Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na formularzu PPF, którego braki uzupełniono w dniu 18 lipca 2008 r., Z.O. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W piśmie z dnia 23 listopada 2009 r. (stanowiącym zażalenie) skarżący rozszerzył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Postanowieniem z dnia 22 września 2008 r. referendarz sądowy odmówił Z.O. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, które to postanowienie wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc.
Postanowieniem z dnia 3 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Na skutek zażalenia wniesionego przez stronę Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 246/09, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 423/08 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku.
Postanowieniem z dnia 9 listopada 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ponownie rozpatrując wniosek skarżącego odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Także i to postanowienie zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt I FZ 2/10. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w uzasadnieniu, że należy zbadać wpływ faktu aresztowania skarżącego na jego sytuację finansową, badając zaś kwestię niepełnosprawności skarżącego odnieść należy się do wszystkich przedłożonych dokumentów, w tym zaświadczenia z PZU wskazującego, że skarżący otrzymuje rentę z tytułu całkowitej utraty możliwości zarobkowych (k. 22).
Należy też zbadać, czy skarżący ponosi jakieś koszty utrzymania, jeśli tak to jakie, a także zbadać wielkość i formy pomocy udzielanej przez rodziców wnioskodawcy. Stąd też konieczne jest wezwanie o oświadczenie skarżącego w tym zakresie w trybie art. 255 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił też, dalsze uchylanie się skarżącego od współpracy z Sądem I instancji będzie skutkować uznaniem, że z racji braku możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy nie wykazał on spełnienia przesłanek, o którym mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. Na obecnym etapie postępowania – głównie z powodu braku współpracy wnioskodawcy z Sądem I instancji – nie jest znana ani ogólna kwota dochodów skarżącego (brak danych dotyczących wysokości pomocy uzyskiwanej od rodziców), ani wysokość ponoszonych przez niego wydatków, zatem niemożliwe jest stwierdzenie, czy spełnione są przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Powodem uchylenia zaskarżonego postanowienia nie było podzielenie stanowiska skarżącego unikającego przedłożenia informacji i dokumentów żądanych przez Sąd, a błędy proceduralne związane z jednej strony z brakiem rozpatrzenia okoliczności uznanych za istotne przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 lipca 2009 r., z drugiej z niewezwaniem w trybie art. 255 P.p.s.a. o dokumenty, które Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezbędne dla oceny sytuacji życiowej wnioskodawcy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ponownie rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ponownie rozpatrując wniosek skarżącego, będąc związany wskazaniami zawartymi przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 25 marca 2010 r., zarządzeniem z dnia 29 kwietnia 2010 r. wezwał skarżącego do przedłożenia następujących dokumentów: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę zeznań podatkowych za rok 2009 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę z tytułu renty, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia, czy wnioskodawca formalnie zaprzestał lub formalnie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej tj. czy wystąpił z wnioskiem o wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej lub z wnioskiem o ujęcie w tej ewidencji informacji o zawieszeniu wykonywanej działalności, kopii decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, kopii zgłoszenia o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu (deklaracja VAT - Z), oświadczenia, czy wnioskodawca w dalszym ciągu zamieszkuje z rodzicami w Świnoujściu, jeśli nie, to gdzie zamieszkuje, jeśli wnioskodawca zamieszkuje wraz z rodzicami to zobowiązano do przedłożenia oświadczenia w przedmiocie majątku rodziców, w szczególności wskazania nieruchomości, których są właścicielami, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oświadczenia w przedmiocie wysokości i rodzaju pomocy otrzymywanej od rodziców, oświadczenia w przedmiocie źródeł przychodów rodziców wraz ze stosownymi dokumentami obrazującymi miesięczną wysokość dochodów z tych źródeł (np. odcinek renty, emerytury), wyciągów z posiadanych przez rodziców rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania - stosownego oświadczenia w tym przedmiocie.
Zobowiązano także skarżącego do złożenia oświadczenia w przedmiocie ponoszonych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie i innych) wraz z dokumentami obrazującymi wysokość tych kosztów, dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie, dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość alimentów, do których wypłaty zobowiązany jest wnioskodawca, oświadczenia w przedmiocie wysokości aktualnego zadłużenia wnioskodawcy wraz z dokumentami je potwierdzającymi, aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W zarządzeniu wyznaczono stronie termin 14 dni do jego wykonania. Termin ten na wniosek strony został przedłużony do dnia 20 lipca 2010 r. Pomimo upływu terminu skarżący nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów, co uniemożliwia Sądowi zbadanie jego rzeczywistych możliwości finansowych.
Przede wszystkim nie jest znana ogólna kwota dochodów skarżącego, brak jest bowiem danych dotyczących wysokości pomocy uzyskiwanej od rodziców. Kwestia ta była już przedmiotem rozstrzygnięcia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 246/09, żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących koszty utrzymania, wydatki na leki, wyciągów z rachunków bankowych czy też informacji w przedmiocie form i wysokości pomocy od rodziców jest celowa ze względu na konieczność dokonania pełnej oceny sytuacji materialnej skarżącego. Dokumentów tych nie zastąpi samo oświadczenie skarżącego, złożone nawet "ze świadomością odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań". Nie jest zatem wystarczające oświadczenie, że rodzice skarżącego utrzymują się z emerytury w kwocie 1100 zł, skoro skarżący nie przedstawił żadnego dowodu na tę okoliczność, w postaci choćby odcinka emerytury.
Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 25 marca 2010 r., stwierdzając, iż dalsza polemika skarżącego z żądaniami Sądu do złożenia oświadczeń i przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji finansowej rodziców wnioskodawcy i wysokości otrzymywanej od nich pomocy jest bezcelowa. Zarządzeniem z dnia 29 kwietnia 2010 r. skarżący został wezwany do złożenia oświadczenia w przedmiocie form i wysokości otrzymywanej od rodziców wysokości jak też w przedmiocie ich sytuacji majątkowej wraz ze stosownymi dokumentami, zarządzenia tego jednak nie wykonał, co uniemożliwia Sądowi dokonanie pełnej oceny możliwości finansowych wnioskodawcy.
Nie znajduje również potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym podkreślana przez wnioskodawcę okoliczność całkowitej niezdolności do pracy zarobkowej. Zgodnie bowiem z przedłożonym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 25 sierpnia 2003 r. wnioskodawca został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności z możliwością odpowiedniego zatrudnienia (wśród wskazań znajduje się praca lekka bez znacznego obciążania wzroku). Aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżący nie przedłożył. Co więcej, jak jednoznacznie wynika z akt administracyjnych sprawy, wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w okresie następującym po wypadku, który spowodował jego niepełnosprawność (orzeczona niepełnosprawność wnioskodawcy datuje się od dnia 1 września 1999 r., a zaskarżona decyzja dotyczy podatku od towarów i usług za czerwiec 2003 r.). W aktach tych znajdują się również złożone przez wnioskodawcę zgłoszenie identyfikacyjne osoby fizycznej prowadzącej samodzielnie działalność gospodarczą (NIP-1) oraz zgłoszenie rejestracyjne w zakresie podatku od towarów i usług (VAT-R) z dnia 6 września 2007, z których wynika, że rozpoczął on od dnia 7 września 2007 r. działalność gospodarczą polegającą na pośrednictwie finansowym.
Skarżący twierdzi wprawdzie, że zlikwidował działalność gospodarczą, jednakże nie przedstawił decyzji o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej. Decyzji takiej nie ma także w aktach sprawy. Odnosząc się natomiast do zaświadczenia z PZU wskazującego, że skarżący otrzymuje rentę z tytułu całkowitej utraty możliwości zarobkowych (k. 68 i 69) zauważyć należy, że jest to renta cywilna, wypłacana na podstawie przepisów prawa cywilnego. Przesłanki ustalenia faktu całkowitej utraty zdolności zarobkowych wynikające z prawa cywilnego (art. 444 § 2 Kodeksu cywilnego) są zasadniczo odmienne od przesłanek dotyczących orzekania o stopniu niepełnosprawności, o czym świadczy chociażby fakt, że orzeczenia organów rentowych w zakresie inwalidztwa nie wiążą sądu powszechnego orzekającego w konkretnej sprawie dotyczącej przyznania renty uzupełniającej.
W ocenie Sądu zaświadczenie to nie może stanowić obiektywnego, przesadzającego dowodu, że skarżący nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej, skoro co innego wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dopuszczającego pracę lekką bez obciążenia wzroku oraz z okoliczności faktycznych (skarżący de fato prowadził działalność gospodarczą).
Ponadto skarżący uchylił się od złożenia wyciągów z rachunków bankowych, prowadzonych przez [...], na który przekazywana jest przez ubezpieczyciela odszkodowawcza renta uzupełniająca, jak również przez [...], założony w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W zarządzeniu z dnia 29 kwietnia 2010 r. skarżący został zobowiązany do przedłożenia wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Nie jest przy tym wystarczające stwierdzenie, że z rachunku w [...] tego skarżący nie korzystał. Stwierdzenie to budzi uzasadnione wątpliwości, trudno bowiem sobie wyobrazić, aby w obecnych realiach osoba prowadząca działalność gospodarczą nie dokonywała żadnych rozliczeń za pomocą rachunku bankowego, a jego weryfikacja bez wglądu w wyciągi z tego rachunku nie jest możliwa.
Nie jest także znana wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków na utrzymanie i leczenie, pomimo bowiem wezwania z dnia 29 kwietnia 2010 r. skarżący nie złożył oświadczenia w tym przedmiocie ani tym bardziej dokumentów obrazujących wysokość tych wydatków.
W tych okolicznościach nie jest możliwe dokonanie oceny, jaki wpływ na stan majątkowy wnioskodawcy miał fakt jego aresztowania w 2004 r., a także fakt uiszczania alimentów. Nie jest bowiem znana wysokość ogólnych dochodów wnioskodawcy (brak danych co do form i wysokości pomocy uzyskiwanej od rodziców, brak wyciągów z rachunków bankowych), możliwości zarobkowe (brak aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności), a także wysokość ponoszonych kosztów utrzymania i wydatków na leczenie.
W świetle powyższego stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku przedłożenia wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów źródłowych. Tymczasem to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. To na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa więc ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wnioskodawca jednak uchylił się od przedłożenia tych dokumentów źródłowych, które są istotne dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
Podkreślić należy, że w postanowieniu z dnia 25 marca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie stwierdził, iż na obecnym etapie postępowania – głównie z powodu braku współpracy wnioskodawcy z Sądem I instancji – nie jest znana ani ogólna kwota dochodów skarżącego (brak danych dotyczących wysokości pomocy uzyskiwanej od rodziców), ani wysokość ponoszonych przez niego wydatków, zatem niemożliwe jest stwierdzenie, czy spełnione są przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Pomimo kolejnego wezwania strony w dniu 29 kwietnia 2010 r. do złożenia stosownych oświadczeń i przedłożenia dokumetnów źródłowych, materiał dowodowy sprawy nie uległ żadnej zmianie. W tej sytuacji dalsze uchylanie się skarżącego od współpracy z Sądem I instancji skutkować musiało uznaniem, że z racji braku możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawcy nie wykazał on spełnienia przesłanek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.