Uzasadnienie
W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 11 stycznia 2008 r. G.K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Uzasadniając wniosek podniósł, że jego sytuacja majątkowa jest bardzo trudna. W chwili obecnej utrzymuje się z niewielkiego wynagrodzenia za pracę, spłacając przy tym zaszłe zobowiązania, które powstały w okresie kiedy prowadził działalność gospodarczą.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną, córką i synem. Wskazał, że posiada udział w 1/64 prawa użytkowania wieczystego działki o pow. 908 m². Podkreślił, że w jego małżeństwie wyłączony został ustrój wspólności majątkowej. Łączny dochód tego gospodarstwa oznaczono w kwocie [...] zł brutto. Do wniosku dołączono druk PIT-37 za 2006 r. z którego wynika, że skarżący osiągnął za ten okres dochód brutto w kwocie [...] zł, w tym [...] zł z "innych źródeł". W tym samym okresie jego żona uzyskała dochód w kwocie [...] zł. Z kolei z zaświadczenia pracodawcy skarżącego wynika, że chwili obecnej pobiera wynagrodzenie w kwocie [...] zł netto. Zarobki jego żony to [...] zł brutto.
W wyniku analizy w/w oświadczenia, pismem z dnia 29 stycznia 2008 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego (do rąk pełnomocnika) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych. W odpowiedzi wnioskujący nadesłał (patrz załączniki do pism z dnia 13 i 22 lutego 2008 r.) wymagane materiały źródłowe, z których wynika, że dochód miesięczny jego żony stanowi kwotę [...] zł netto (średnia z trzech miesięcy). Stałe ponoszone wydatki oszacowano na kwotę około [...] zł, w tym: energia elektryczna – [...] zł (okres 2 miesięcy), woda – [...] zł, gaz – [...] zł (okres co najmniej dwóch miesięcy), telefon – [...] zł. Skarżący wraz z rodziną zamieszkują w domu jednorodzinnym bez tytułu prawnego, nie ponosząc przy tym żadnych opłat na rzecz właściciela nieruchomości.
Wpis sądowy od skargi stanowi kwotę [...] zł.
Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:
W punkcie wyjścia należało podkreślić, że intencją wnioskującego było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona jest w tej sprawie przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości bądź w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawczyni nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego.
Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżący jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jego przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Stosunek dochodów jego gospodarstwa domowego do wydatków w nim ponoszonych, wskazuje, że do dyspozycji wnioskującego winna pozostawać kwota, która zdaniem rozpoznającego wniosek może być przeznaczona na poczet należności sądowych, w tym opłat sądowych. Nie można wszak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania wnioskującego i jej rodziny. Ponownie więc należy zaakcentować, że poniesienie kosztów sądowych nie może bowiem, w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem dla tego utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części.
Ocena sytuacji skarżącego uzasadnia wniosek, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niego zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może on uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Przyjęto, że kwota [...] zł tytułem każdorazowej opłaty sądowej leży w granicach możliwości finansowych skarżącego.
Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od opłat sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863).
W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.