Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. D. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 10 marca 2016 r. ustanowił skarżącemu adwokata.
Okręgowa Rada Adwokacka [...] wyznaczyła na pełnomocnika skarżącego z urzędu adwokat M. F.-P.
Postanowieniem z dnia 24 marca 2016 r. Sąd odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jako przedwczesny.
Dnia 5 kwietnia 2016 r. aplikant adwokacki, działający z upoważnienia adwokat M. F.-P., wykonał fotokopię całości akt sprawy.
Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 5 kwietnia 2016 r. zawiadomiła Sąd o niestwierdzeniu podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, dołączając przedmiotową opinię, zaś w piśmie z dnia 9 kwietnia 2016 r. poinformowała, że nie stwierdziła podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 24 marca 2016 r. W każdym z pism wniosła o przyznanie wynagrodzenia – kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w wysokości 150% stawki minimalnej, jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone przez skarżącego w całości lub w części.
Zgodnie z brzmieniem art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
W niniejszej sprawie szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.; dalej jako rozporządzenie).
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie organu egzekucyjnego, który odmówił uwzględnienia zarzutów zgłoszonych przez skarżącego.
W konsekwencji do wysokości należnego pełnomocnik wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zastosowanie będzie miała stawka minimalna określona w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia.
Stosownie do treści § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia, stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej – 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji – 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł.
W myśl § 2 ust. 3 rozporządzenia w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, opłaty, o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.
Ponieważ w niniejszej sprawie stawka minimalna określona w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia wynosi 240 zł, to należne wnioskodawczyni wynagrodzenie za dokonaną czynność, ze względu na to, że nie prowadziła ona sprawy w pierwszej instancji, przysługuje w wysokości 180 zł, co po podwyższeniu o 23% stawkę podatku od towarów i usług daje kwotę 221,40 zł.
Odnosząc się zaś do żądania wnioskodawczyni przyznania jej wynagrodzenia w wysokości 150% stawki minimalnej podkreślić należy, że przyznając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, brany jest pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1 rozporządzenia).
Ustawodawca, określając wysokość stawek minimalnych za poszczególne czynności lub za udział w poszczególnych postępowaniach, jednocześnie pozostawił możliwość uwzględnienia przez sąd pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt III AKz 643/09, publ. LEX nr 553823).
Zgodzić się należy ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekracza granic zwykłej staranności (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 13 września 2006 r., sygn. akt II AKz 350/06, publ. KZS 2006/10/21).
Mając na uwadze powyższe, referendarz nie dopatrzył się podstaw do przyznania pełnomocnik wynagrodzenia wyższego od stawek minimalnych. Pełnomocnik, której aktywność przejawiła się jedynie w wykonaniu fotokopii akt sprawy i sporządzeniu wspomnianej już opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie wskazała bowiem żadnych szczególnych okoliczności wymagających zwiększonego nakładu pracy ani też na czym miałaby polegać jej szczególna aktywność, uzasadniająca przyznanie wynagrodzenia w podwyższonej wysokości.
Z tych przyczyn wniosek o przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wyższej wysokości nie mógł zostać uwzględniony.
Odnosząc się do wniosku o przyznanie pełnomocnik wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 24 marca 2016 r. referendarz zważył, co następuje:
w § 18 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wymienione zostały enumeratywnie czynności podejmowane w drugiej instancji, za które przewidziane są stawki minimalne dla adwokata z urzędu. Do tych czynności należą: sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjny, sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz czynności w postępowaniu zażaleniowym.
Powyższa regulacja wyraźnie wymienia postępowanie zażaleniowe (§ 18 ust. 2 pkt 1 lit. d). Postępowanie to natomiast wszczęte zostaje dopiero w wyniku skutecznego wniesienia zażalenia. W niniejszej sprawie ten środek zaskarżenia nie został wniesiony.
W istocie nie oznacza to, że brak jest podstawy prawnej do zasądzenia wynagrodzenia za opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia – przepis zawarty § 5 rozporządzenia stanowi, że wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju. Jednocześnie jednak należy mieć na uwadze wytyczne, jakimi należy się kierować zasądzając opłatę za zastępstwo prawne, które zostały uregulowane w przywoływanym już § 2 ust. 1 rozporządzenia, to jest niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
Podkreślić przy tym należy, że pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 p.p.s.a. należy się nie zawsze, a wyłącznie za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 i z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007).
Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13 oraz z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II FZ 727/12, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto, warunkiem uznania, że czynności dokonywane przez adwokata mieszczą się w ramach pomocy prawnej, za której koszty ponosi Skarb Państwa, jest zaliczenie ich do pomocy prawnej niezbędnej i efektywnej, adekwatnej do sytuacji strony (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 174/13, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przyznanie zatem pełnomocnikowi wynagrodzenia powinna poprzedzać ocena, czy działania, które podjął stanowią rzeczywistą, adekwatną do określonej sytuacji procesowej i nieopłaconą przez stronę pomoc prawną, o której mowa w art. 250 p.p.s.a.
W realiach niniejszej sprawy przyznanie wynagrodzenia za złożone pismo z dnia 9 kwietnia 2016 r., zatytułowane "Opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia", byłoby nieuzasadnione.
Pełnomocnik sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu jako przedwczesnego wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wcześniej jednak sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 12 listopada 2015 r. To oznacza, że pełnomocnik stwierdziła, że wyrok nie narusza prawa i w związku z tym jego zaskarżenie skargą kasacyjną nie przyniesie wyniku oczekiwanego przez stronę skarżącą. W tej sytuacji sporządzenie przez pełnomocnika kolejnej opinii nie zmierza do poprawy sytuacji prawnej skarżącego. W takiej sytuacji, domaganie się za opinię wynagrodzenia ze środków publicznych wydaje się być próbą nadużycia obowiązujących regulacji prawnych w przedmiocie kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Celem wskazanej opinii nie jest bowiem jakakolwiek poprawa bądź też ochrona sytuacji procesowej strony skarżącej.
Dokonana przez wnioskodawcę czynność na obecnym etapie postępowania nie przyczynia się też do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy.
W powyższych okolicznościach trudno zakwalifikować pismo z dnia 9 kwietnia 2016 r. jako pomoc prawną, która jest w sprawie niezbędna.
Z tych wszystkich względów referendarz, na podstawie art. 250 w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., o wysokości należnego pełnomocnik wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej referendarz orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia, zaś o odmowie przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia postanowił jak w punkcie 2 sentencji.