Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 17 września 2018 r., złożonym na formularzu PPF, skarżący R. L. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części lub tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Z powołanych regulacji wprost wynika, iż osobie fizycznej przyznaje się prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca.
Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Natomiast uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Zatem zatrudnianie lub pozostawanie w innym stosunku prawnym z którymś z wymienionych podmiotów świadczących zawodowo pomoc prawną jest negatywną przesłanką ustanowienia dla strony profesjonalnego pełnomocnika w ramach prawa pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem umożliwienie stronie skorzystania z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu, w sytuacji gdy nie jest ona w stanie pokryć samodzielnie całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego, których część może stanowić opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Jeżeli strona zatrudnia już takiego pełnomocnika (lub pozostaje z nim w innym stosunku prawnym), ustawodawca uznał, że ma ona wówczas zapewnioną niezbędną pomoc prawną, wobec czego ustanowienie – nawet przy spełnieniu przesłanek z art. 246 § 1 lub 2 p.p.s.a. – zawodowego pełnomocnika z urzędu do reprezentowania interesów strony w postępowaniu jest niecelowe.
Z akt sprawy wynika, iż w dniu 2 sierpnia 2018 r. skarżący udzielił adwokat W. W.-M. pełnomocnictwa do reprezentowania go w niniejszej sprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku i Naczelnym Sądem Administracyjnym (k. 50). Na marginesie można wskazać, iż pełnomocnik ta reprezentowała skarżącego także w toku postępowania przed organami podatkowymi.
W tak ustalonym stanie sprawy stwierdzić należało, że po stronie skarżącego zachodzi negatywna przesłanka przyznania mu prawa pomocy w formie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, o której mowa w art. 246 § 3 p.p.s.a., uniemożliwiająca uwzględnienie jego wniosku w tym zakresie.
Przechodząc do rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych referendarz sądowy stwierdził, iż skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną oraz 15-miesięczną córką, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości i oszczędności, majątku nie posiada także jego konkubina. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę skarżącego w kwocie 262,50 zł miesięcznie (skarżący jest po wypadku komunikacyjnym i ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć pracy na pełen etat – świadczy ją w wymiarze ⅛ etatu), wykonywane przez niego prace dorywcze, z których miesięczny dochód wynosi od 700 zł do 800 zł oraz świadczenie wypłacane konkubinie przez ZUS w kwocie 1.470 zł miesięcznie. Na stałe wydatki, tj. na opłaty za energię elektryczną, gaz i czynsz, skarżący miesięcznie przeznacza kwotę 190 zł.
Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 24 września 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 14 dni: a/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę i jego konkubinę za 2017 rok (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39); b/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego konkubinę rachunków bankowych, także tych podlegających zajęciu egzekucyjnemu (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie od 1 czerwca br., a w przypadku ich nieposiadania – złożenia oświadczenia w tym przedmiocie przez każdą z ww. osób; c/ zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawcy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia wraz ze wszystkimi dodatkami (w kwocie netto i brutto) oraz o jego średniej wysokości z okresu ostatnich trzech miesięcy wraz ze wskazaniem w jakiej formie jest wypłacane (za pośrednictwem rachunku bankowego, czy też gotówką); d/ dowodu potwierdzającego częstotliwość i rodzaj wykonywanych przez wnioskodawcę prac dorywczych oraz wysokość wynagrodzenia otrzymanego z tego tytułu w okresie od 1 czerwca br.; e/ dowodu potwierdzającego wysokość świadczenia wypłacanego konkubinie przez ZUS w okresie od 1 czerwca br.; f/ oświadczenia konkubiny, czy po zakończeniu urlopu macierzyńskiego podjęła pracę; jeżeli tak – przedłożenia zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznego wynagrodzenia wraz ze wszystkimi dodatkami (w kwocie netto i brutto) wraz ze wskazaniem w jakiej formie jest wypłacane (za pośrednictwem rachunku bankowego, czy też gotówką); g/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego konkubina otrzymują świadczenie wychowawcze (500 plus); jeżeli tak – przedłożenia odpisu decyzji przyznającej świadczenie; h/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego konkubina posiada samochód; jeżeli tak – podania kwoty wydatków związanych z jego używaniem (zakupem paliwa, ubezpieczeniami); i/ wskazania, czyją własność stanowi nieruchomość, którą zamieszkuje wnioskodawca wraz z rodziną (położoną przy [...]) oraz wyjaśnienia, czy rodzina wnioskodawcy zajmuje tę nieruchomość odpłatnie czy też nieodpłatnie oraz kto i w jakim zakresie ponosi koszty związane z eksploatacją tej nieruchomości (w tym opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); w przypadku, gdy opłaty te ponosi wnioskodawca lub jego konkubina, bądź też partycypują oni w tych kosztach – przedłożenia dowodów ich poniesienia (i wysokości) w okresie ostatnich trzech miesięcy; j/ dokumentów potwierdzających pozostałe wydatki wnioskodawcy, jego konkubiny (opłat za telefon, internet, dojazdy do pracy, odpłatne leczenie itp.); k/ dowodów potwierdzających aktualny stan zobowiązań wnioskodawcy, a w przypadku, gdy z majątku wnioskodawcy prowadzona jest egzekucja – przedłożenia dokumentów obrazujących zastosowane środki egzekucyjne.
Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy.
Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi w dniu 27 września 2018 r. (potwierdzenie odbioru, k. 8 załącznika do akt).
Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi.
Należało zatem przyjąć, że sam skarżący uniemożliwił, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie stanowi zaś przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy.
Przypomnieć raz jeszcze należy, że obowiązkiem wnioskodawcy jest współpraca w zakresie udzielenia dodatkowych informacji, mających na celu weryfikację wskazanych we wniosku danych. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Skarżący tego nie uczynił, co musi skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy.
Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 i § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.