Uzasadnienie
W dniu 26 października 2014 r. pan P. C. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Wnioskodawca złożył wniosek jako wspólnik spółki cywilnej - A s. c.
Decyzją z dnia 31 grudnia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił panu P. C. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do sierpnia 2011 r., oraz od października 2011 r. do września 2014 r.
Po rozpoznaniu odwołania, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 12 marca 2015 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu, wskazując na przepisy art. 28, art. 98 ust. 1 pkt 1 a) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.) – określanej dalej jako "u.s.u.s." - a także na przepisy § 6.3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 78, poz. 465) oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by pan P. C. udowodnił, że jego sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności z tytułu składek.
Ze złożonego przez zobowiązanego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że wspólnie z żoną i dwojgiem dzieci prowadzi gospodarstwo domowe. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem:
- - z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) w kwocie 850 zł,
- - kosztami związane z leczeniem w kwocie 120 zł,
- - inne wydatki (np. opłata za przedszkole) w kwocie 1000 zł.
Z oświadczenia wynika ponadto, że nie pobiera świadczeń o charakterze emerytalno - rentowym, nie posiada dochodu z innych źródeł wskazanych w oświadczeniu (wynajem pokoi, mieszkania itp., produkcja rolna, prace dorywcze, alimenty, inne), nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Nie korzysta również z innych form pomocy.
W skład rodziny zobowiązanego wchodzą: żona - pani I. C. oraz dwoje małoletnich dzieci – A. C. i M. C. Średni miesięczny dochód spółki A s.c. w okresie ostatnich 5 lat, wynosił ok. 2000 zł. W dziale wierzytelności wpisano informację o kredycie obrotowym w kwocie 50.000 zł. Termin spłaty to czerwiec 2016 r. Wnioskodawca posiada we współwłasności samochód marki Peugeot Partner z 2008 r. Wartość samochodu nie został podana. W skład mienia ruchomego wchodzą ponadto: laptop o wartości 700 zł, komputer PC o wartości 800 zł, telefon o wartości 350 zł. W złożonym oświadczeniu punkty: prognozy poprawy sytuacji materialne i proponowany sposób uregulowania należności nie zostały wypełnione.
W części oświadczenia dotyczącej sytuacji zdrowotnej pan P. C. wyjaśnił, że opisana we wniosku z dnia 26 października 2014 r. dokumentacja jest w posiadaniu organu, co wynika z prowadzonych spraw sądowych.
W ocenie organu odwoławczego prowadzenie działalności w formie spółki cywilnej nie wyklucza strony z rynku pracy. Wskazano, że stan zdrowia żony zobowiązanego pozwala jej wychowywać dzieci. Organ wskazał, że poza dokumentacją medyczną z lat 2009-2013 zobowiązany nie przedłożył aktualnych rachunków z tytułu miesięcznych opłat oraz innych ponoszonych wydatków. W ocenie organu nie można stwierdzić, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Wnioskodawca nie wskazał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.).
W ocenie organu wnioskodawca nie udowodnił ponadto stanu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.
Organ wyjaśnił, że przesłanki umorzenia w myśl § 3 ust. 1 pkt 3, wydanego na podstawie art. 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.
Spłata pożyczek i kredytów bankowych nie jest zdarzeniem nadzwyczajnym, nieprzewidzianym, jest bowiem wkalkulowana w plan działania osoby, która takie pożyczki czy kredyty zaciąga.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pan P. C. wskazał, że wbrew twierdzeniom organów obu instancji, udowodnił w sposób wystarczający swój stan majątkowy oraz sytuację rodzinną. Skarżący podniósł, że ZUS informował go wprawdzie o możliwości odniesienia się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jednakże nie wzywał go do przedstawienia dodatkowych dokumentów, wyciągów z rachunków bankowych itp. dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, jak również nie wzywał do przedłożenia dokumentacji medycznej przedstawiających sytuację zdrowotną członków jego najbliższej rodziny.
W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie brak jest podstaw do twierdzenia, że organ zgromadził materiał dowodowy, gdyż jako materiał dowodowy potraktowano jedynie przedstawione przez skarżącego dokumenty, bez wzywania o ich uzupełnienie. Końcowo skarżący wskazał, że w złożonych wnioskach nigdy nie podnosił i dowodził stanu choroby przewlekłej w rodzinie, w związku z czym odnoszenie się przez ZUS do tego faktu należy uznać za błąd formalny. Podkreślił jednocześnie, że dowodził jedynie istnienia zbiegu okoliczności życiowo- zdrowotnych powodujących ograniczone czasowo możliwości zarobkowania w pełnym wymiarze.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację i stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżanych decyzji z prawem.
W myśl art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, mająca zastosowanie do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, jest zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy czym, co wymaga podkreślenia, dokonuje się tego na gruncie regulacji konkretnych przepisów materialnego prawa administracyjnego.
W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych ZUS na podstawie przepisów 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 powołanego rozporządzenia organ nie jest obarczony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych przesłanek. W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to znaczy, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy (por. wyrok NSA z 8 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2410/11).
W związku z tym chybione są zarzuty skarżącego, że organ zobligowany był uzupełnić z własnej inicjatywy materiał dowodowy. W sytuacji gdy skarżący nie złożył do akt sprawy dowodów (dokumentów) potwierdzających zaistnienie dowodzonych okoliczności, organ orzekający miał podstawy uznać zgromadzony w sprawie materiał dowodowy za kompletny.
Organ na podstawie podanych przez skarżącego faktów i dowodów prawidłowo ustalił stan faktyczny w sprawie, a w szczególności sytuację finansową skarżącego, będącą podstawowym kryterium wydania decyzji o umorzeniu składek (por. wyrok NSA z 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1737/12).
Organ rozważył kwestię słusznego interesu, nie tylko zresztą skarżącego, ale także słusznego interesu obywateli, czyli interesu pozostałych ubezpieczonych, co ma istotne znaczenie w przypadku podejmowania decyzji wydawanej w ramach uznania administracyjnego. Zaskarżona decyzja, odmawiająca uwzględnienia wniosku skarżącego, została wydana zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego określonymi w art. 7 k.p.a.
W sprawie brak jest również podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 8 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 1196/12 oraz z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1565/12.
Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia w przypadku skarżącego zagraża jego egzystencji, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Przy tej ocenie organ powinien szczegółowo przeanalizować stan faktyczny w decyzji oraz dokonać prawidłowej analizy przesłanek będących ograniczeniem swobody uznania administracyjnego sformułowanym w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego.
Z przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. wynika, iż warunkiem wstępnym umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest wykazanie (udowodnienie) przez zobowiązanego jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej, uzasadniających przyjęcie wystąpienia materialnoprawnej przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.
W związku z takim ukształtowaniem obowiązków zobowiązanego zadania ZUS w zakresie gromadzenia materiału dowodowego są ograniczone, jednakże organ ma za zadanie ocenę, czy dowody przedstawione przez zobowiązanego są wystarczające, a w wypadku dostrzeżenia braków w tym zakresie powinien wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia materiału dowodowego.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. interes zobowiązanego w umorzeniu należności z tytułu składek determinuje jego stan majątkowy i sytuacja rodzinna. Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej. Jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, żądanie umorzenia składek jest uzasadnione. Decyzja ZUS jest decyzją uznaniową, bowiem z jednej strony na uznaniu opiera się decydująca dla rozstrzygnięcia ocena, czy skutki odmowy umorzenia byłyby zbyt ciężkie dla zobowiązanego i jego rodziny, a z drugiej strony ZUS musi wziąć pod uwagę stan swoich finansów.
Zatem istota problemu sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników oraz należytego, wnikliwego uzasadnienia decyzji. Organ dla podjęcia prawidłowej decyzji musi mieć bowiem jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jeżeli te okoliczności zostaną w sposób niewątpliwy stwierdzone, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie.
Organ w postępowaniu z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek musi ustalić, czy zobowiązany wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zapłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, m.in. z uwagi na to, że zapłata pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz z uwagi na to, że zobowiązany dotknięty jest przewlekłą chorobą. Ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, ale to organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń.
W decyzjach uznaniowych dotyczących odmowy umorzenia należności z tytułu składek organ powinien nie tylko szczegółowo przedstawić sytuację wnioskodawcy, ale także wyciągnąć wnioski ze zgromadzonych dowodów i ustalić, czy w świetle zgromadzonych dowodów istnieją przesłanki umorzenia należności, a jeżeli uznaje, że nie istnieją, to wyraźnie wyjaśnić, na czym opiera to przekonanie. Powinien także rozważyć nie tylko możliwość spłacenia zaległości przez wnioskodawcę, ale również skutki, jakie wywrze dokonanie spłaty dla zobowiązanego i jego rodziny. W ramach tych rozważań należy ocenić szczegółowo źródła dochodu wnioskodawcy, możliwości zarobkowe, wiek, stan zdrowia, sytuację rodzinną i wyjaśnić dlaczego organ uważa, że mimo poczynionych ustaleń odmowa umorzenia jest uzasadniona. Szczegółowe porównanie wpływów i wydatków jest przy tym pomocne dla dokonania prawidłowej oceny.
W niniejszej sprawie ocena sprowadza się do tego, czy organ wyjaśnił okoliczności związane z istnieniem przesłanek umorzenia należności, w szczególności czy dokonana przez organ analiza finansów zobowiązanego pozwala na przyjęcie, że spłacenie przez skarżącego zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie nie pozbawiłoby jego oraz jego rodziny niezbędnych środków finansowych.
W okolicznościach badanej sprawy mamy do czynienia z decyzją wydaną w oparciu o art. 28 u.s.u.s. W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. określone są granice przedmiotowe możliwego umorzenia, a w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowano zasadnicze przesłanki umożliwiające umorzenie. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 ustawodawca określił przypadki całkowitej nieściągalności, i tak całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
- 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, wykonując delegację wynikającą z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. wydał wskazywane wyżej rozporządzenie w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Stosownie do treści § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W myśl ust. 2 za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.
W sprawie bezsporne jest, że skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek, których był jednocześnie płatnikiem, a zatem w stosunku do niego mógł mieć zastosowanie przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Zauważyć należy, iż decyzja uznaniowa nie oznacza decyzji dowolnej. Ustawodawca w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia określa przesłanki pozwalające na podjęcie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek oraz zakreśla granice uznania administracyjnego.
I tak, przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.
Według art. 28 ust. 3a u.s.u.s należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, mimo że nie zachodzi ich całkowita nieściągalność. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych.
Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej. Ważny interes zobowiązanego precyzuje § 3 ust. 1 rozporządzenia; interes zobowiązanego w umorzeniu należności z tytułu składek determinuje jego stan majątkowy i sytuacja rodzinna. Jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, żądanie umorzenia składek jest uzasadnione. Decyzja Zakładu jest w takim przypadku decyzją uznaniową, bowiem z jednej strony na uznaniu opiera się decydująca dla rozstrzygnięcia ocena, czy skutki odmowy umorzenia byłyby zbyt ciężkie dla zobowiązanego i jego rodziny, a z drugiej strony Zakład musi wziąć pod uwagę stan swoich finansów.
Zatem istota problemu sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników oraz należytego, wnikliwego uzasadnienia decyzji. Organ dla podjęcia prawidłowej decyzji musi mieć bowiem jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jeżeli te okoliczności zostaną w sposób niewątpliwy stwierdzone, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie (por. wyrok NSA z 27 marca 2013 r., II GSK 2164/11, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 119/14).
Przyznana organom administracji swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza dowolności. W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji tzw. uznania administracyjnego organ administracji obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach sprawy wyniki tego badania. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W doktrynie podkreśla się, że stosowanie wynikającej z ww. artykułu zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli odnosi się nie tylko do prawa procesowego, gdyż wynikają z niej również zasady interpretacyjne dla prawa materialnego (tak: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego.
Komentarz, C.H. Beck Warszawa 1996 s. 56). W wyroku z dnia 11 czerwca 1981 r. (sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981/1/57) NSA przyjął, że wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Podzielając w pełni przedstawiony pogląd wskazać należy, że art. 7 k.p.a. in fine ma zastosowanie przede wszystkim w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego. Takie stanowisko zajął m.in. NSA w wyroku z dnia 23 czerwca 1995 r. (sygn. akt SA/Wr 2744/94, LEX nr 26845) wskazując, że reguła wyrażona w art. 7 k.p.a. ma zastosowanie we wszystkich tych wypadkach, w których rozstrzygnięcie sprawy powierzone zostało tzw. uznaniu administracyjnemu, co zachodzi wówczas, gdy norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy.
W literaturze podkreśla się, że możliwość ta może i powinna zostać zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (tak: A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Zakamycze 2000,
- s. 139, wyrok WSA w Gdańsku z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 483/14).
Przenosząc przedstawione powyżej rozważania teoretyczne do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że w ramach przeprowadzonego postępowania organy administracji zebrały materiał dowodowy dotyczący sytuacji majątkowej, zdrowotnej, rodzinnej i życiowej wnioskodawcy, jednakże nie dokonały wszechstronnej oceny tego materiału pod kątem przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.
Należy podkreślić, że ZUS dysponował materiałem dowodowym zaoferowanym w głównej mierze przez skarżącego.
W niniejszej sprawie skarżący podał, że stan rodzinny – sieroctwo zarówno jego, jak i żony, brak bliższej i dalszej rodziny, ogranicza możliwość zarobkowania ze względu na konieczność stałej opieki nad żoną i dziećmi. Należy stwierdzić, że okoliczność ta nie została poddana adekwatnej ocenie, wymogów tych nie spełnia bowiem lapidarne uzasadnienie w tej kwestii.
Podkreślić należy, że umorzenie zaległości nie jest warunkowane korzystaniem z pomocy społecznej. Zdaniem Sadu sytuacja prowadzenia działalności gospodarczej przynoszącej określony dochód poniżej średniej krajowej wymaga oceny uwzględniającej całokształt okoliczności sprawy.
Skarżący konsekwentnie wnosi o przeprowadzenie dowodu na okoliczność sytuacji zdrowotnej żony I. C., wskazując, że rozważania i ustalenia w tym zakresie zostały dokonane przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. w sprawach sygn. akt VII U 2385/1 oraz VII U 790/14.
W ocenie Sądu istotnym uchybieniem art. 75 § 1 K.p.a., zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i art. 8 K.p.a. dotyczycącego zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa jest zaniechanie przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez stronę.
Zebrany w aktach administracyjnych materiał nie potwierdza, aby strona, zgodnie z zasadą informowania (art. 9 K.p.a.) została pouczona o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów. Treść pism z dnia 4 grudnia 2014 r.: pisma ZUS Oddział w G. kierowanego do ZUS Inspektorat w P. G. oraz pisma ZUS Oddział w G. kierowanego do pana P. C. zawierają sprzeczne informacje. Treść pisma kierowanego do strony nie zawiera pouczenia o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów, ograniczona jest do informacji o możliwości zapoznania się z dokumentacją zgromadzoną w zakończonym postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma.
Ponownie rozpoznając sprawę organ wyznaczy stronie stosowny termin do sprecyzowania wniosków dowodowych oraz przeprowadzi dowód z dokumentów uprzednio wskazanych przez pana P. C. – wyroków w sprawach
VII U 2385/13 oraz VII U 790/14, wydanych w postępowaniu, którego stronami byli I. C. oraz ZUS.
Przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267) podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...) Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej".
Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.
Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki, co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo ewentualnego wdrożenia egzekucji.
Należy przy tym rozważyć, czy sytuacja majątkowa skarżącego jego stan zdrowia i wiek w połączeniu z wysokością zadłużenia nie prowadzi do sytuacji gdy pomimo ewentualnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązanie nie tylko nie będzie spłacone, ale będzie nadal narastać.
Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organ nie wykazał, że szczegółowa analiza dochodów, które nie pochodzą ze stałych źródeł i wydatków skarżącego w odniesieniu do określonego na ten okres minimum socjalnego uzasadnia stanowisko organu.
W świetle powyższego za nieuzasadnione i gołosłowne należy uznać twierdzenia organu, który widzi możliwość pomniejszenia będących w dyspozycji skarżącego środków o kwoty z tytułu spłaty zaległości, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb rodziny.
Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ocenić materiał dowodowy, zgodnie ze wskazaniami Sądu, tj. przeprowadzić, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, 77 i 80 K.p.a. szczegółową analizę prawidłowo ustalonych dochodów i wydatków skarżącego uwzględnić wiek i stan zdrowotny skarżącego i jego rodziny w kontekście realnej możliwości podjęcia zatrudnienia i spłaty zadłużenia, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.
Dz. U. z 2013 r. poz. 270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję, określając na zasadzie art. 152 o niemożności jej wykonania. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 wskazanej ustawy.