Uzasadnienie
Wnioskiem z 18 marca 2016 r. J. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Wskazał, że nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów niniejszego postępowania w związku z utratą możliwości zarobkowania, gdyż spółka [...], w której był zatrudniony, utraciła sprzęt w wyniku kradzieży.
Oświadczył skarżący, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z małżonką, synem (29 lat) i córką (27 lat). Wnioskodawca, jego żona i syn są osobami bezrobotnymi. Córka z tytułu pracy osiąga dochód 2000 netto. Stałe wydatki rodziny to 1500 zł.
Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte w formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., zarządzeniem referendarza sądowego z 24 marca 2016 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie czternastu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń:
- a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych za 2014r. (PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39, zaś PIT-28 za 2015r.), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok;
- b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę i dzieci rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy;
- c) decyzji z Powiatowego Urzędu Pracy poświadczających status bezrobotnego wnioskodawcy, jego małżonki i syna oraz zaświadczenia od pracodawcy córki o wysokości osiągniętego wynagrodzenia netto z ostatnich trzech miesięcy;
- d) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu, w tym za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, TV itp.);
- e) wskazania do kogo należy lokal mieszkalny zajmowany przez rodzinę wnioskodawcy, udokumentować należy wysokość czynszu,
- f) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę i dzieci pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).
Skarżący został pouczony, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może skutkować odmową przyznania prawa pomocy.
Stosowne wezwanie zostało wnioskodawcy doręczone w dniu 4 kwietnia 2016 r. (dowód: potwierdzenie odbioru– akta sprawy – k. 22).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał:
- - zaświadczenie z Urzędu Pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej przez małżonkę A. S. i syna J. S. oraz decyzje o uznaniu z dniem 9 czerwca 2015 r. wnioskodawcy za osobę bezrobotną;
- - zeznanie PIT 37 za rok 2014 wraz PIT 11 za 2015 rok.
Pomimo wskazania w piśmie przewodnim z 18 kwietnia 2016 r. o załączeniu do pisma wyciągów z rachunków bankowych członków rodziny wnioskodawcy oraz przedstawieniu rachunków za media takie dokumenty nie zostały załączone. Wnioskodawca oświadczył, że lokal mieszkalny zajmowany przez rodzinę jest własnością małżonki wnioskodawcy. Syn jest współwłaścicielem pojazdu VW Golf IV rok. 2002 o wartości 4000 zł. Pozostali członkowie rodziny nie posiadają pojazdów osobowych.
Referendarz zważył, co następuje
Po myśli art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 243 § 1 i art. 252 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek, złożony na urzędowym formularzu, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie natomiast z art. 255 p.p.s.a., w każdym przypadku gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na otrzymane wezwanie skarżący nadesłał tylko część dokumentów, jakich domagał się referendarz. Skarżący podał, że wobec niego i syna prowadzona jest egzekucja komornicza, ale dowodów na te okoliczność nie przedłożył. Oświadczył, że wysokość wynagrodzenia córki to 2000 netto miesięcznie, nie potwierdził tego jednak żadnymi dokumentami. Wedle oświadczenia wnioskodawcy jedynym dochodem rodziny jest wynagrodzenie córki i z niego utrzymuje się cała rodzina. Trudno to zweryfikować skoro nie przedstawił skarżący żadnych rachunków obrazujących koszty utrzymania rodziny. Okoliczność niewykonania zarządzenia powoduje, że nie można ustalić sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy, co pozwoliłoby na ocenę, czy spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, w szczególności zaś w zakresie całkowitym.
Podziela referendarz pogląd orzecznictwa, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna uprawnia ją do przyznania prawa pomocy. Trafnie wywodził Naczelny Sąd Administracyjny, że "Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Referendarz nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę." (tak: NSA w postanowieniu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1028/14 - LEX nr 1530792).
Rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest poprzedzone analizą przedłożonego przez wnioskodawcę materiału dowodowego. Materiał ten powinien w sposób spójny i pełny obrazować całokształt sytuacji majątkowej wnioskodawcy i to w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego, w którym wnioskodawca pozostaje. W sytuacji, gdy w przedłożonym materiale źródłowym znajdują się luki – tak jak w przedmiotowej sprawie – brak jest podstaw do przeprowadzenia pełnej i wyczerpującej analizy całokształtu stanu majątkowego wnioskodawcy. W dalszej konsekwencji brak podstaw do stwierdzenia, czy wnioskodawca w rzeczywistości spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie.
W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.