysk, który Spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie ponoszenia przez nią strat w pewnym okresie czasu, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Ze sporządzonego bilansu wynika, że Spółka mimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej posiadała na koniec lipca 2017 r. ponad 620 tys zł. na rachunkach bankowych i w kasie. Innymi słowy, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem Sądu, okolicznością nie może być fakt zajęcia rachunków bankowych przez organy podatkowe w ramach czynności zabezpieczających czy egzekucyjnych. Jak przyjęto w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter.
W tych okolicznościach nie jest wiarygodne oświadczenie skarżącej Spółki, jakoby nie posiadała środków na uiszczenie wpisu sądowego w sprawie, które co trzeba podkreślić nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy.
Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.