Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 16 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1140/19

Uzasadnienie

1.Przedmiotem skargi I. P. (dalej: skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: Oddział) z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (dalej: organ I instancji) z [...] r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i FP.

1. 2. Postępowanie przed organami administracji.
2. 2.1. Z akt sprawy wynika, że w związku ze złożonym przez skarżącą w dniu 15 listopada 2018r. wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek organ I instancji decyzją z [...] r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:
3. - ubezpieczenie społeczne za okres: od 07.2009r. do 12.2011r. w łącznej kwocie 27.311,68 zł, w tym składki 15.178,68 zł, odsetki liczone na dzień 15.11.2018r. - 12.133,00 zł;
4. - ubezpieczenie zdrowotne za okres: 09.2009r., 01.2010r., od 05.2010r. do 01.2012, 06.2015r. w łącznej kwocie 9.506,87 zł, w tym składki - 5.490,87 zł, odsetki liczone na dzień 15.11.2019r. - 4.016,00 zł,
5. - Fundusz Pracy za okres: od 07.2009r. do 12.2011r. w łącznej kwocie 2.557,51 zł, w tym składki - 1.419,51zł, odsetki liczone na dzień 15.11.2018r. - 1.138,00 zł.
6. 2.2. W dniu 4.03.2019r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że pozostaje w trudnej sytuacji finansowej i materialnej, gdzie uzyskiwane dochody i prowadzone egzekucje komornicze nie pozwalają jej na spłatę należności bez uszczerbku dla zaspokojenia potrzeb życiowych.

We wniosku skarżąca stwierdziła, że decyzja nr [...] obejmuje okresy i fundusz ujęty w zajęciu tj. ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2012 do 06/2015, które zostały uregulowane przez Komornika Sądowego. Według organu decyzja [...] nie zawiera okresu zaległości składkowych, które wskazuje skarżąca we wniosku.

2.3. Oddział dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów.

Z przedłożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z 13 listopada 2018 r. wynika, że skarżąca:

1. - pracuje zarobkowo i osiąga z tego tytułu dochód w kwocie 4.484,53 zł brutto,
2. - nie pobiera świadczeń i nie osiąga dochodów z innych źródeł;
3. - nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy;
4. - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką niepełnoletnich dzieci,
5. - ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w kwocie 930,00 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 130,00 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 80,00 zł oraz inne stałe wydatki w kwocie 240,00 zł;
6. - posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu w banku na kwotę 120.000,00 zł i w instytucjach na kwotę 62.000,00 zł powyższe zobowiązania dochodzone są w trybie egzekucji komorniczej po ok. 1.500,00 zł,
7. - nie posiada nieruchomości,
8. - posiada ruchomość - samochód osobowy Renault Scenie z 2001 r.,
9. - posiada mienie ruchome: pralkę (wartość 300,00 zł), telewizor (300,00 zł), lodówkę (300,00 zł),
10. - nie posiada innych praw majątkowych ani wierzytelności,
11. - prognozuje poprawę swojej sytuacji materialnej w związku z możliwą podwyżką.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust.1 - 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej: ustawa lub u.s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości i w części tylko w razie ich całkowitej nieściągalności. Przepisy o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez treść art. 32 ustawy stosuje się odpowiednio do składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Stosownie do definicji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3 ustawy całkowita nieściągalność składek, w przypadku skarżącego, może zachodzić, gdy:

1. - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
2. - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
3. - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
4. - jest oczywistym, ze w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zdaniem organu przeprowadzone postępowanie w sprawie nie wykazało istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Wynika to z faktu, że skarżąca jest obecnie zatrudniona na podstawie umowy o pracę, z której osiąga dochód średniomiesięcznie w wysokości 4.920,00 zł brutto, 3.557,16 zł netto przed potrąceniami od komornika sądowego. W tej sytuacji nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjny nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Egzekucją - w wyniku zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do wynagrodzenia skarżącej - prowadzi aktualnie Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. A. S. Co prawda dokonane czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania wszystkich należności jednak, postępowanie egzekucyjne nie zostało uznane za całkowicie nieskuteczne i toczy się nadal.

W związku z powyższym nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego składek przez organy egzekucyjne. Ponadto w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, koniecznym jest również ustalenie, że ma ona charakter trwały i nieodwracalny, co w przypadku skarżącej nie nastąpiło.

Jak stanowi art. 28 ust. 3a i ust. 3b ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Stosownie do § 3 ust. 1 w rozporządzania, mającego na mocy art. 32 ustawy odpowiednie zastosowanie do składek na Fundusz Pracy. Zgodnie z powyższą regulacją Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężki skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki na przewlekłe chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przeprowadzone ponownie postępowanie w sprawie nie wykazało zachodzenia także i tych przesłanej umorzenia należności składkowych, w tym przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzania.

Dalej Oddział wskazał, że ponownie podjęto próbę wyjaśnienia sytuacji finansowej dłużniczki. Dodatkowa analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, że obecna sytuacja zobowiązanej jest trwała i ostateczna. Zobowiązana pracuje i uzyskuje z tego tytułu dochód wysokości 4.920,00 zł. Stwierdzić należy, że sytuacja finansowa zobowiązanej nie nosi znamion niedostatku, czy ubóstwa. Posiadanie stałego dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę zapewnia możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Skarżąca poinformowała, że ma na utrzymaniu dwójkę dzieci i ponosi związane z nimi wydatki, co nie może samo w sobie stanowić podstawy do umorzenia. Państwo polskie wspiera w tym zakresie rodziców różnymi świadczeniami. W aktach sprawy brak informacji, czy skarżąca pobiera świadczenia związane z wychowaniem dzieci. Wspomnieć należy, ze od 1 kwietnia 2016r. wszedł w życie pogram "Rodzina 500 plus", w ramach którego przyznawane jest świadczenie wychowawcze.

Oprócz zadłużenia wobec ZUS skarżąca posiada zadłużenia w bankach w wysokości 120,000,00 zł oraz wobec innych instytucji w wysokości 62.000,00 zł. a zobowiązania te dochodzone są w trybie egzekucji komorniczej. Powyższe wskazuje, że ewentualne trudności finansowe skarżącej nie wynikają z niskich dochodów przypadających na gospodarstwo domowe skarżącej ale z faktu spłacania licznych zobowiązań kredytowych wobec banków i innych instytucji, łącznie na kwotę ok.1.500 zł miesięcznie. Prawidłowo zatem przyjęto, iż przy uwzględnieniu, że spłacane przez skarżącą miesięczne zobowiązania wobec prywatnych instrukcji kredytowych stanowią ok 2/3 kwoty całego zadłużenia skarżącej, to umorzenie w tej sytuacji należności składkowych doprowadziłoby do nieuzasadnionego uprzywilejowania należności wierzyciel cywilnoprawnym, kosztem wierzyciela publicznoprawnego.

Tym samym Oddział ustalił, iż w odniesieniu do skarżącej nie zachodziły przesłanki uzasadniające umorzenie należności składkowych z uwagi na sytuację materialną płatnika, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzeniu. Organ uznał, że sytuacja finansowa skarżącej, która ma stałe źródła dochodu umożliwia spłatę zadłużenia, chociażby w ratach.

Dalej Oddział wskazał, że we wniosku o umorzenie skarżąca powołała się na sytuację zdrowotną swojego męża, przedstawiając dokumentację medyczną Zakładu Pulmonologii w T. [...] r. oraz ze Szpitala Powiatowego w S. świadczącą o stanie zdrowia męża. Zakład uznał zatem za udokumentowane problemy zdrowotne męża skarżącej i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Podkreślić należy jednak, że przesłanka której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub członka jego rodziny uniemożliwia mu całkowicie uzyskiwanie dochodów. Z zgromadzonej dokumentacji wynika, że mimo choroby męża skarżąca jest osobą aktywną zawodowo. Ponadto brak informacji o konieczności sprawowania przez zobowiązaną opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny w sposób, który pozbawiałby dłużniczki uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności.

Skarżąca nie podniosła okoliczności związanych z przesłanką, a której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. okoliczności poniesienia strat materialnych powstałych w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia lub klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, ani z przesłanką, a której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, t.j. przesłanki uzasadniającej umorzenie z uwagi na przewlekłą chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiające uzyskanie dochodu. Tym samym uznano, iż w/w przesłanki umorzenia pozostały niespełniony.

Z tych względów organ odmówił umorzenie należności składkowych. Z uzasadniania zaskarżonej decyzji wynika, że wszystkie okoliczności istotne dla oceny zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust.1 - 3 i w § 3 ust. 1 rozporządzenia zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z uwagi na wiek skarżącej, jej aktywność zawodową przynoszącą dochody, brak przeciwskazań do pracy zawodowej, brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nie będzie miła możliwości wywiązania z obowiązku spłaty należności ZUS.

1. 3. Postępowanie przed Sądem I instancji.
2. 3.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości.

W uzasadnieniu wskazała, że od około 6 lat spłaca wobec ZUS wcześniejsze całe zaległości wraz z odsetkami i innymi kosztami, gdzie z tego też powodu został zachwiany mój budżet domowy. Spowodowało to nieterminowe regulowanie zobowiązań wobec innych moich wierzycieli (prąd, telefon, czynsz, inni operatorzy), a wobec spółdzielni mieszkaniowej od kilku lat nie są regulowane zobowiązania, jednym z powodów było również zajęcie wynagrodzenie. Skarżąca podkreśliła, że zawsze uczciwie prowadziła działalność gospodarczą i płaciła wszystkie podatki wobec Skarbu Państwa, a brak uregulowania faktur moich dłużników (firmy upadły, a osoby nie posiadają majątku) spowodowało zachwianie w prowadzeniu mojej działalności gospodarczej. Od ok. 2009 roku skarżąca prowadziła działalność gospodarczą nie zatrudniając żadnych osób. Od 2012r. działalność przynosiła straty w granicach ok. 8.000 zł rocznie (dowód to złożone deklaracje do US).

Dlatego też poszła do pracy na etat, a działalność gospodarcza musiała być dalej prowadzona, żeby wyjaśnić wszystkie wątpliwości wobec dłużników. [...] roku urodził się syn J. a skarżąca nie wykorzystywała ZUS-u do żadnych wyłudzeń finansowych i nie pobierała żadnych zasiłków macierzyńskich, tylko pracowałam oraz opłacałam uczciwie wszystkie składki i daniny.

Skarżąca argumentowała, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z uwagi na szczególnie uzasadnione okoliczności Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skarżąca wskazała, że opłacanie należności z tytułu składek pozbawia ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (zaległościach w opłatach prądu, brak regulowania w ogóle i opłacania bieżących opłat czynszowych mieszkania). Ponadto działalność gospodarcza skarżącej jest zamknięta, a mąż jest przewlekle chory – [...] (mogę dostarczyć dokumentację medyczną).

Ponadto skarżąca wskazała, iż Oddział podaje tylko kwoty, które nie wiadomo tak dokładnie do czego się odnoszą i z czego wynikają.

1. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
2. 4. Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1.Skarga okazała się zasadna.

4.2. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325: dalej p.p.s.a.) – podlegała decyzja ZUS utrzymująca w mocy decyzję odmawiająca skarżącej umorzenia składek.

Decyzje te wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. Nawet zatem wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 listopada 2009 r., I SA/Kr 1079/09, LEX nr 586630). Wskazana specyfika rozstrzygania spraw związanych z umorzeniem zaległości determinuje także zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych. Sądowej kontroli legalności decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje przede wszystkim samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, w ramach którego organ musi wnikliwie zbadać i precyzyjnie ustalić czy zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie zaległości.

1. 4.3. Jednakże kontrola legalności we wskazanym wyżej zakresie zaskarżonej decyzji możliwa jest po odniesieniu się przez Oddział do kwestii przedawnienia objętych zaskarżoną decyzją składek. Organ rozpoznając wniosek o umorzenie składek w pierwszej kolejności winien ustalić ich prawidłową wysokość, odnosząc się również do kwestii ich ewentualnego przedawnienia w sposób, który pozwoli Sądowi dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją (wyrok WSA w Kielcach SA/Ke 26/2018 z dnia 22 lutego 2018r, LEX nr 2452039). Zadaniem organu jest zatem takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli sądu.

1. 4.4. Odnosząc się do kwestii przedawnienia wskazać należy, że zaskarżona decyzja dotyczy wskazanych w decyzji organu pierwszej instancji należności na:
2. - ubezpieczenie społeczne za okres: od 07.2009r. do 12.2011r. w łącznej kwocie 27.311,68 zł, w tym składki 15.178,68 zł, odsetki liczone na dzień 15.11.2018r. - 12.133,00 zł
3. - ubezpieczenie zdrowotne za okres: 09.2009r., 01.2010r., od 05.2010r. do 01.2012, 06.2015r. w łącznej kwocie 9.506,87 zł, w tym składki - 5.490,87 zł, odsetki liczone na dzień 15.11.2019r. - 4.016,00 zł,
4. - Fundusz Pracy za okres: od 07.2009r. do 12.2011r. w łącznej kwocie 2.557,51 zł, w tym składki - 1.419,51zł, odsetki liczone na dzień 15.11.2018r. - 1.138,00 zł.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Ww. przepis był nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas – przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 – Lex nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 – Lex nr 396249.

Mocą powołanej ustawy został także zmieniony przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., do którego dodano ust. 5a-5d. Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego."

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Przedawnienie, jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym toczy się postępowanie. W toku niniejszego postępowania organ w uzasadnieniu powołał się w odpowiedzi na skargę na przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s., podnosząc zawieszenie biegu terminu przedawnienia w sprawie, lecz nie załączył do akt dokumentacji potwierdzającej tą okoliczność. Wskazane przez organ dokumenty są niewystarczające do dokonania sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w tym aspekcie. Wymienione uregulowania organ musi uwzględnić przy ocenie istnienia lub nieistnienia przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem skarżącego, wskazując dokumenty źródłowe z postępowania egzekucyjnego. Ustalenie czy doszło do przedawnienia składek ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Wskutek upływu terminu przedawnienia zobowiązanie bowiem wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

4.5. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy wskazać przyjdzie, że z uwagi na niepodjęcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zagadnienia przedawnienia objętych nią należności, jak również brak dokumentów umożliwiających zweryfikowanie stanowiska Oddziału w tej kwestii, nie jest możliwe przeprowadzenie przez Sąd kontroli legalności zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanym zakresie.

Zdaniem Sądu konieczna jest zatem ponowna ocena sytuacji materialnej skarżącej w kontekście art. 28 u.s.u.s., po uprzednim wykazaniu przez ZUS istnienia należności objętej wnioskiem o umorzenie, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Rozpoznając sprawę ponownie Oddział weźmie pod zarzuty skarżącej co do wskazanych w decyzji kwot składek.

1. 4.6. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.