Uzasadnienie
W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2017 r. o odrzuceniu skargi skarżąca sformułowała wniosek o wyłączenie od sprawy sędziego NSA Małgorzaty Gorzeń.
Uzasadniając wniosek, skarżąca wskazała, że sędzia naruszył standardy bezstronności, obowiązujące sędziów, wynikające z orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, art. 6 Konwencji z 1950 r. oraz art. 45 ust.1 Konstytucji, ponieważ zamknięto jej prawo do sądu, co jest przejawem skrajnej dyskryminacji ze strony Sądu i blokowaniem tego prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a.") sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach:
- 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;
- 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
- 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
- 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;
- 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;
- 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;
- 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.
Zgodnie z § 2 cyt. przepisu powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.
Ponadto sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3).
W myśl art. 19 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego od udziału w sprawie na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Stosownie do art. 22 § 1 P.p.s.a., o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych, sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa, wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Oznacza to, że o zasadności wniosku o wyłączenie sędziego można mówić wówczas, gdy odnosi się on do określonych sędziów i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich okoliczności, które wymagają oceny, czy wątpliwości co do bezstronności sędziego są uzasadnione.
Celem instytucji wyłączenia sędziego jest realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Bezstronność sądu jest też elementem prawa do przeprowadzenia rzetelnego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 14 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych. Także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na temat bezstronności sędziego w świetle art. 6 ust. 1 wyżej powołanej Konwencji wyraźnie wskazuje na konieczność unikania sytuacji stwarzających wątpliwości co do bezstronności sędziego. Naruszenie jednak tego przepisu w kontekście podejmowania przez tego samego sędziego czynności na różnych etapach określonego postępowania Europejski Trybunał rozpatruje kazuistycznie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.
Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 P.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r. II FZ 60/08). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r. II FZ 128/09). Należy zasygnalizować, że w szczególności nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, czy też stronniczo. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2009 r. I OZ 607/09).
W ocenie Sądu, strona skarżąca w złożonym wniosku o wyłączenie sędziego nie wskazała żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wydanie takiego rozstrzygnięcia. Nie wykazała bowiem, że istnieją takie okoliczności, które skutkowałyby wyłączeniem sędziego z mocy prawa jak również, że istnieją okoliczności tego rodzaju, iż mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w danej sprawie wskazanego we wniosku sędziego. Przedłożony wniosek nie zawiera obiektywnych i realnych podstaw wyłączenia sędziego, natomiast argumentacja przedstawiona we wniosku ogranicza się do bezpodstawnych stwierdzeń. Zdaniem Sądu, wskazane we wniosku ogólne, niczym niepoparte twierdzenie, dotyczące zamknięcia prawa do sądu, co jest przejawem skrajnej dyskryminacji i blokowaniem tego prawa, nie może stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. W tym zakresie skarżąca nie wskazała na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowany zarzut, a tym samym uzasadnić wątpliwości co do bezstronności sędziego.
Jeszcze raz powtórzyć trzeba, iż samo subiektywne przeświadczenie skarżącej o braku bezstronności sędziego, bez wskazania w tym zakresie jakichkolwiek okoliczności skutecznie uzasadniających ten zarzut, nie stanowi wystarczającej przesłanki do wyłączenia sędziego na podstawie art.19 P.p.s.a. Sąd stwierdza zatem, że skarżąca we wniosku nie wykazała, aby ziściła się którakolwiek z ustawowych przesłanek, uzasadniających wyłączenie sędziego.
Podnieść należy, że z akt sprawy także nie wynika, aby zachodziły jakiekolwiek z wymienionych w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. przyczyny wyłączenia sędziego. Należy podkreślić, że w aktach sprawy znajduje się pisemne oświadczenie sędziego, z którego wynika, że po jego stronie nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, ani nie zachodzą przesłanki wyłączenia go od rozpoznania sprawy z mocy prawa, określone w art. 18 P.p.s.a. W ocenie Sądu, prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, a argumentacja przedstawiona przez skarżącą nie podważyła wiarygodności tego oświadczenia.
Na marginesie należy zauważyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być ono przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Jego realizacja może być zależna od spełnienia różnych wymogów proceduralnych, w tym od uiszczenia wpisu od skargi. Dla podmiotów, które nie są w stanie uiścić wpisu w wymaganej wysokości w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ustawa P.p.s.a. przewiduje możliwość złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że w niniejszej sprawie skarżąca nie została pozbawiona tej możliwości, służącej realizacji zasady prawa do sądu.
Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a., oddalił wniosek strony.