Uzasadnienie
"A" sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej zwana Spółką) zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 40.975 zł.
Uzasadniając złożony wniosek, skarżąca wskazała, że posiada środki trwałe, jednakże większość z nich stanowią trudno zbywalne nieruchomości, których sprzedaż nie jest możliwa w krótkim czasie. Podkreśliła, że kwota wpisu jest znacznie niższa niż wartość nieruchomości, dlatego zbycie którejkolwiek z nich byłoby niecelowe. Podniosła, że na niemożność poniesienia przez nią całej kwoty wpisu od skargi wskazuje stan środków finansowych na jej rachunkach bankowych.
Ze złożonego przez Spółkę oświadczenia o majątku i dochodach oraz z przedłożonych dokumentów wynika, że Spółka wykazała w zeznaniu podatkowym za ubiegły rok dochód w wysokości [...] zł (przy przychodach w kwocie [...] zł i kosztach ich uzyskania w wysokości [...] zł), zaś jej wynik finansowy według sporządzonego rachunku zysków i strat zamknął się zyskiem netto w kwocie [...] zł, który został przeznaczony na kapitał zapasowy spółki. Na dzień 31 grudnia 2011 r. spółka posiadała aktywa trwałe o wartości [...] zł, w tym rzeczowe aktywa trwałe (środki trwałe i środki trwałe w budowie) o wartości [...] zł, oraz aktywa obrotowe o wartości [...] zł, w tym towary o wartości [...] zł i należności krótkoterminowe w kwocie [...] zł. Stan posiadanych na dzień bilansowy środków pieniężnych wynosił [...] zł. Zgodnie z przedłożonym bilansem za ubiegły rok posiadane przez spółkę zobowiązania długoterminowe wynosiły [...] zł, zaś krótkoterminowe [...] zł. Kapitał własny spółki wynosił [...] zł. W sprawozdaniu zarządu z działalności spółki za 2011 r. wskazano, że planowany jest dalszy rozwój spółki związany z rynkiem nieruchomości.
Spółka zamierza podnieść wartość posiadanych nieruchomości poprzez wykonanie czynności remontowych oraz zakupić nowe budynki i grunty. W planach jest również budowa osiedli mieszkaniowych i budynków biurowych. Spółka planuje także zwiększyć kampanię reklamową swoich produktów.
W bieżącym roku spółka osiągnęła z prowadzonej działalności zysk netto w wysokości: [...] zł (na koniec czerwca), [...] zł (na koniec lipca) i [...] zł (na koniec sierpnia), przy przychodach w wysokości odpowiednio: [...] zł (na koniec czerwca), [...] zł (na koniec lipca) i [...] zł (na koniec sierpnia). Spółka nie posiada aktualnie zaległości podatkowych ani wymagalnych zobowiązań względem ZUS. Toczą się natomiast względem niej dwa postępowania egzekucyjne, w których dochodzone są należności cywilnoprawne. Łączne zadłużenie spółki z tego tytułu (należności główne, odsetki i koszty) względem pierwszego z wierzycieli wynosiło [...] zł (na dzień 30 sierpnia 2012 r.), zaś względem drugiego stanowiło kwotę [...] zł (na dzień 10 września 2012 r.).
Postanowieniem z dnia 7 listopada 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił Spółce przyznania prawa pomocy.
Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie Spółka złożyła sprzeciw podnosząc, że Spółka w wyniku sprzedaży majątku dysponowała środkami pieniężnymi, jednakże były one niezbędne do spłaty zobowiązań umożliwiających kontynuowanie prowadzonej działalności. Skarżąca dodała również, że wprawdzie Spółka dysponuje majątkiem trwałym jednakże jest on obciążony hipoteką z tytułu zaciągniętych kredytów. Ponadto do wzrostu zobowiązań Spółki przyczyniły się organy podatkowe nie dokonując zwrotu podatku VAT.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
Rozpatrując ponownie wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, iż w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie takiego prawa.
W myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane:
- 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego podmiotom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.
Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem (zob. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., II FPP 2/12, dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.
W świetle powołanych uregulowań można przyznać osobie prawnej prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W konsekwencji należy rozważyć, czy Spółka wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych.
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na to, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie może się odbywać bez uwzględnienia wysokości wpisu należnego od skargi. Istotą zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych przez osobę prawną jest bowiem to, że z uwagi na ich wysokość, skarżący nie jest w stanie ich uiścić w ogóle, bądź też nie ma możliwości poniesienia ciężaru kosztów w pełnej wysokości. W rozpoznawanej sprawie zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193) należny jest wpis w wysokości 41.140 zł. Należy przy tym dodać, że strona wpłaciła cześć wpisu w kwocie 165 zł, a zatem do uiszczenia pozostała suma 40.975 zł.
W ocenie Sądu, ze zgromadzonego materiału w postaci dokumentacji dostarczonej przez skarżącą wynika, że w okresie rozpatrywania wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, jak i w czasie poprzedzającym złożenie wniosku, Spółka dysponowała środkami finansowymi w wysokości umożliwiającej jej poczynienie oszczędności na poczet kosztów postępowania. Jak wskazuje na to analiza wydruku z rachunku bankowego prowadzonego przez "B" S.A., na koncie Spółki znajdowały się środki pieniężne, które przekraczały wysokość należnego wpisu tj. kwotę 41.140 zł.
Należy zauważyć, że w dacie wnoszenia skargi do sądu, Spółka dysponowała kwotą [...] zł (k. 141). Zatem już w tej chwili Spółka winna była wygospodarować odpowiednie środki na poczet należnego wpisu od skargi. Nie bez znaczenia dla tej kwestii pozostaje fakt, że na etapie wnoszenia skargi Spółka była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym, od którego można wymagać, aby dokonał obliczenia wpisu. Na pełnomocniku wykonującym należycie swe obowiązki spoczywał ciężar poinformowania strony o wysokości wpisu, jaki strona będzie zobowiązana uiścić tak, aby przed złożeniem skargi do sądu miała ona możliwość zabezpieczyć na ten cel odpowiednią ilość środków pieniężnych. Zapatrywania powyższego nie zmienia przy tym fakt, że dopuszczalne jest, aby strona (również ta reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym) uiściła wpis dopiero w odpowiedzi na zarządzenie przewodniczącego wydziału wzywające do uiszczenia wpisu i wskazujące kwotę należnej opłaty, a nie już w momencie wnoszenia skargi do sądu.
Znajomość procedur sądowoadministracyjnych umożliwia bowiem pełnomocnikowi samodzielne obliczenie należnego w sprawie wpisu nawet wówczas, gdy stronie nie zostało jeszcze doręczone zarządzenie przewodniczącego.
Także w okresie późniejszym, na rachunku bankowym Spółki znajdowały się środki pieniężne, które umożliwiały uczynienie zadość obowiązkowi poniesienia kosztów postępowania. Tytułem przykładu należy wskazać, że na dzień 13 września 2012 r. Spółka dysponowała kwotą [...] zł (k. 119), na dzień 17 września 2012 r. kwotą [...] zł. (k. 116), na dzień 19 września 2012 r. sumą [...] zł.
Powyższe wskazuje w sposób nie mogący budzić wątpliwości, że Spółka miała realną możliwość wygospodarowania środków pieniężnych na poczet kosztów postępowania. Tym samym, w okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że wniosek podatnika nie zasługuje na uwzględnienie. Skoro bowiem Spółka mając pełną wiedzę o konieczności uiszczenia wpisu od skargi oraz o jego wysokości, wyzbywa się swoich dochodów nie zabezpieczając środków na pokrycie wydatków związanych z toczącym się postępowaniem, to tym samym nie istnieją podstawy do traktowania jej w sposób wyjątkowy, usprawiedliwiający przerzucenie na Skarb Państwa obowiązku ponoszenia kosztów za stronę.
Należy przy tym nadmienić, że konieczności spłaty zobowiązań cywilnoprawnych np. z tytułu zaciągniętych kredytów, nie może przesądzić o możliwości zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Przepisy prawa nie przewidują bowiem pierwszeństwa spłaty zobowiązań prywatnoprawnych przed zobowiązaniami publicznoprawnymi takimi jak koszty postępowania sądowego.
Ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych winien bowiem w każdym wypadku poczynić najpierw oszczędności we własnych wydatkach. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższe oznacza, iż w ramach planowania wydatków skarżąca Spółka, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 września 2004 r., II SA/Gd 296/04, LEX nr 203311).
Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.