Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1179/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - dalej jako "WSA w Gdańsku", odrzucił skargę W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 13 lipca 2016 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
Na powyższe postanowienie skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika - męża M. S., pismem z dnia 29 grudnia 2016 r. wniosła zażalenie.
Zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2017 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do usunięcia braku formalnego zażalenia poprzez nadesłanie jego podpisanego odpisu, w terminie 7 dni od daty doręczenia tego zarządzenia, pod rygorem odrzucenia zażalenia.
Przesyłka zawierająca odpis ww. zarządzenia została doręczona M. S. w dniu 26 stycznia 2017 r. Zakreślony termin upłynął bezskutecznie.
Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 1179/16 referendarz sądowy WSA w Gdańsku przyznała skarżącej prawo pomocy przez ustanowienie radcy prawnego.
W dniu 5 maja 2017 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu - radca prawny K. S., złożyła pismo procesowe - "uzupełnienie zażalenia na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2016 r."
Postanowieniem z dnia 24 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 1179/16 WSA w Gdańsku odrzucił zażalenie z dnia 29 grudnia 2016 r. z uwagi na nieusunięcie jego braku formalnego.
Na powyższe postanowienie W. S., reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego K. S., wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego - dalej jako "NSA", który postanowieniem z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. akt I FZ 287/17 uchylił postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 24 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 1179/16 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
NSA za prawidłowe uznał postępowanie Sądu pierwszej instancji, który wezwał pełnomocnika skarżącej do nadesłania odpisu zażalenia i poinformował go o konsekwencjach grożących uchybieniu wezwaniu; niewypełnienie polecenia Sądu skutkowało odrzuceniem zażalenia. Jednakże, zdaniem NSA, na tle okoliczności niniejszej sprawy, wskazujących na bardzo ograniczone możliwości kontaktu zarówno ze stroną, jak i wyznaczonym przez nią pełnomocnikiem, Sąd pierwszej instancji powinien był rozważyć, czy nie było uzasadnione odczytanie treści złożonego przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżącej pisma z dnia 5 maja 2017 r. nie jako uzupełnienie argumentacji zażalenia, lecz jako wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego zażalenia złożonego przez M. S. Zwrócono uwagę, że skarżąca i jej mąż - działający w charakterze pełnomocnika - przybywali w zakładach penitencjarnych, zaś faktem notoryjnym jest, że obieg korespondencji oraz kontakt z osobami przybywającymi w tego rodzaju zakładach jest mocno ograniczony.
A zatem, tylko takie odczytanie treści pisma z dnia 5 maja 2017 r. umożliwiłoby z jednej strony dochodzenie przez skarżącą jej praw przed sądem, a po drugie - nie zaprzepaszczałoby wyniku wydanego przez Sąd pierwszej instancji postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, mocą którego przyznano stronie skarżącej profesjonalnego pełnomocnika z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje
Zgodnie z art. 190 zd. pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Mając na uwadze powyższą regulację oraz kierując się wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu postanowienia NSA z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. akt I FZ 287/17 pismo procesowe złożone przez pełnomocnika skarżącej w dniu 5 maja 2017 r. potraktowano jako wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego zażalenia złożonego przez M. S. na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1179/16 o odrzuceniu skargi.
W myśl art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
Z kolei przepisy art. 87 ww. ustawy stanowią, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4).
Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest, aby wskazane wyżej przesłanki zostały spełnione łącznie, w przeciwnym razie wniosek podlega oddaleniu bądź też - w przypadku wniosku spóźnionego lub z mocy ustawy niedopuszczalnego - odrzuceniu przez Sąd.
W sprawie nie jest sporne uchybienie terminowi do usunięcia braku formalnego zażalenia z dnia 29 grudnia 2016 r. Nie jest także kwestią sporną, że wobec powzięcia wiadomości o uchybieniu tego terminu, w dniu 28 kwietnia 2017 r. (data odebrania przez radcę prawną K. S. informacji o ustanowieniu jej pełnomocnikiem z urzędu skarżącej W. S.) pełnomocnik skarżącej w przepisanym terminie (w dniu 5 maja 2017 r.) złożyła wniosek o przywrócenie terminu.
W związku z powyższym rozstrzygnięcia wymaga, czy w sprawie została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do usunięcia braku formalnego zażalenia z dnia 29 grudnia 2016 r.
W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (postanowienie NSA z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt II FZ 527/11, LEX nr 965085). Uprawdopodobnienie jest instytucją o wiele mniej restrykcyjną od udowodnienia i oznacza, że strona powinna jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny (postanowienie NSA z dnia 5 października 2011 r. sygn. akt I OZ 745/11, LEX nr 984394).
W przedmiotowej sprawie przyczyną uchybienia terminu był utrudniony obieg korespondencji między sądem a stroną skarżącą, z uwagi na przebywanie w zakładach penitencjarnych zarówno przez skarżącą, jak i jej męża działającego w charakterze pełnomocnika.
Dokonując oceny powyższych okoliczności Sąd uznał, że w złożonym wniosku w wystarczający sposób uprawdopodobniono brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do usunięcia braku formalnego zażalenia na postanowienie z dnia 13 grudnia 2016 r. Zdaniem Sądu, pobyt zarówno skarżącej, jak i jej męża w zakładach penitencjarnych, może - wobec braku swobodnego nawiązywania kontaktów ze światem zewnętrznym - ograniczać możliwości podejmowania czynności procesowych.
Należy podkreślić, że intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 13/15, LEX nr 1640543).
Kierując się powyższymi wskazaniami Sąd uznał, że w sprawie uprawdopodobniono brak winy w uchybieniu terminu do usunięcia braku formalnego zażalenia.
Podsumowując, w ocenie tutejszego Sądu zostały spełnione wszystkie przesłanki przywrócenia terminu, o których mowa w art. 87 P.p.s.a., tzn. strona wystąpiła w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu do usunięcia braku formalnego zażalenia z wnioskiem o jego przywrócenie, w którym uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy, dopełniając czynności, dla której zakreślony był termin.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.