Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie całkowitym. Okręgowa Izba Radców Prawnych w G. wyznaczyła na pełnomocnika skarżących z urzędu radcę prawnego H. G.-L.
Wyrokiem z dnia 15 maja 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżących w dniu 29 czerwca 2018 r. (potwierdzenie odbioru,
- t. II, k. 242). Postanowieniem z dnia 25 lipca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie za prowadzenie sprawy w pierwszej instancji.
Pismem z dnia 11 lipca 2018 r. pełnomocnik skarżących złożyła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, w której zawarła wniosek o przyznanie kosztów z tego tytułu, oświadczając jednocześnie, że nie zostały one zapłacone w całości ani w części. Pełnomocnik oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej (zawód radcy prawnego wykonuje w ramach stosunku pracy, co wynika z oświadczenia z dnia 13 kwietnia 2018 r., t. I, k. 172).
Starszy referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 11 września 2018 r., przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pełnomocnikowi skarżących kwotę 147,60 zł za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
W sprzeciwie wniesionym od powyższego rozstrzygnięcia pełnomocnik skarżących wniosła o jego zmianę w części przyznającej kwotę 27,60 zł stanowiącą kwotę podatku od towarów i usług i przyznanie od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwoty 120 zł za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W ocenie pełnomocnika w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do podwyższenia opłat za czynności radcy prawnego ustanowionego z urzędu o podatek VAT, z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług a zawód radcy prawnego wykonuje w ramach stosunku o pracę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej określanej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku o przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.
Konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, że orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia.
Stosownie do treści art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony pełnomocnik (radca prawny), otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych udokumentowanych wydatków.
Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w niniejszej sprawie uregulowane są w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715; dalej określanym jako "rozporządzenie").
W myśl § 2 wskazanego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego.
Za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wyznaczonemu radcy prawnemu, który prowadził sprawę w pierwszej instancji, przysługuje 50% opłaty określonej w punkcie 1, nie mniej niż 120 zł (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia). Opłatę tę podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia).
W przedmiotowej sprawie do wysokości należnego pełnomocnikowi wynagrodzenia zastosowanie będzie miała opłata określona w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia, która wynosi 240 zł. Tym samym wynagrodzenie pełnomocnika za dokonaną czynność wynosić będzie 147,60 zł (w tym kwota 27,60 zł tytułem VAT).
W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie orzekł w postanowieniu z dnia 11 września 2018 r. o przyznaniu od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pełnomocnikowi skarżących kwotę 147,60 zł za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
Starszy referendarz sądowy trafnie wskazał, że forma prawna w jakiej pełnomocnik skarżących wykonuje zawód radcy prawnego ma znaczenie wyłącznie dla prawidłowego określenia płatnika zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych od dochodu osiągniętego z tytułu przyznanego przez referendarza sądowego (Sąd) wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. W sytuacji bowiem, gdy ustanowiony z urzędu pełnomocnik świadczy pomoc prawną w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu art. 5a pkt 6 lit. a) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, dalej jako "u.p.d.o.f.") (kancelarii radcy prawnego), to wynagrodzenie przyznane z tytułu udzielonej stronie nieopłaconej pomocy prawnej jest kwalifikowane do źródła przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. a zaliczkę na podatek dochodowy od przyznanego mu wynagrodzenia zobowiązany jest odprowadzić samodzielnie.
Natomiast w sytuacji, gdy w roli pełnomocnika z urzędu wystąpił radca prawny, wykonujący swój zawód w ramach innych form, w tym będąc zatrudnionym na etacie (co zachodzi w niniejszej sprawie), to w takim przypadku wynagrodzenie należy kwalifikować do źródła przychodów z działalności wykonywanej osobiście, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.f. a płatnikiem zaliczki na podatek dochodowy jest sąd.
Forma prawna prowadzenia działalności zawodowej przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu pozostaje jednak bez wpływu na obowiązek podwyższenia przyznanej opłaty za czynności z tytułu zastępstwa prawnego o kwotę VAT przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług. Obowiązek ten wynika bowiem wprost z przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1221 ze zm., dalej jako "u.p.t.u."), które stanowią, że usługi prawnicze, niezależnie od formy prawnej, w jakiej są świadczone, nie korzystają ze zwolnienia, o którym mowa w art. 113 u.p.t.u. i kwalifikowane są jako czynności podlegające opodatkowaniu VAT w rozumieniu art. 5 ust. 1 u.p.t.u. a pełnomocnik (radca prawny, adwokat czy doradca podatkowy) jest podatnikiem VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 wskazanej ustawy. Powyższy obowiązek znalazł odzwierciedlenie w § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r.
Podsumowując, stwierdzić należy, że świadczenie usług w zakresie zastępstwa procesowego z urzędu stanowi działalność wykonywaną osobiście i z tytułu wykonywania tej działalności radca prawny jest podatnikiem podatku od towarów i usług. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, że wykonując czynności w ramach pomocy prawnej z urzędu radca prawny jest jednocześnie zatrudniony na umowę o pracę. Wynagrodzenie przyznawane jest bowiem od Skarbu Państwa w związku z ustanowieniem przez referendarza sądowego (Sąd) dla strony pełnomocnika z urzędu w ramach prawa pomocy. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie zarówno w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt III CZP 90/15, jak i interpretacjach indywidualnych organów podatkowych (np. Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 18 lipca 2012 r., znak: IPTPP4/443-260/12-4/OS; Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 16 czerwca 2016 r., znak: IPPP1/4512-339/16-2/BS) oraz w opinii Ośrodka Badań Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 12 lutego 2018 r. w zakresie obowiązku podwyższania opłaty przewidzianej rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. o kwotę podatku od towarów i usług.
Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego.