Uzasadnienie
Dnia 24 października 2012 r. do tutejszego Sądu wpłynęła skarga I. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 września 2012 r., w której zawarty został wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata.
Braki formalne wniosku, poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF, uzupełniono w dniu 12 listopada 2012 r. (data stempla pocztowego). Uzupełniając wniosek skarżąca zwróciła się dodatkowo o zwolnienie jej od kosztów sądowych.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącej wynika, że I. R. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, osiąga dochody z tytułu działalności gospodarczej (350 zł miesięcznie), nie posiada majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz zasobów pieniężnych. Jako okoliczności mające stanowić o zasadności przyznania prawa pomocy, wnioskodawczyni wymieniła posiadane zaległości podatkowe, zadłużenie względem ZUS i kontrahentów oraz zły stan zdrowia.
Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 listopada 2012 r., wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawczynię zeznań podatkowych za 2011 r. (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, odpisów dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów) potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawczyni (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), oświadczenia, czy jest względem wnioskodawczyni prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jej majątku, oświadczenia wnioskodawczyni w przedmiocie zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawczynię kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.).
Ze względu na bezskuteczny upływ nałożonego terminu, postanowieniem z dnia 4 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 1174/12, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc.
W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu skarżąca ponownie podniosła okoliczności związane ze złym stanem zdrowia oraz nękającymi ją problemami finansowymi. Wyjaśniając powód nie przedłożenia dokumentów źródłowych skarżąca podała, że nie stać jej było na wykonanie kserokopii wskazanych przez referendarza dokumentów. Jednocześnie wyjaśniła, że nie posiada rachunków bankowych, lokat, pojazdów mechanicznych, ani innego wartościowego majątku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, tekst jedn., zwanej dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa.
W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy mieć na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.
Niemniej jednak pamiętać należy, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to wnioskodawcy rzeczą, jako osoby zainteresowanej jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Tymczasem akta sprawy, na podstawie których Sąd musi podjąć decyzję w przedmiocie oceny wniosku skarżącej nie potwierdzają podnoszonych przez nią okoliczności. W toku postępowania o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca ograniczyła się bowiem niemal wyłącznie do złożenia przedmiotowego wniosku, a następnie wniesienia sprzeciwu. Pomimo upływu niemal 2 miesięcy od daty doręczenia stronie wezwania do przedłożenia dokumentacji źródłowej skarżąca nie wywiązała się z nałożonego obowiązku, czym uniemożliwiła Sądowi ustalenie jej rzeczywistej sytuacji.
Podkreślenia wymaga, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych zawarte we wniosku oświadczenie strony nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania prawa pomocy i musi być poparte jednoznaczną, konkretną dokumentacją źródłową. Wniosek ten ma bowiem na celu jedynie zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy i nie zmienia tego nawet fakt nałożenia na niego rygoru odpowiedzialności karnej za podanie danych nieprawdziwych, czy zatajenie prawdy (podobne stanowisko zajął dla przykładu NSA w postanowieniu z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 71/09).
Co więcej, na podstawie tak wypełnionego formularza nie sposób było dokonać rzetelnej oceny bieżącej sytuacji skarżącej. Wniosek ten jest bowiem bardzo ubogi w dane i w sposób niezwykle skąpy uzasadnia zgłoszone żądanie.
Jednocześnie wątpliwe są wyjaśnienia skarżącej odnośnie niemożności przedłożenia kopii dokumentów źródłowych. Doświadczenie życiowe pozwala uznać, że nawet niewielki koszt związany z wykonaniem kopii dokumentu może stanowić zbyt duże obciążenie dla osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Sąd jest w stanie to zrozumieć i zaakceptować. Jednakże w okolicznościach sprawy domniemywać można, że skarżąca mogła przedłożyć chociażby część dokumentów potwierdzających jej stan zdrowia. Z akt sprawy wynika, że skarżąca posiada adres zamieszkania w G., była zatem w stanie złożyć pisma osobiście, zamiast za pośrednictwem operatora pocztowego.
Mając na uwadze następstwa niezastosowania się do dokonanego przez referendarza wezwania, o których skarżąca była pouczona, a także wagę skutków jakie dla skarżącej może wywołać negatywne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy działanie skarżącej budzi wątpliwości i nie świadczy o determinacji wyjaśniania własnej sytuacji.
Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki
Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.