Uzasadnienie
Wyliczenie warunków uprawdopodobnienia ustawodawca poprzedził słowem "w szczególności". Oznacza to, że wyliczenie nie jest wyczerpujące i mogą istnieć inne okoliczności faktyczne, które również będą prowadziły do uprawdopodobnienia nieściągalności. Wykładnię tej części ustawy /art. 16 ust. 2 i 2a/ utrudnia wyjątkowo niejasna redakcja, będąca zaprzeczeniem podstawowych zasad legislacji. Stan taki dodatkowo pogłębiła nowelizacja art. 16 ustawą z dnia 28 maja 1994 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (...) /Dz.U. nr 87 poz. 406/.
Te krytyczne uwagi skierowane przeciwko ustawodawcy mają jedynie na celu wykazanie znaczenia wykładni funkcjonalnej. Jest rzeczą oczywistą, że nie każda nie ściągnięta wierzytelność podmiotu gospodarczego winna być zaliczona do kosztów uzyskania przychodu. Państwo nie może bowiem ponosić ujemnych konsekwencji zaniechań podatnika w dochodzeniu należności rzutujących na podstawę opodatkowania. Skoro przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych są efekty ich działalności gospodarczej /dochód/, to na kwestię uprawdopodobnienia nieściągalności wierzytelności patrzeć trzeba według reguł rządzących racjonalną gospodarką.
Nie można wykluczyć, że mogą mieć miejsce przypadki, kiedy niecelowe będzie nie tylko skierowanie wierzytelności na drogę postępowania egzekucyjnego, ale i niecelowe będzie wszczynanie postępowania sądowego po to, aby uzyskać tytuł wykonawczy.
Związane bowiem z tymi czynnościami koszty będą tylko powiększały rozmiary wierzytelności. Taki stan będzie na przykład istniał w przypadku dłużnika - bezrobotnej osoby fizycznej, która ponad wszelką wątpliwość nie posiada żadnego majątku.
Wykazanie zatem przez podatnika uprawdopodobnienia nieściągalności innymi środkami niż te, które wymienia art. 16 ust. 2a pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wymaga odpowiednich, zasługujących na wiarę dowodów. W postępowaniu przed organami obu instancji Spółka niczym nie usiłowała wykazać niecelowości skierowania wierzytelności do egzekucji. Pisma dołączone do skargi też nie mogą dowodzić, iż dłużnik jest niewypłacalny. Przeciwnie, z treści tych pism można wysnuć przypuszczenie, iż wspólników Spółki z dłużnikiem łączą osobiste kontakty towarzyskie, a w takiej sytuacji "nie wypada" inicjować postępowania egzekucyjnego. Taka przesłanka nieegzekwowania wierzytelności z przyczyn, które nie powinny budzić żadnych wątpliwości, nie zasługuje na akceptację w świetle powszechności obowiązku podatkowego. Dodać jeszcze należy, że Sąd podziela pogląd Izby, iż koszty sądowe dochodzenia wierzytelności stają się częścią wierzytelności i podlegają tym samym regułom uprawdopodobnienia nieściągalności, co wierzytelność główna.