Uzasadnienie
Ustosunkowując się w terminie do wezwania do uiszczenia 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę i doręczenie tego orzeczenia z uzasadnieniem, skarżący Z. K. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu podkreślił, że z uwagi na stan swego zdrowia działa z pomocą osoby trzeciej, jest samotny, jedyne źródło jego dochodów stanowi zajęte świadczenie emerytalne w wysokości 440 zł, a na majątek składają się: dom do kapitalnego remontu (90 m2) oraz "inne nieruchomości" (1.095 m2).
Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia tych danych poprzez:
- 1) udokumentowanie aktualnej wysokości dochodów;
- 2) wykazanie, na podstawie jakiego tytułu prawnego korzysta z nieruchomości znajdującej się w D. przy ul. [...];
- 3) przedstawienie dokumentów ukazujących zobowiązania i stałe wydatki oraz zapłatę tych należności lub zaległości w tym zakresie;
- 4) oszacowanie wysokości i udokumentowanie kosztów leczenia i rehabilitacji;
- 5) przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące;
- 6) sprecyzowanie charakteru wsparcia udzielanego przez znajomych, na które uprzednio powoływał się w niniejszej sprawie, a także udokumentowanie istnienia tej okoliczności (np. poprzez złożenie oświadczeń tych osób);
- 7) nadesłanie tytułu prawnego stanowiącego podstawę wyzbycia się "częściowo zadłużonego mieszkania", które wymienił wśród składników swego majątku w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 864/12;
- 8) złożenie oświadczenia o obecnym sposobie wykorzystania nieruchomości położonej w K. przy ul. [...];
- 9) oszacowanie kosztów posiadania nieruchomości o powierzchni 1.095 m2.
W odpowiedzi skarżący przedłożył potwierdzenie wypłaty świadczenia emerytalnego za sierpień ubiegłego roku w wysokości 440,23 zł. Jednocześnie poprosił o przedłużenie terminu do przedstawienia pozostałych materiałów źródłowych, oświadczając, że po operacji powoła pełnomocnika. Następnie nadesłał kilka skierowań do szpitala i poradni specjalistycznych, kolejny dowód wypłaty (w niezmienionej wysokości) emerytury za październik minionego roku, dwa zawiadomienia o zajęciu tego świadczenia do kwoty 16.666,23 zł na poczet egzekwowanej należności alimentacyjnej oraz pismo komornika sądowego, z którego wynika, że zadłużenie tym tytułem przewyższa kwotę 50.000 zł. Wówczas zmodyfikował też zakres złożonego wniosku, zaznaczając, że domaga się ustanowienia doradcy podatkowego i zwolnienia od całości lub części kosztów sądowych. Przy tym oznajmił, że z nieruchomości o powierzchni 1.095 m2 nie osiąga dochodów, natomiast z mieszkania zlokalizowanego w K. przy ul. [...] został wymeldowany.
W dniu 12 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznawszy, że materiał dowodowy przedstawiony na poparcie wniosku jest niewystarczający do uwzględnienia tego żądania.
Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącemu 2 grudnia 2015 r.
W sprzeciwie datowanym na 8 grudnia 2015 r., a wniesionym w dniu 9 grudnia 2015 r., skarżący stwierdził, że taki wynik postępowania świadczy o braku znajomości całości akt sprawy i raz jeszcze zwrócił uwagę na stan swego zdrowia, przedkładając przy tym kolejne skierowanie do poradni specjalistycznej i dwa zaświadczenia lekarskie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Rozpatrywany wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony.
Wyjaśnienie motywów niniejszego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od wskazania, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r.) stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Oznacza to, że przedmiotem postępowania zainicjowanego wniesieniem sprzeciwu, który nie został odrzucony, jest kwestia zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nie prawidłowości postanowienia podjętego przez referendarza sądowego. Także więc na etapie wniesienia sprzeciwu skarżący winien dążyć do wykazania, że w jego przypadku zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Jeżeli zaś ogranicza się do zakwestionowania słuszności kwalifikacji referendarza sądowego i nadal nie wykonuje wezwania do uzupełnienia danych wniosku, to musi się liczyć z tym, że taka jego postawa będzie niewystarczająca do pozytywnego załatwienia żądania, które zgłosił.
Trzeba bowiem zaakcentować, że domaganie się równocześnie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega uwzględnieniu wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 wyżej powołanej ustawy). Nie ulega zatem wątpliwości, że przyznanie prawa pomocy następuje tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie wówczas, gdy ograniczone możliwości płatnicze lub ich brak pozbawiają stronę możliwości skorzystania z prawa do sądu. Przeszkoda ta oczywiście musi być realna, co oznacza, że do stwierdzenia jej istnienia niezbędne jest poznanie sytuacji, w jakiej wnioskodawca się znajduje, a w szczególności jego zdolności płatniczej. Przy tym podkreślenia wymaga, że to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania.
Jest zatem oczywiste, że wnioskodawca powinien podjąć wszelkie starania, by zebrany materiał dowodowy był zupełny, spójny i aktualny. Tymczasem argumentacja, jaką skarżący przedstawił w niniejszej sprawie jest w tym względzie niewystarczająca, w szczególności nie stanowi ona wyczerpującego ustosunkowania się do pytań, jakie postawiono w wezwaniu do uzupełnienia danych wniosku. Co prawda, skarżący wykazał wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego czy fakt prowadzenia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. Przedstawił też dokumentację medyczną, która nie pozostawia wątpliwości, że boryka się z problemami zdrowotnymi. Nie wyjaśnił jednak pozostałych kwestii, w tym tak istotnych, jak te dotyczące ponoszonych wydatków czy posiadanych składników majątkowych. Dostrzeżenia wymaga, że w tym zakresie nie tylko nie przedstawił jakichkolwiek materiałów źródłowych, lecz nawet nie złożył oświadczeń, które przynajmniej zmierzałyby do usunięcia zaistniałych wątpliwości.
W rzeczywistości niemalże w całości przemilczał problemy poruszone w punktach od 2 do 9 wezwania. Tymczasem do poznania zdolności płatniczej skarżącego konieczna byłaby rekonstrukcja jego budżetu domowego, a więc zestawienie wpływów, kosztów i posiadanych zasobów. Dopiero wówczas można byłoby stwierdzić, jakimi środkami skarżący dysponuje i ocenić, czy pozwalają one na poniesienie kosztów postępowania. W braku tych ustaleń nie jest natomiast możliwe uznanie, że skarżący zasługuje na przyznanie prawa pomocy.
Z powyższych względów rozpatrywany wniosek skarżącego należało oddalić na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.