Uzasadnienie
W dniu 15 grudnia 2015 r. (data wpływu do biura podawczego Sądu) wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy dla K. M. Wniosek ów był jednakże złożony na nieaktualnym druku PPF. Z tego też powodu, pismem z dnia 16 grudnia 2015 r., zobowiązano skarżącą do złożenia wniosku na prawidłowym formularzu. Taki stan rzeczy nastąpił w ramach przesyłki z dnia 22 grudnia 2015 r.
Ostatecznie przyjęto, że skarżąca zwróciła się w tej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W motywach wniosku skarżąca wniosła o uchylenie zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, jak również o uchylenie zaskarżonej decyzji. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i dochodach wynika, że skarżąca przebywa w gospodarstwie domowym wraz z córką. K. M. zeznała, że jest współwłaścicielem domu o pow. 164 m2 o wartości 254.000,00 zł. Dochód ww. gospodarstwa domowego oznaczono w kwocie 3.190,00 zł netto miesięcznie. Z kolei do obciążeń budżetu domowego zaliczono: "858 – kredyt w A, 590 – czynsz w B, 125 – prąd, 38 – gaz, 120 – abon. telefoniczny, 90 – telewizja internet, 40- składka szkolna, 43 – C ubezpieczenie – życie, 9 – ubezp. życie, 400 – rehabilitacja".
W dalszej kolejności referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych (patrz pismo z dnia 4 stycznia 2015 r.), w tym: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane/zamieszkałe w nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]; w tych ramach należało nadto wskazać na wzajemne relacje tych osób; w sytuacji, gdy w nieruchomości tej stale przebywa T. S. to pkt 4 i 5 niniejszego wezwania należy zastosować również wobec niego;
- 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, ubezpieczenia, czynszu za mieszkanie, podatku od nieruchomości) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wykonując ten punkt wezwania należało dodatkowo wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); w przypadku występowania zaległości z tytułu ww. opłat (powyżej jednego miesiąca) należało tę okoliczność wykazać;
- 3) wykazanie ww. obciążeń z tytułu posiadania udziału w domu o pow. 164 m2 oraz działkach położonych w Gminie K.; w tych ramach należało nadto przedstawić dokumenty wskazujące na sposób zagospodarowania tych nieruchomości oraz ewentualne pożytki z tego tytułu; wykonując to wezwanie należy nadto przedstawić dokument potwierdzający zbycie przez skarżącą udziału w działce o pow. 0,2312 ha, której posiadanie wskazano jeszcze w "informacji o sytuacji finansowej" z dnia 23 stycznia 2015 r. (zawartej w aktach administracyjnych tej sprawy);
- 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i jej syna, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; w tych ramach należało przedstawić wyciągi ukazujące wszystkie transakcje, w tym uznaniowe i obciążeniowe; wykonując to wezwanie należało uwzględnić m.in. rachunek J. M. o nr [...];
- 5) nadesłanie deklaracji na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r.; dotyczy wszystkich osób zamieszkałych/zameldowanych w gospodarstwie domowym skarżącej.
W wezwaniu pouczono skarżącą, że ilekroć jest w nim mowa jest o osobach pozostających (zameldowanych/zamieszkałych) ze skarżącą w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również osoby, które współkształtują sytuację finansową skarżącej np. poprzez partycypację w ponoszeniu kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości. Jednocześnie zwrócono uwagę skarżącej, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.").
Odpowiadając na przybliżone wyżej wezwanie skarżąca oświadczyła (patrz pismo z 19 stycznia 2016 r.), że w miejscu jej zamieszkania przebywa wyłącznie z synem; wszelkie opłaty za media, czynsz, telefony, telewizję, internet, jak również zobowiązania z tytułów układów ratalnych, uiszcza za pomocą przelewów bankowych i innych dokumentów z tego tytułu nie gromadzi. Skarżąca oświadczyła dalej, że nie zbyła udziału w domu i w działce położnych w Gminie K.; zeznała przy tym, iż nieruchomość stoi nieużytkowana i dlatego nie odnosi z tego tytułu żadnych korzyści. Oświadczyła dalej, że zarówno jej dochody, jak i świadczenia syna "nie wymagają zeznania podatkowego." W załączeniu do ww. pisma skarżąca nadesłała wyciągi z rachunku bankowego, który - jak zaznaczyła - jest jej kontem głównym połączonym z rachunkiem "student" należącym do jej syna. Skarżąca podniosła jeszcze przy tej okazji, że ww. rachunek służy nadto do wykonywania grzecznościowych przelewów na potrzeby jej brata. W tych ramach dokonuje transakcji na rzecz m.in. ZUS i urzędu skarbowego.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Intencją skarżącej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i m.in. ustanowienie radcy prawnego (art. 245 § 2 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158).
Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777).
Przenosząc przywołane wyżej regulacje oraz stanowisko judykatury na grunt tej sprawy należało stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż w jej przypadku została spełniona przesłanka przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W toku rozpoznania wniosku stwierdzono, że nie wszystkie wątpliwości zostały przez skarżącą wyjaśnione, co przede wszystkim jest wynikiem sporej ilości mankamentów dowodowych wniosku. Po pierwsze, K. M. nie nadesłała zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane lub zamieszkałe w nieruchomości, którą zajmuje. W toku analizy wniosku w konfrontacji z zawartością akt administracyjnych poddano w wątpliwość stan osobowy gospodarstwa skarżącej zgłoszony w druku PPF. Wątpliwości te pogłębił nadesłany prze skarżącą wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że jeszcze w grudniu 2015 r. z tegoż rachunku wydatkowane były środki pieniężne na transakcje zatytułowane nazwiskiem "S. T.", która to osoba - jak wynika z akt administracyjnych - jest konkubentem skarżącej. Osoba ta może kształtować -zdaniem rozpoznającego wniosek - sytuację materialną skarżącej np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, obniżając wydatki skarżącej z tego tytułu.
Pisząc tutaj o mankamentach dowodowych wniosku należy odnotować, że skarżąca nie wykazała w sposób dostatecznie czytelny miesięcznych obciążeń finansowych związanych z utrzymaniem nieruchomości. Brak jest bowiem rachunków bądź faktur z tytułu zużycia mediów. Intencją skarżącej było przedstawienie w tym względzie wyciągów z rachunku bankowego. Nie mniej jednak nie wszystkie transakcje bankowe posiadają na tyle klarowny opis, aby można było je w sposób jednoznaczny przyporządkować do wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego.
Nadesłany wyciąg bankowy nie potwierdza też deklarowanych w druku PPF wydatków związanych ze spłatą układów ratalnych. W formularzu wspomniano, iż jest to miesięcznie kwota 858 zł, tymczasem suma transakcji zatytułowanych "RATA KREDYTU" wynosi miesięcznie 581,43 zł (patrz wyciąg z rachunku bankowego).
Niezależnie od przywołanych wyżej spostrzeżeń, należało podkreślić, że najistotniejszą przyczyną, z powodu której odmówiono skarżącej wnioskowanego prawa pomocy, jest niezgodność wysokości dochodów zdeklarowanych w rubryce nr 10 druku PPF z tymi, które wynikają z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego. W urzędowym formularzu skarżąca oświadczyła, że łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 3.190,00 zł. Tymczasem suma transakcji uznaniowych, zatytułowanych "wpłata własna", "świadczenie ZUS", "wpłata gotówki", "ZAS. R" (zasiłek rodzinny) wyniosła: we wrześniu 2015 r. – 6.990,99 zł, w październiku 2015 r. – 7.675,99 zł, w listopadzie 2015 r. – 6.279,99 zł, a w grudniu 2015 r. – 5.350,99 zł. Rozpoznający wniosek nie zamierza interpretować zaistniałej niespójności dochodów w gospodarstwie domowym skarżącej, wszak wyniki takiej interpretacji miałyby wyłącznie charakter hipotezy. Tymczasem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania w sposób jednoznacznie przekonujący, że w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy.
Co znamienne, w judykaturze powszechnie przyjęte jest stanowisko, iż sąd pierwszej instancji (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 975/15) lub – zdaniem rozpoznającego wniosek – w sytuacji, gdy uprzednio złożone oświadczenia odbiegają od dokumentów obrazujących rzeczywistą sytuację finansową.
Za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać nadto okoliczność posiadania przez skarżącą udziału w nieruchomości o wartości 254.000,00 zł. Nie jest przy tym dostatecznie jasne dlaczego K. M. nie uzyskuje jakichkolwiek pożytków z tytułu posiadanego udziału. Nie mniej jednak sam fakt posiadania owej nieruchomości zwiększa zdolność kredytową skarżącej w stopniu, który wyklucza przyznanie jej prawa pomocy.
W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.