Uzasadnienie
E. i S. małżonkowie B. wnioskami dołączonymi do skargi wniesionej na wyżej opisaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych.
Ze złożonych przez skarżących oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe z dorosłą córką, źródłem utrzymania rodziny są osiągane przez każdego z małżonków dochody z emerytury w łącznej wysokości 3 334,38 zł brutto (1 951,71 zł netto) miesięcznie, córka studiuje i nie osiąga dochodów, wnioskodawcy nie posiadają jakiegokolwiek majątku, natomiast ich córka jest właścicielką mieszkania o powierzchni 60 m2, kwota zadłużenia wobec Skarbu Państwa wynosi 40 096,84 zł (należność główna wraz z odsetkami), miesięczne wydatki związane z kosztami utrzymania, do których zliczono: opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, abonament RTV, telefon, zakup leków oraz dojazdy córki do szkoły, małżonkowie określili na poziomie 1 428,90 zł, przy czym – jak wskazali – do podanej kwoty wydatków należy również doliczyć wydatki ponoszone w ciągu roku na zakup dla córki podręczników akademickich, materiałów biurowych oraz odzieży, czyli około 53 zł miesięcznie.
Do wniosków skarżący dołączyli kopie: odcinków świadczeń przekazanych za maj 2009 r., wymiaru opłat czynszowych za luty 2009 r., rozliczenia zużycia wody w IV kwartale 2008 r., faktury VAT za energię elektryczną, której termin płatności przypadał na 24 kwietnia 2009 r., faktury VAT za gaz za okres od 22 września 2008 r. do 12 marca 2009 r., faktury VAT za telefon za kwiecień 2009 r., faktury VAT za internet za kwiecień 2009 r. oraz zaświadczeń lekarskich z dnia 8 czerwca 2009 r. w przedmiocie schorzeń, na które cierpi każdy z małżonków i wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na leki. Na ich podstawie ustalono, że udokumentowane koszty utrzymania rodziny poniesione przez wnioskodawców w kwietniu 2009 r. ukształtowały się na poziomie 1 282,58 zł.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2009 r. (doręczonym stronie w dniu 13 lipca 2009 r.) skarżący zobowiązani zostali do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie i pozostającą z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym córkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób oświadczenia w tym przedmiocie, (2) oświadczenia złożonego przez córkę skarżących w przedmiocie nieosiągania jakichkolwiek dochodów; jeżeli zaś osiąga ona dochody – podania ich źródła oraz miesięcznej wysokości brutto i netto wraz z dowodami okoliczności te potwierdzającymi, (3) dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z zakupem leków, (4) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżących, ich córkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłali kopie: odcinków przekazów pocztowych z kwietnia i maja 2009 r., z których wynika, że ich miesięczny dochód wynosi 1 951,71 zł netto, historii operacji dokonanych na rachunku bankowym małżonków w okresie od 1 czerwca do 16 lipca 2009 r., której zapisy wskazują, że ww. okresie wpłynęły środki w wysokości 8 323,93 zł, zaś jego saldo na ostatni dzień okresu rozliczeniowego wynosiło 471,06 zł. Z treści dodatkowych oświadczeń złożonych zarówno przez wnioskodawców, jak ich córkę wynika, że jest ona studentką studiów dziennych i nie osiąga stałych dochodów. Małżonkowie nie posiadają pojazdów mechanicznych. Podnieśli także, że nie posiadają faktur potwierdzających kwotę wydatków ponoszonych na zakup leków.
Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie przedłożyli wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny ich sytuacji finansowej. Nie można bowiem przyjąć, że S. B. nie posiada innego rachunku bankowego aniżeli wspólny rachunek małżonków, z którego wyciąg przedłożono. Historia operacji dokonanych na rachunku bankowym małżonków o numerze [...] potwierdza, że skarżący posiada inny rachunek o numerze [...], na który w dniu 10 lipca 2009 r. dokonał wpłaty w kwocie 2 000 zł. Operacja ta została opisana w następujący sposób: jako odbiorcę wskazano S. B., a tytuł operacji – zasilenie konta. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że w dniu 10 lipca 2009 r. małżonkowie przekazali na rachunek bankowy syna – P. B. kwotę 4 050 zł tytułem zasilenia konta.
W tym stanie faktycznym stwierdzić trzeba, że skarżący nie wyjaśnili istotnych wątpliwości dotyczących ich rzeczywistych możliwości płatniczych, a w konsekwencji nie wykazali, że spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy, czy też mają inne stałe źródła dochodów, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Tymczasem skarżący uzyskują stały dochód z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 1 951,71 zł netto, na dzień 10 lipca 2009 r. dysponowali kwotą 6 521,06 zł.
Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.