Uzasadnienie
Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, otrzymawszy jednocześnie wyrok Sądu z dnia 9 czerwca 2015 r., Z. K. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy. W urzędowym formularzu z dnia 15 lipca 2015 r. oznaczył jego zakres poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W motywach wniosku, zawartych w piśmie przewodnim z dnia 10 lipca 2015 r., podkreślił, że w najbliższym czasie będzie hospitalizowany. Skarżący odnotował, że posiada skierowania na szpitalny oddział okulistyczny oraz chirurgiczny. Odnotował przy tym, że z uwagi na dysfunkcję jednego oka i ograniczone pole widzenia w drugim, korzysta z pomocy osoby trzeciej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada dom o pow. 90 m2 z przeznaczeniem do kapitalnego remontu oraz "inne nieruchomości" o pow. 1095 m2. Jedynym źródłem dochodu skarżącego jest świadczenie emerytalne w kwocie 440 zł. Do wniosku skarżący dołączył w większości nieczytelne dokumenty źródłowe.
Pismem z dnia 23 lipca 2015 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) udokumentowanie aktualnej wysokości dochodów skarżącego; przy piśmie z 10 lipca 2015 r., wbrew adnotacji w nim zawartej, nie stwierdzono załącznika zatytułowanego "odcinek emerytury 2x za 07.15";
- 2) wykazanie na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z nieruchomości położonej w D. przy ul. [...];
- 3) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należy wykazać np. kredyty, pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na mieszkanie, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku); dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało wskazać także osoby, które ewentualnie partycypują w ponoszeniu tych kosztów;
- 4) oszacowanie wysokości i udokumentowanie wydatków ponoszonych z tytułu leczenia i rehabilitacji;
- 5) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w latach 2014-2015 – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku;
- 6) udokumentowanie (np. za pomocą oświadczeń osób trzecich) okoliczności korzystania ze wsparcia znajomych; w tych ramach należało nadto wskazać jakiego rodzaju jest to pomoc; taką okoliczność podnosił skarżący w oświadczeniu w druku PPF z 10 grudnia 2014 r.;
- 7) nadesłanie tytułu prawnego dokumentującego okoliczność wyzbycia się "częściowo zadłużonego mieszkania", które zostało wykazane przez skarżącego w druku PPF w sprawie I SA/Gl 864/12;
- 8) złożenie oświadczenia informującego o aktualnym sposobie wykorzystania nieruchomości położonej w K. przy ul. [...];
- 9) oszacowanie wysokości kosztów związanych z posiadaniem nieruchomości o pow. 1095 m2.
W wezwaniu referendarza sądowego zakreślono siedmiodniowy termin i pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: P.p.s.a.).
Odpowiadając na przytoczone wyżej wezwanie, skarżący nadesłał pismo procesowe z dnia 17 sierpnia 2015 r., w którym zwrócił się do Sądu z wnioskiem o fakultatywne zawieszenie postępowania. Oświadczył przy tym, że stan zdrowia nie pozwala mu na ustosunkowanie się do wezwania referendarza sądowego, a po przebytej operacji powoła pełnomocnika. Skarżący nadesłał przy tej okazji potwierdzenie wypłaty świadczenia emerytalnego w kwocie 440,23 zł.
Pismem z dnia 24 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy wyjaśnił skarżącemu, iż nie jest możliwe zawieszenie postępowania po jego zakończeniu, tj. po wydaniu przez Sąd wyroku. Istnieje natomiast możliwość przedłużenia terminu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów zobowiązano skarżącego do oświadczenia – w terminie 7 dni – czy jego pismo z dnia 17 sierpnia 2015 r. stanowi wniosek o takie przedłużenie.
W odpowiedzi na ww. wezwanie, skarżący oświadczył, że wnosi o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku do dnia 30 października 2015 r. Wniosek ów został w dalszej kolejności uwzględniony (patrz zarządzenie z dnia 22 września 2015 r.), w szczególności mając na uwadze deklarowaną przez skarżącego potrzebę hospitalizacji. Odpis zarządzenia o przedłużenie terminu doręczono skarżącemu w dniu 12 października 2015 r.
Przy piśmie z dnia 29 października 2015 r. skarżący nadesłał plik dokumentów, w tym: skierowania do trzech różnych poradni specjalistycznych z dnia 26 października 2015 r., pisma komornika sądowego potwierdzające fakt prowadzenia wobec skarżącego egzekucji komorniczej z uwagi na zadłużenie z tytułu świadczeń alimentacyjnych, które wraz z kosztami egzekucyjnymi stanowi kwotę ponad 50.000,00 zł (pisma stanowią "wysłuchanie" wierzyciela i dłużnika trybie art. 827 Kodeksu postępowania cywilnego), zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego do kwoty 16.666,23 zł. W ramach tej korespondencji skarżący nadesłał kopie kolejnych dwóch egzemplarzy urzędowych formularzy PPF, w których wniósł o częściowe lub całkowite zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie doradcy podatkowego.
Trzeba jeszcze w tym miejscu zaznaczyć, że skarżący już wcześniej zwracał się w tej sprawie do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o uzupełnienie dokumentacji źródłowej, skarżący oświadczył, że rezygnuje z prawa pomocy, uiszczając jednocześnie należny w tej sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. W tym samym czasie, identyczny wpis został uiszczony w drugiej, równolegle prowadzonej sprawie ze skargi Z. K. Z kolei wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach z jego skarg załatwiano odmownie (sygn. akt I SA/Gl: 864/12 i 1299/12).
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
Z uwagi na wskazany przez skarżącego zakres jego wniosku należy tutaj odnotować, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przy czym słowo "wykaże", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777).
W niniejszym postępowaniu wystosowano do skarżącego wezwanie do uzupełnienia wniosku, które pomimo wydłużonego terminu, w znacznej części nie zostało wykonane. Referendarz sądowy, korzystając z uprawnienia płynącego z art. 255 P.p.s.a., zmierzał w tej sprawie między innymi do wyjaśnienia tych wszystkich wątpliwości, które zrodziły się w toku badania wymogów formalnych oraz treści wniosków skarżącego w niniejszej sprawie, jak również w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 864/12 i I SA/Gl 1299/12. W obu tych ostatnich sprawach wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy zostały oddalone, a to w wyniku braku współpracy skarżącego z Sądem w gromadzeniu wolnego od wątpliwości materiału źródłowego. Co znamienne, treść wniosku o przyznanie prawa pomocy w jednej z tych spraw odbiegała od oświadczeń prezentowanych w niniejszym postępowaniu. Zawierała wszak informację na temat stosunkowo dużej nieruchomości gruntowej, która wówczas miała należeć do skarżącego, lecz została pominięta we wniosku rozpoznawanym obecnie (oświadczenie zawarto w druku PPF w sprawie I SA/Gl 864/12).
Stąd próbowano obecnie zbadać przyczyny tej rozbieżności, w tym to, czy nieruchomość ta została zbyta i w jaki sposób wpłynęło to na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Usiłowano też ustalić, komu przysługuje tytuł prawny do lokalu wskazanego jako jego adres do korespondencji, odmienny niż jego adres zamieszkania. Wreszcie znaczna część wezwania miała na celu wyjaśnienie, jak przedstawia się kwestia dochodów i kosztów gospodarstwa domowego skarżącego, w tym wydatków ponoszonych przez niego na leczenie, wszak złożona do akt dokumentacja źródłowa jedynie sygnalizuje problemy zdrowotne skarżącego i jako taka nie obrazuje skali wydatków z tym faktem związanych.
Są to okoliczności kluczowe dla rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, a nie zostały one należycie udokumentowane.
Niewykonanie wezwania nie pozwala więc uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które w nim postawiono; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wniosku nie można rozpoznać merytorycznie, lecz trzeba pozostawić go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157).
Wątpliwości w zakresie posiadanych przez skarżącego środków pieniężnych i możliwości ich zagospodarowania zrodziły się między innymi wobec faktu, że deklarując dochody rzędu 440 zł, skarżący wydatkował niemal tak samą kwotę tytułem wpisów sądowych od skargi w niniejszej sprawie i w sprawie I SA/Gl 1231/14. Już taki stan rzeczy winien skutkować odmową przyznania prawa pomocy w części dotyczącej kosztów sądowych, tym bardziej, że sumaryczne zestawienie opłat sądowych w obu tych sprawach (2x100 zł z tytułu opłaty kancelaryjnej i 2x100 zł z tytułu ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej) stanowi obecnie równowartość wpisów sądowych uiszczonych przy inicjowaniu obu postępowań.
Z kolei, co do wniosku w części dotyczącej ustanowienia doradcy podatkowego trzeba podkreślić, że już sam fakt, iż w piśmie z dnia 17 sierpnia 2015 r. skarżący jednoznacznie zadeklarował, że pełnomocnika powoła samodzielnie po przebytych operacjach, wyklucza w zasadzie uwzględnienie wniosku w tym zakresie.
Uwzględnienie wniosku w zakresie zgłoszonym przez skarżącego jest niemożliwe jeszcze z jednego powodu. W urzędowych formularzach nadesłanych przy piśmie z dnia 29 października 2015 r., skarżący wniósł alternatywnie o częściowe lub całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Deklarując zatem chęć partycypacji w kosztach sądowych poprzez zwolnienie z częściowego ich poniesienia, skarżący sam przyznał, że jest w stanie przeznaczyć środki pieniężne na pokrycie chociaż części rzeczonych kosztów. Tymczasem pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red.
J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117). Z kolei uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest w tej sprawie niemożliwe z powodów wcześniej wskazanych.
Końcowo należy nadmienić, że urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, nadesłany przy piśmie skarżącego z dnia 29 października 2015 r., został potraktowany jako uzupełnienie tego poprzednio w części dotyczącej zakresu wniosku, a zatem nie inicjował on odrębnego postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy.
Mając na uwadze całość poczynionych wyżej uwag, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.