Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 14 sierpnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku po rozpatrzeniu zażalenia A. P. (dalej jako "Skarżąca", "Strona"), na podstawie art. 134 w zw. z art. 141 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej "k.p.a." oraz art. 110u w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.), dalej "u.p.e.a." stwierdził niedopuszczalność zażalenia, w przedmiocie sporządzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy:
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni prowadzi egzekucję z lokalu mieszkalnego nr 16, stanowiącego odrębną nieruchomość, położonego w Gdyni przy ul. [...], dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Gdyni V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...].
W dniu 20 lipca 2022 r. organ egzekucyjny sporządził protokół opisu i oszacowania zajętej nieruchomości.
Postanowieniem z 7 października 2022 r. nr 2208-SEE.711.1.82.2022.19 Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni uznał za nieuzasadniony zarzut, że operat szacunkowy stanowiący podstawę ustalenia wartości nieruchomości został sporządzony z naruszeniami powodującymi zaniżenie wartości nieruchomości. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku postanowieniem z 28 listopada 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.288.2022.AW utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Skarga Strony na powyższe postanowienie, została w dniu 6 marca 2023 r. odrzucona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 130/23.
Pismem z 8 maja 2023 r. pełnomocnik Skarżącej złożył wniosek o sporządzenie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości położonej w Gdyni, przy ulicy [...].
Pismem z 12 czerwca 2023 r. rzeczoznawca majątkowy potwierdził aktualność operatu szacunkowego oraz ustaloną w niej wartość lokalu z 11 czerwca 2022 r.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni pismem z 20 czerwca 2023 r. nr 2208-SEE.7114.3.372.2023.6.TP, w odpowiedzi na pismo z 8 maja 2023 r., wskazał że niezasadne jest sporządzenie dodatkowego opisu i oszacowania.
Skarżąca wniosła zażalenie na pismo z 20 czerwca 2023 r. nr 2208-SEE.7114.3.372.2023.6.TP wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zobowiązanie organu do podjęcia postępowania.
Postanowieniem z 14 sierpnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku stwierdził niedopuszczalność wniesionego zażalenia. Zdaniem organu odwoławczego zażalenie jest środkiem prawnym przysługującym jedynie w przypadkach przewidzianych w ustawie i służącym do rozstrzygnięcia organu administracyjnego zapadające wyłącznie w drodze postanowień. Brak natomiast przedmiotu zaskarżenia, zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa administracyjnego, stanowi przyczynę przedmiotową niedopuszczalności zażalenia. Niniejsza spawa została zainicjowana pismem z dnia 8 maja 2023 r., w której Strona wnosiła o sporządzenie dodatkowego opis i oszacowania wartości nieruchomości. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego wydał więc pismo z 20 czerwca 2023 r., nie zaś postanowienie, na które przysługiwałoby prawo wniesienia zażalenia. Tym samy należało stwierdzić niedopuszczalność zażalenia.
W skardze wywiedzionej na powyższe postanowienie organu odwoławczego, Skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 17 § 1 w zw. z art. 18 w zw. z art. 110u § 2 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w bezpodstawnym uznaniu, że na rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości nie przysługuje zażalenie,
- - art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez bezpodstawne zastosowanie tych przepisów wyrażające się w błędnym uznaniu, że na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości nie przysługuje zażalenie, a w konsekwencji nierozpoznanie zażalenia Skarżącej,
- - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niezastosowanie tego przepisu, a w konsekwencji nieuchylenie postanowienia organu I instancji i niewydanie postanowienia w przedmiocie sporządzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, ewentualnie nieuchylenie postanowienia organu I instancji i nieprzekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Strona wskazała, że przedmiotem skargi jest wyłącznie kwestia dopuszczalności wniesienia zażalenia z 29 czerwca 2023 r., nie zaś jego zasadność, która nie została oceniona przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku. Przy czym organ odwoławczy dopuścił się oczywistego naruszenia prawa. Nie ulega wątpliwości, że dopuszczalne jest wniesienie zażalenia na postanowienia w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Nie ma natomiast znaczenia, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni błędnie zatytułował rozstrzygnięcie w przedmiocie dopuszczalności przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości "odpowiedzią na pismo" zamiast "postanowienie". Zgodnie z powszechnie przyjmowanym stanowiskiem doktryny jak i orzecznictwa w zakresie dopuszczenia do dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości rozstrzygniecie zapada w formie postanowienia.
W ocenie Skarżącej organ odwoławczy dokonał zawężającej wykładni art. 110u § 2 u.p.e.a. w wyniku czego wadliwie zastosował art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. i stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. Ponadto z uwagi na niedokonanie przez organ merytorycznej oceny przedmiotowego zażalenia ani rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nieuchylenie postanowienia organu I instancji i nieprzekazania sprawy do ponownego rozpoznania podczas gdy zasadność złożonego zażalenia była oczywista.
Dyrektor Izby w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.)
Kontroli Sądu poddano w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 14 sierpnia 2023 r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia w przedmiocie sporządzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
Zgodnie z art. 110u § 2 u.p.e.a. jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podziela wielokrotnie wyrażany pogląd, że regulacja art. 110u § 2 u.p.e.a. choć nie wskazuje, że na postanowienie w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu przysługuje zażalenie, to wykładnia systemowa i celowościowa pozwala przyjąć, że na postanowienie to przysługuje zażalenie.
Uregulowana w art. 110u § 1 u.p.e.a. instytucja zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości stanowi samodzielny środek prawny i ma również pełne zastosowanie w sytuacji opisanej w art. 110u § 2 u.p.e.a. W przedmiotowym przypadku zażalenie stanowi środek ochrony prawnej przysługujący dłużnikowi i zmierzający do ustalenia rzeczywistej wartości nieruchomości, która ma istotne znaczenie dla ceny nabycia nieruchomości, a w konsekwencji na wysokość zaspokojenia zobowiązań dłużnika (por. wyroki: WSA w Kielcach z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 456/21 i WSA w Poznaniu z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt I SA/Po 540/22). Także przedstawiciele doktryny potwierdzają zasadność powyższego poglądu i dopuszczalność skutecznego zaskarżenia postanowienia w przedmiocie odmowy przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości poprzez w drodze zażalenia (R. Hauser, M. Wierzbowski (redaktorzy); Postępowanie egzekucyjne w administracji; Komentarz; Warszawa 2021; str. 734).
W postępowaniach egzekucyjnych prowadzonych w sprawach poddanych kontroli sądów administracyjnych (wyroki: z dnia 15 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 163/20 z dnia 23 września 2022 r., sygn. akt I SA/Op 169/22, z dnia 25 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 540/22, z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 69/23) organy egzekucyjne wydawały postanowienia o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. Także w postępowaniach prowadzonych z udziałem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku były wydawane postanowienia takiej treści (wyroki: z dnia 30 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 1133/21 i z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 1332/22). Tymczasem w niniejszej sprawie organ egzekucyjny z niezrozumiałych względów swoje stanowisko określił mianem "odpowiedzi na pismo", w którym to poinformował Skarżącą o odmowie przeprowadzenia powtórnego opisu i oszacowania nieruchomości.
Stosownie do treści art. 17 § 1 u.p.e.a. o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. W judykaturze akcentuje się, że ma on zastosowanie w szczególności w przypadkach, gdy ustawa expressis verbis wymaga od organu przedstawienia "stanowiska", a także w tych sytuacjach, gdy ustawa wymaga wyrażenia "zgody" na dokonanie pewnych czynności w postępowaniu egzekucyjnym (por. wyroki WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 374/08 z 13 stycznia 2009 r., WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 503/15 z 10 listopada 2015 r. i WSA w Łodzi z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 403/22).
W takiej sytuacji pismo z dnia 20 czerwca 2023 r. pomimo błędnej nazwy należało uznać za postanowienie wydane w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, bowiem jedynie w takiej formie organ egzekucyjny może wyrazić swoje stanowisko.
Przyjęcie poglądu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, że Skarżącej nie przysługuje zażalenie, tylko na skutek błędnego nazwania postanowienia – "odpowiedzią na pismo", rażąco naruszałoby zasadę zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a.).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności wykazała zatem naruszenie prawa uzasadniające uchylenie zaskarżonego postanowienia. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
W punkcie drugim sentencji Sąd na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. zasądził od organu na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania. Zasądzona kwota stanowi wysokość wpisu od skargi oraz koszty zastępstwa procesowego wykonywanego przez radcę prawnego zgodnej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).
[pic]