Uzasadnienie
Skarżący A. K. wystąpił w tej sprawie o zwolnienie go od kosztów sądowych (patrz druk PPF z dnia 29 lipca 2014 r.). Uzasadniając wniosek podkreślił, że w wyniku działań podjętych przez organy skarbowe zajęty został rachunek bankowy jego i jego żony, co skutkuje niemożnością korzystania "z zablokowanych pieniędzy". W wyniku tych działań zajęto także wynagrodzenie jego żony, które po potrąceniach komornika stanowi kwotę 853,59 zł netto. Z tych względów skarżący i jego żona dysponują bardzo skromnym dochodem. W tych ramach wyjaśniono, że prowadzą działalność gospodarczą, "ale osiąga ona jedynie minimalny dochód, który wystarcza jedynie na pokrycie kosztów jej prowadzenia." Skarżący zaakcentował, że wraz z żoną posiadają zaciągnięty kredyt hipoteczny, którego zabezpieczeniem jest posiadany przez nich niewyremontowany dom. Stan zadłużenia na dzień 23 maja 2014 r. z tytułu kredytu wynosi 289.742,39 CHF.
Nadto wraz z żoną utrzymują ich studiującą córkę A., która nie posiada dochodu. Skarżący zaznaczył, że "dochody jakie otrzymują z ledwością wystarczają na opłaty, ratę kredytu, podatki, żywność i utrzymanie."
W ramach oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w ww. druku PPF, skarżący zeznał, iż tworzy gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. A. K. jest właścicielem domu mieszkalnego przy ul. [...] w B. o pow. 450 m2. Córka skarżącego posiada nieruchomości rolne oznaczone numerami działek: [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 1,8 ha. Skarżący zeznał nadto, że posiada samochód osobowy marki Daewoo Nubira, który wykorzystuje do prowadzenia działalności gospodarczej. W rubryce "dochody" skarżący odnotował dochód jego żony w kwocie 1.130,00 zł brutto.
W piśmie procesowym z dnia 21 października 2014 r. wnioskodawca, nawiązując do poszczególnych punktów wezwania referendarza sądowego z dnia 12 września 2014 r. (wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych), oświadczył, że zadłużenie z tytułu kredytu hipotecznego jest spłacane w formie gotówkowej do 3 dnia każdego miesiąca w kwocie 800 CHF, tj. około 2.800,00 zł (bankowy dowód wpłaty na kwotę 810 CHF w załączeniu). Koszty związane z utrzymaniem nieruchomości obrazują "zaświadczenia, wpłaty i oświadczenia", tj. załączniki nr od 2 do 7. Na ich podstawie ustalono, co następuje. Opłata za używanie lokalu położnego w K. przy ul. [...] stanowi miesięcznie 679,65 zł (na dzień 20 października 2014 r. nie odnotowano zadłużenia). Należności z tytułu mediów na terenie nieruchomości położonej w B. stanowią łącznie 673,99 zł w tym: za energię elektryczną 385,31 zł, za zużycie wody 288,68 zł. Dodatkowe miesięczne koszty ponoszone przez wnioskodawcę to: opłata z tytułu usługi telekomunikacyjnej (81,18 zł), składka na ubezpieczenie (65,08 zł, płatne jednorazowo na rok, co daje kwotę 781 zł).
Wnioskodawca oświadczył nadto, że koszty ogrzewania domu w B. stanowią miesięcznie około 450 zł. Końcowo skorygowano nieścisłość i oświadczono, że córka skarżących nie jest studentką, ale uczennicą ostatniej klasy gimnazjum. Oszacowano, że wydatki łożone na utrzymanie córki stanowią kwotę 400 zł. Z dokumentacji źródłowej prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej ustalono, że dochód A. K. z tego tytułu w okresie od maja do sierpnia 2014 r. wyniósł 9.299,83 zł brutto. Osiągnął przy tym przychód w kwocie 159.505,00 zł, ponosząc jednocześnie koszty w kwocie 150.205,17 zł. W tym też czasie jego firma odprowadziła składki zdrowotne w łącznej kwocie 931,40 zł. W tym samym okresie dochód A. K. z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł 5.380,38 zł netto.
W oparciu o dokumenty źródłowe ustalono nadto, że w dniu 5 września 2012 r, A. K. zawarł przedwstępną umowę sprzedaży działki za kwotę 40.000,00 zł. Połowę tej kwoty, kupujący przekazał mu w dniu zawarcia umowy, zaś druga połowa będzie płatna w dwóch transzach, tj. do końca września 2013 r. i do końca grudnia 2014 r. Dochód A. K. do opodatkowania za 2013 r. wyniósł 13.504,39 zł (patrz PIT-36). Z kolei dochód ten w przypadku A. K. stanowił kwotę 48.235,00 zł (patrz PIT-37). W świetle oświadczeń wnioskodawcy, "nieruchomość należąca do A. K. nie wymaga nakładu finansowego".
Trzeba w tym miejscu odnotować, że w repertorium tut. Sądu zarejestrowano skargę A. K. (żony skarżącego), która również zwróciła się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Sprawę zarejestrowano pod sygnaturą akt I SA/Gl 1045/14. W obu przypadkach wezwano skarżących do uzupełnienia wniosku. W odpowiedzi na oba wezwania skarżący nadesłali tożsame dokumenty źródłowe i oświadczenia.
Postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, akcentując w szczególności, że wydatki poczynione w jego gospodarstwie domowym w okresie od maja do sierpnia 2014 r. stanowiły kwotę co najmniej 20.600,00 zł. W tym samym czasie skarżący i jego małżonka uzyskali dochód w kwocie około 12.075,00 zł netto. W motywach rozstrzygnięcia zaakcentowano nadto, że oświadczenia wnioskodawcy są niespójne.
Pismem z dnia 13 listopada 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W tych ramach podkreślił, że orzekający w sprawie referendarz sądowy niewłaściwe ocenił zebrany materiał, ulegając subiektywnemu odczuciu, z góry założył, że skarżący nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych o do tej tezy dopasowywał wszelkie wywody. Ponadto w uzasadnieniu oskarżył wnioskodawcę o ukrywanie dowodów i nieujawnianie osiąganych dochodów, czyli de facto o oszustwo. Z takimi zarzutami skarżący się nie zgodził, twierdząc, iż są nieprawdziwe.
Wpis sądowy od skargi wynosi 1500 zł, podobnie w sprawie I SA/Gl 1045/14.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 30 października 2014 r. utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.").
Intencją A. K. jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przystępując do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy w tym miejscu zwrócić uwagę, iż jego zasadność powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach: z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jego możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14; LEX nr 1450831). Zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury, strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (przykładowo NSA w postanowieniu z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 135/14; LEX nr 1447241).
Przenosząc przywołane wyżej poglądy sądu kasacyjnego na grunt tej sprawy trzeba podkreślić, że możliwości finansowe wnioskodawcy winny być ocenione w oparciu o rzetelne i wiarygodne dane. Zdaniem Sądu takowe nie zostały w tym przypadku przedstawione przez skarżącego. Słusznie zauważył orzekający w tej sprawie referendarz, iż na podstawie przedstawionych przez skarżącego dowodów nie można – w sposób wolny od wątpliwości – zbilansować gospodarstwa domowego skarżącego. Wypada powtórzyć za postanowieniem z dnia 30 października 2014 r., że uzasadnienia tej konstatacji należy upatrywać w zbiorczym zestawieniu wydatków skarżącego zadeklarowanych przez niego na potrzebę rozpoznania tego wniosku oraz ujawnionych dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym. Za reprezentatywny przyjęto okres od maja do sierpnia 2014 r. W tym też czasie skarżący i jego małżonka osiągnęli dochód w kwocie około 12.075,00 zł netto [5.380,38 zł + {(9.299,83 - 18 %) – (4 x 232,85 zł)}].
We wspomnianym okresie ich stałe wydatki wyniosły co najmniej 20.600,00 zł. Jednocześnie ze zgromadzonych dokumentów nie wynika aby skarżący i jego małżonka posiadali jakiekolwiek zadłużenie z tytułu stałych miesięcznych opłat, co pozwala przyjąć, że te, które zadeklarowano w ramach dokumentacji źródłowej nadesłanej przy piśmie z dnia 21 października 2014 r., ponoszone są regularnie. Co znamienne, okoliczności tej nie negował skarżący w ramach wniesionego sprzeciwu.
Nieścisłości można dopatrywać się także zestawiając oświadczenie skarżącego zawarte w druku PPF z nadesłanymi później dokumentami. W tym pierwszym napisał bowiem, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza "osiąga jedynie minimalny dochód, który wystarcza jedynie na pokrycie kosztów jej prowadzenia". Już samo to stwierdzenie jest wewnętrznie sprzeczne, bo jeśli firma przynosi dochód to znaczy, że przychód przewyższa koszty w niej ponoszone. Napisał dalej, że "dochody jakie otrzymują z ledwością wystarczają na opłaty, ratę kredytu, podatki, żywność i utrzymanie". Ujawniono wyżej, że dochody, które zdeklarowano na potrzebę rozpoznania tego wniosku nie bilansują wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego.
Okoliczności tej skarżący nie wyjaśnił także w ramach wniesionego sprzeciwu.
Trzeba również wskazać na mankamenty dowodowe wniosku. Otóż pismem z dnia 12 września 2014 r. skarżący został wezwany między innymi do przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych. W tym zakresie skarżący poprzestał na nadesłaniu wyciągu w rachunku należącego do żony w A w T. oraz zaświadczenia tego banku, że jego żona posiada tam rachunek oszczędnościowo rozliczeniowy, który jest objęty zajęciem do kwoty 70.158,73 zł plus odsetki (w zaświadczeniu nie wskazano na numer tego rachunku bankowego). Wcześniej w druku PPF oświadczył, że konto wspólne jego i żony zostało zajęte. Co do tej ostatniej okoliczności nie przedstawiono jednak żadnego dokumentu.
Z kolei zgodnie z art. 54 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2012 r., poz. 1376 ze zm.), "środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego" (ust. 1).
Z kolei "środki pieniężne zgromadzone na rachunku oszczędnościowym, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym oraz na rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej prowadzonym dla kilku osób fizycznych są wolne od zajęcia do wysokości określonej w ust. 1, niezależnie od liczby współposiadaczy takiego rachunku" (ust. 2). Powyższe oznacza, że w przypadku skarżącego i jego żony, którzy wspólnie posiadają rachunek bankowy (patrz art. 54 ust. 2 ustawy Prawo bankowe), kwota wolna od zajęcia wynosiła: w maju 2014 r. – 11.627,31 zł (Dz. Urz. GUS z 2014 r., poz. 24), w czerwcu 2014 r. – 11.820,99 zł (Dz. Urz. GUS z 2014 r., poz. 29), a w lipcu 2014 r. – 11.880,36 zł (Dz. Urz. GUS z 2014 r., poz. 32). W uznaniu Sądu są to wystarczające środki by pokryć wpisy sądowe w obu sprawach zainicjowanych przez skarżącego i jego żonę.
Końcowo należy nadmienić, iż skarżący nie wykazał w tej sprawie okoliczności, którą podniósł w sprzeciwie, że ostatnia transza należności z tytułu sprzedaży nieruchomości (kwota 20.000,00 zł) została mu przekazana przed terminem wymagalności, oraz że kwota ta została rozdysponowana.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 254 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.