Uzasadnienie
W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 10 grudnia 2009 r. A. P.-D. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku podniosła, że jej stałe miesięczne wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą około 510 zł. Dodatkowo spłaca zadłużenie wobec banków oraz te wynikające z egzekucji komorniczej w łącznej wysokości 945,96 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z synem. Posiadany przez nią majątek stanowi dom o pow. 100 m2. Skarżąca oświadczyła, że jedynym źródłem dochodu w jej gospodarstwie jest renta rodzinna w wysokości 2.014,00 zł. Odnotowała przy tym, iż jej syn A. jest obecnie bez pracy. A. P.-D. oświadczyła nadto, że w utrzymaniu pomaga jej w niewielkim zakresie starszy syn oraz ojciec jej dzieci, który kilka razy w miesiącu dostarcza im produkty żywnościowe.
Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku skarżąca nadesłała w dniu [...] 2010 r. plik dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono, co następuje. Stałe miesięczne wydatki ponoszone w gospodarstwie skarżącej stanowią kwotę około 1.430,00 zł, w tym spłata zaległych zobowiązań. Jej dochód netto w lutym 2010 r. wyniósł 1.814,00 zł. Skarżąca posiada zadłużenie wobec: "A" Sp. z o.o. w kwocie 627,37 zł, PGNiG –2.375,61 zł (stan na dzień 8 lutego 2010 r.), "B" w P. – 403,20 zł (z tytułu nieterminowej spłaty kredytu; stan na dzień 10 lutego 2010 r., łączna kwota kredytu to 4.898,20 zł ze spłatą do 31 stycznia 2011 r.), "C" Sp. z o.o. (pożyczka w kwocie 4.716,00 + opłaty z tytułu jej udzielenia) oraz "D" Sp. z o.o. – 146,24 zł (stan na dzień 1 lutego 2010 r.). Zgodnie z ekspertyzą i oceną stanu technicznego budynku mieszkalnego położonego w T. przy ul. [...] z dnia [...] 2009 r., nieruchomość ta wymaga szybkiego i kapitalnego remontu.
Osoba uprawniona do wydania tej ekspertyzy wskazała nadto, że nie przystąpienie do prac remontowych w trybie pilnym skutkować będzie zniszczeniem budynku w ciągu trzech lat. Skarżąca posiada samochód osobowy marki Volkswagen Golf (rok prod. 1991). A. P.-D. jest przewlekle chora i podlega stałemu leczeniu nefrologicznemu, co wynika z opinii sądowo-lekarskiej złożonej do akt sprawy. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej jej syn w chwili obecnej przebywa za granicą w związku z poszukiwaniem pracy.
W przedłużonym terminie do uzupełnienia wniosku (patrz zarządzenie referendarza sądowego z dnia 15 lutego 2010 r.) skarżąca nadesłała kopię postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...]. Mocą tego postanowienia Wojewoda uznał, że skarżąca ma prawo do rekompensaty w trybie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) z uwagi na nieruchomość pozostawioną we Wsi W., gmina S., powiat K., województwo [...], obejmującej: gospodarstwo rolne składające się z 20,5 ha ziemi ornej, 0,5 ha sadu i 4 ha łąki.
Wpis sądowy od skargi wynosi w tej sprawie 500 zł.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarżąca wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.).
Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego. Jednakowoż nie można przy tym tracić z pola widzenia składników majątkowych osoby wnioskującej.
Niewątpliwie możliwości płatnicze skarżącej są w chwili obecnej ograniczone. Zważono w tej sprawie, że poniesienie wpisu sądowego – na obecnym etapie postępowania - wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego wnioskującej. Przyjęto bowiem, że w gospodarstwie domowym skarżącej osiągany jest relatywnie niski dochód. Nie stracono nadto z pola widzenia sporego zadłużenia skarżącej oraz stanu technicznego jej domu. Szczególnie ta ostatnia okoliczność uzasadnia odstąpienie od obowiązku nałożenia na skarżącą ciężaru opłaty wstępnej inicjującej postępowanie sądowe, wszak w najbliższym czasie musi ona zgromadzić środki pieniężne na niezbędne prace remontowe, co przy zbilansowaniu jej aktualnego budżetu domowego będzie skutkować generowaniem dalszego zadłużenia.
Nie można jednak pominąć w tej sprawie uprawnienia skarżącej do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, którego wartość w 1999 r. ustalono na poziomie 474.500,00 zł. Nie sposób przy tym przyjąć, że wartość tej nieruchomości, ustalona na podstawie nowego operatu szacunkowego, po jedenastu latach mogłaby ulec znacznemu wahnięciu, a nawet jeśli to in plus. Dodać trzeba, że zgodnie z oświadczeniem skarżącej (wniosek z dnia [...] 2007 r., skierowany do Wojewody [...]; w aktach administracyjnych sprawy) prawo do rekompensaty zostało zrealizowane jedynie w części – w kwocie 55.000,00 zł.
W wyniku poczynionych wyżej uwag postanowiono zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, co też orzeczono w pkt 1 sentencji, działając w oparciu o art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.
Odnośnie zaś pozostałych kosztów sądowych rozpoznający wniosek nie znalazł w chwili obecnej podstaw do zwolnienia wnioskującej z ich ponoszenia. W tych ramach przyszło zauważyć, że o ile wygospodarowanie środków niezbędnych na poniesienie kosztów sądowych jest dla skarżącej w chwili obecnej trudne, to sytuacja ta może ulec zmianie w przypadku realizacji prawa do pozostałej kwoty rekompensaty. O tej części kosztów rozstrzygnięto zatem w pkt 2 sentencji.
W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, w oparciu o przywołane wyżej przepisy.