Uzasadnienie
Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kwocie 770 zł, M. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie go od tej opłaty. W jego motywach podkreślił, że z uwagi na sytuację rodzinną i zdrowotną nie jest w stanie partycypować w kosztach sądowych. W chwili obecnej utrzymuje się wyłącznie z zasiłku chorobowego w kwocie 960 zł. Pięć lat temu wyłączono w jego związku wspólność małżeńską.
W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie, skarżący złożył ww. wniosek w przepisanej formie, tj. na urzędowym formularzu z dnia 10 października 2016 r. W tak wniesionym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wyłącznie z synem. Wskazał, iż posiada dom o pow. 100 m2 o wartości 350.000,00 zł. Skarżący odnotował dalej, że nie jest w stanie określić wysokości stałych zobowiązań.
W następstwie analizy wniosku, co do wymogów formalnych, jak i co do treści, wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych i złożenie dodatkowych oświadczeń. W wezwaniu, zawierającym siedem punktów, w których precyzyjnie określono zakres wymaganych dokumentów, pouczono skarżącego, że ilekroć w wezwaniu jest mowa o osobach zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącego, należy przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują jego sytuację materialną, np. poprzez partycypację w kosztach utrzymani wspólnego miejsca zamieszkania, w tym również jego żonę, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie, chyba że skarżący przedstawi odpis orzeczenia orzekającego rozwód lub separację.
W reakcji na przywołane wyżej wezwanie skarżący nadesłał pismo procesowe z dnia 4 listopada 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), w którym zaakcentował, że jego zadłużenie sięga "około 4000,000 (cztery miliony złotych)". Odnotował, że jego małżonka, która wspólnie z nim mieszka, nie posiada zatrudnienia i również jest zadłużona. Nie może w tym celu przedłożyć stosownych zaświadczeń z banków, gdyż ich uzyskanie wiąże się z poniesieniem kosztów. Skarżący oszacował, że koszty utrzymania mieszkania stanowią kwotę około 500 zł, w tym opłaty za: wodę (150 zł), energię elektryczną (270 zł). Podniósł przy tym, że w chwili obecnej zalega ze spłatą należności z tytułu zużycia energii elektrycznej na kwotę 2.600,00 zł. Wskazując na zły stan zdrowia, skarżący oświadczył, że na więcej pytań referendarza nie jest w stanie udzielić odpowiedzi, co uczyni jednakże na rozprawie przed Sądem.
Należy w tym miejscu wspomnieć, że w załączeniu do ww. skargi, M. B.nadesłał m.in. obszerną dokumentację medyczną, z której wynika, że z uwagi na posiadane schorzenie jest pod stałą opieką poradni [...]. Skarżący został również zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do 31 maja 2019 r.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
Przedmiotem tego incydentalnego postępowania jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w tym zakresie uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Przy czym słowo "wykaże", użyte w treści tego przepisu, oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777).
Referendarz sądowy, korzystając z uprawnienia płynącego z art. 255 P.p.s.a., zmierzał w tej sprawie między innymi do wyjaśnienia tych wszystkich wątpliwości, które zrodziły się w toku badania wymogów formalnych oraz treści druku PPF z dnia 10 października 2016 r.
Trzeba w tym miejscu zastrzec, że do poznania zdolności płatniczej skarżącego konieczna jest rekonstrukcja jego budżetu domowego, a więc zestawienie wpływów, kosztów i posiadanych zasobów. Dopiero wówczas można stwierdzić, jakimi środkami skarżący dysponuje i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania. W braku tych ustaleń nie jest natomiast możliwe uznanie, że skarżący zasługuje na przyznanie prawa pomocy.
Obszerne wezwanie z dnia 14 października 2016 r. zmierzało przede wszystkim do ustalenia kręgu osób, które pozostają ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, bądź mają wpływ na jego sytuację dochodową i majątkową. Wyraźnie pouczono wówczas skarżącego, że w sytuacji, w której w jego małżeństwie nie orzeczono separacji bądź rozwodu, to powinien ujawnić dokumentację obrazującą m.in. dochody jego żony. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm., dalej w skrócie: "K.r.o."), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych.
Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14; wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. jak wyżej). Tymczasem skarżący nie tylko nie przedłożył dokumentów obrazujących jego sytuację dochodową, ale nie uczynił tego także w przypadku jego żony.
Mankamentem wniosku jest zatem brak dokumentacji źródłowej obrazującej dochodowość gospodarstwa domowego skarżącego, ale także brak takowej w odniesieniu do wydatków w nim ponoszonych. Taki stan rzeczy uniemożliwia zatem zbilansowanie tego gospodarstwa.
W toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia, iż skarżący jest osobą [...] i będącą pod stałą kontrolą [...]. Okoliczności te nie usprawiedliwiają jednakże deklarowanej przez skarżącego niemożności nadesłania dokumentów źródłowych w wyznaczonym terminie. Gros z wymaganych dokumentów powinno być do stałej dyspozycji skarżącego, w tym: odpisy zeznań podatkowych za 2015 r., faktury dokumentujące bieżące opłaty za "media", czy dokumentacja obrazująca wysokość dochodów. Co więcej, skarżący wbrew wcześniejszym deklaracjom (patrz druk PPF), tworzy wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która bez przeszkód mogła udzielić mu pomocy w zgromadzeniu i ekspedycji wymaganych dokumentów.
W tym stanie rzeczy stwierdzono, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Niewykonanie wezwania nie pozwala bowiem uwzględnić wniosku, pozostawiając bez wyjaśnienia wiele wątpliwości, które zrodziły się w toku jego analizy; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157).
Mając na uwadze całość poczynionych wyżej uwag, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.