Uzasadnienie
Skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku kończącego postępowanie w sprawie. W świetle wniosku pozostają oni we wspólnym gospodarstwie domowym, przy czym skarżący H. Z. jest ojcem skarżącego A. Z. Ich dochody ograniczają się do emerytury ojca wynoszącej 1126 zł, gdyż drugi z wnioskodawców nie jest nigdzie zatrudniony i stara się o pomoc państwową celem uruchomienia własnej działalności gospodarczej. Wnioskodawcy oświadczyli, że pomagają szwagierce H. Z., osobie w podeszłym wieku, której dom został zniszczony przez powódź, nie sprecyzowali jednak, na czym ta pomoc polega. Ten ostatni skarżący podkreślił, iż z uwagi na swój wiek i stan zdrowia jest niezdolny do pracy.
Pismami doręczonymi w dniu 3 kwietnia 2015 r. referendarz sądowych wezwał każdego ze skarżących do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wnioskach. Wezwania te obejmowały m.in.: udokumentowanie dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, przedłożenie kopii ostatnich zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżących oraz przez inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, dostarczenie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżący A. Z. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zastrzeżono, że gdyby nie było podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy nadesłać zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że osoba ta nie wykazała dochodów do opodatkowania za dwa ostatnie lata podatkowe oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy) oraz przedłożenie dokumentów dotyczących pomocy, o którą ubiegał się ten skarżący w związku z zamiarem podjęcia działalności gospodarczej, w szczególności kopii rozstrzygnięcia o przyznaniu lub odmowie tej pomocy lub zaświadczenia organu, do którego wniosek złożono, wskazującego sposób załatwienia tego wniosku, zwłaszcza wysokość i formę pomocy udzielonej wnioskodawcy.
Odpowiadając na wezwanie, skarżący wyjaśnili, że A. Z. nadal ubiega się o pomoc w uruchomieniu działalności gospodarczej. Przedłożyli również kserokopie następujących dokumentów: rocznego obliczenia podatku H. Z. przez organ rentowy, decyzji o waloryzacji jego emerytury, informacji o stanie konta ubezpieczonego A. Z. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych na dzień 31 grudnia 2012 r., pisma z dnia 3 marca 2015 r. skierowanego do tego skarżącego przez organ pomocy społecznej, będącego odpowiedzią na jego pismo z dnia 30 stycznia 2015 r., jak można domniemywać, zarzucającego pracownikom tego organu nieprawidłowości i oszczerstwa podczas sporządzania wywiadu środowiskowego oraz kilku opłaconych rachunków.
Sytuacja obu skarżących była oceniania w kilku postępowaniach w przedmiocie prawa pomocy w różnych sprawach, w których zarówno uwzględniano wnioski – postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2014 r., sygn. akt
I SA/Gl 655/14 i I SA/Gl 656/14, jak i je oddalano – postanowienia Sądu wydane w sprawie II SA/Gl 513/14 z dnia 5 listopada 2014 r. oraz z dnia 16 lutego 2015 r.; zażalenie na pierwsze z tych postanowień odmownych zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II OZ 1319/14.
Postanowieniem z dnia 22 października 2014 r. zwolniono skarżących od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, oddalając ich wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu tego postanowienia zaznaczono, że odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika podyktowana była możliwością zmiany ich sytuacji w związku z podjęciem działalności gospodarczej przez A. Z., który już wtedy oświadczył, iż ubiega się o pomoc państwa na ten cel.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Na wstępie powtórzyć trzeba, że skarżącym przyznano już prawo pomocy w niniejszej sprawie i to w zakresie, którego częściowo dotyczy ich obecny wniosek. Postanowieniem z dnia 22 października 2014 r. zwolniono ich przecież od kosztów sądowych, a orzeczenie to zachowało do chwili obecnej moc obowiązującą. Podkreślić wypada, że zwolnienie wynikające z tego postanowienia odnosi się do całości kosztów sądowych, jakie związane są z postępowaniem w sprawie, w tym do tych, które łączą się z wniesieniem skargi kasacyjnej. Stosownie wszak do art. 241 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako "P.p.s.a.") zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w postanowieniu bez określenia zakresu tego zwolnienia oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków.
Tym samym wniosek o zwolnienie od kosztów był w rozpatrywanej sprawie zbędny, zaś postępowanie o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie bezprzedmiotowe i jako takie podlegało umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., stosowanego w stosunku do postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy na zasadach analogii. Dlatego orzeczono jak w punkcie drugim sentencji.
Zgodnie z kolei z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym bądź zwolnienie od kosztów sądowych, bądź ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, np. adwokata – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosując przytoczony przepis w rozpatrywanej sprawie, również należy mieć przy tym na względzie, że skarżącym przyznano już w niej prawo pomocy w takim zakresie, zwalniając ich od kosztów sądowych. Zadośćuczynienie ich obecnemu wnioskowi o ustanowienie radcy prawnego w praktyce oznacza bowiem, że w dwóch etapach przyznane byłoby im prawo pomocy w zakresie całkowitym, na który – w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. – składają się oba analizowane dobrodziejstwa procesowe. To zaś skłania do uwzględnienia podczas oceny wniosku także surowszych kryteriów wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Według niego przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W obu przypadkach to wnioskodawca powinien jednak wykazać, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy. Musi zatem te przesłanki udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinien się wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego.
Tymczasem skarżący wykonali takie wezwania w sposób wybiórczy, pomijając właściwie wszystkie wymienione w nich dokumenty mające obrazować sytuację skarżącego A. Z. Nie przedłożono więc ani żadnego dokumentu wskazującego wysokość jego dochodów, w tym zeznania podatkowego, ani zaświadczenia w sprawie bezrobocia, ani też zaświadczenia organu podatkowego, które według wezwanie należało przestawić, gdyby skarżący ten nie był zarejestrowany jako bezrobotny. Podzielić wypada pogląd wyrażony w uzasadnieniu przywołanego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II OZ 1319/14, że odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia to, że osoba ta nie udokumentowała dochodów z prac dorywczych oraz tego, iż nie może skorzystać ze swoich możliwości zarobkowych.
W tym ostatnim kontekście przypomnieć trzeba, że w postanowieniem z dnia 22 października 2014 r. oddalono w niniejszej sprawie wcześniejszy wniosek skarżących o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w związku z ewentualnością podjęcia działalności gospodarczej przez A. Z., który już wtedy podnosił, iż zwrócił się o udzielenie pomocy państwowej na ten cel. Dlatego wezwanie wystosowane do niego ostatnio służyło ustaleniu sposobu, w jaki ten wniosek rozstrzygnięto, lub stanu postępowania w tym przedmiocie. Wezwanie nie zostało jednak wykonane w tej części, co uniemożliwia stwierdzenie, czy nastąpiła ta zmiana sytuacji skarżących, od której w postanowieniu z dnia 22 października 2014 r. uzależniono ustanowienie dla nich profesjonalnego pełnomocnika.
Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji.