Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 6 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 130/20

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej – ZUS, organ) decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. – dalej k.p.a.), a także art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...]r. nr [...] odmawiającą M.F. (dalej – Skarżący, Zobowiązany) umorzenia należności z tytułu składek.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 16 marca 2018 r. Skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie w całości zaległych składek w związku z trudną sytuacją życiową.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego decyzją z dnia [...] r. ZUS na podstawie:

1. 1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i art. 32 u.s.u.s.
2. – odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 154.601,05 zł, w tym na:
3. a) ubezpieczenia społeczne - za okres: wrzesień 2011 r., styczeń 2012 r., marzec 2012 r., czerwiec 2012 r. - listopad 2015 r., sierpień 2016 r. – lipiec 2017 r. w łącznej kwocie 121.512,04 zł, w tym z tytułu: składek – 92.150,04 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2018 r. – 29.304 zł, kosztów upomnienia - 58 zł;
4. b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: lipiec 2011 r. – wrzesień 2011 r., styczeń 2012 r., marzec 2012 r., czerwiec 2012 r. - listopad 2015 r., sierpień 2016 r. – lipiec 2017 r. w łącznej kwocie 20.137,30 zł, w tym z tytułu: składek – 15.544,70 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2018 r. – 4.523 zł, kosztów upomnienia - 69,60 zł;
5. c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń - za okres: lipiec 2011 r., sierpień 2011 r., styczeń 2012 r., marzec 2012 r., lipiec 2012 r. - listopad 2015 r., sierpień 2016 r. - lipiec 2017 r. w łącznej kwocie 12.951,71 zł, w tym z tytułu: składek – 9.815,11 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2018 r. – 3.067 zł, kosztów upomnienia - 69,60 zł;
6. – odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych wyliczonych na dzień 20 marca 2018 r. w łącznej kwocie 23.301 zł, w tym na:
7. a) ubezpieczenia społeczne - za okres: wrzesień 2011 r., styczeń 2012 r., marzec 2012 r., czerwiec 2012 r. - listopad 2015 r., sierpień 2016 r. – lipiec 2017 r. w kwocie 14.419 zł,
8. b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: lipiec 2011 r. – wrzesień 2011 r., styczeń 2012 r., marzec 2012 r., czerwiec 2012 r. - listopad 2015 r., sierpień 2016 r. - maj 2017 r. w kwocie 8.882 zł;
9. 2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, 4 i art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 70.269,61 zł, w tym na:
10. a) ubezpieczenia społeczne - za okres: wrzesień 2011 r., styczeń 2012 r., marzec 2012 r., czerwiec 2012 r. - listopad 2015 r., sierpień 2016 r. - lipiec 2017 r. w łącznej kwocie 46.137,36 zł, w tym z tytułu: składek – 35.935,36 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2018 r. – 10.144 zł, kosztów upomnienia - 58 zł,
11. b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: lipiec 2011 r. - wrzesień 2011 r., styczeń 2012 r., marzec 2012 r., czerwiec 2012 r. - listopad 2015 r., sierpień 2016 r. - lipiec 2017 r. w łącznej kwocie 20.137,30 zł, w tym z tytułu: składek – 15.544,70 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2018 r. – 4.523 zł, kosztów upomnienia - 69,60 zł,
12. c) Fundusz Pracy - za okres: lipiec 2011 r., sierpień 2011 r., styczeń 2012 r., marzec 2012 r., lipiec 2012 r. - listopad 2015 r., sierpień 2016 r. - lipiec 2017 r. w łącznej kwocie 3.994,95 zł, w tym z tytułu: składek – 3.093,35 zł, odsetek liczonych na dzień 20 marca 2018 r. - 832 zł, kosztów upomnienia - 69,60 zł.

Od rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego Zobowiązany pismem z dnia 1 lipca 2018 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. ZUS nie przychylił się do argumentacji w nim zaprezentowanej, w związku z czym decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r. odmawiającą Skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił sytuację finansową Skarżącego, wskazując, że:

1. 1) w okresie od 31 grudnia 1998 r. do 31 lipca 1999 r. oraz od 21 sierpnia 1999 r. do 20 lipca 2017 r. Zobowiązany prowadził działalność gospodarczą – [...]; 24 lipca 2017 r. działalność ta została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej;
2. 2) w celu wyegzekwowania należności z tytułu składek za lata 2011-2017 dokonywano zajęć rachunków bankowych w A S.A., B S.A., C S.A., D S.A. oraz E S.A.; w odpowiedzi na zajęcia banki poinformowały o zbiegu administracyjno-sądowym oraz o braku środków na rachunkach;
3. 3) Skarżący od 16 października 2017 r. jest zatrudniony w F Sp. z o.o. z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 2.576,84 zł brutto (średnia za okres od maja 2018 r. do lipca 2018 r.), tj. netto 1.862,44 zł i wynagrodzenie to zostało zajęte w ramach prowadzonej egzekucji z tytułu należnych składek;
4. 4) Skarżący wraz z żoną i dorosłym synem jest zameldowany na pobyt stały pod tym samym adresem;
5. 5) Zobowiązany oświadczył, że pozostaje z żoną w separacji, mieszka sam i na wydatki związane z utrzymaniem przeznacza miesięcznie kwotę 1.150 zł, w tym: 150 zł na opłaty eksploatacyjne, kwotę 200 zł na opiekę lekarską oraz kwotę 800 zł na wynajem mieszkania;
6. 6) Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. pismem z dnia 5 kwietnia 2018 r. poinformował, że Skarżący nie korzysta z jego pomocy, nie pobiera świadczeń w oparciu o ustawę o świadczeniach rodzinnych, ustawę o pomocy społecznej, ani w oparciu o ustawę o dodatkach mieszkaniowych;
7. 7) Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. pismem z dnia 9 kwietnia 2018 r. podał, że Skarżący posiada zaległości podatkowe; ponadto według oświadczenia Skarżącego jest on obciążony zobowiązaniami cywilnoprawnymi z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek;
8. 8) Skarżący posiada we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej 4/40 części nieruchomości o powierzchni 0,1829 ha położonej w Z. objętej księgą wieczystą nr [...], 6/24 części nieruchomości o powierzchni 0,0325 ha położonej w Z. objętej księgą wieczystą nr [...] oraz nieruchomość o powierzchni 0,0908 ha położoną w Z. objętą księgą wieczystą nr [...]. Sąd Rejonowy w Z., na wniosek ZUS, dokonał w dniu [...]r. wpisu hipoteki na nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek za okres od czerwca 2011 r. do listopada 2015 r., a w dniu [...] r., wpisu hipoteki na nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] w celu zabezpieczenia należności z tytułu składek za okres od lipca 2011 r. do lipca 2017 r.

Dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego ZUS stanął na stanowisku, że w sprawie nie występują przesłanki umorzenia zaległości określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b u.s.u.s. Odnośnie natomiast przesłanek zawartych w art.

28. ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. podniósł, iż wprawdzie Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże nie stwierdzono braku majątku, z którego można egzekwować należności. Mianowicie Zobowiązany uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, z którego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne, a także jest współwłaścicielem nieruchomości.

Oceniając przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – dalej rozporządzenie) ZUS stwierdził, że nie bagatelizuje wskazanych przez Skarżącego skutków wypadku samochodowego, lecz choroba, która mogłaby uzasadniać umorzenie należności musi mieć charakter przewlekły, a więc taki, który wyłącza osobę z codziennego funkcjonowania i nie pozwala mu na zajęcie się sprawami zawodowymi. W opinii organu, taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Zaznaczono bowiem, że przedłożona dokumentacja lekarska nie pozwala na stwierdzenie, aby choroba kwalifikowała Skarżącego do grona osób niepełnosprawnych pozbawionych możliwości samodzielnej egzystencji, bądź też wymagających opieki innych osób.

W ocenie ZUS-u, również sytuacja finansowa Zobowiązanego nie uzasadnia umorzenia należności w oparciu o przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W tym względzie wskazano, że Skarżący uzyskuje miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.862,44 zł netto, którego wysokość przekracza poziom określany jako minimum socjalne, które w 2017 r. dla jednoosobowego gospodarstwa wynosi 1.134,46 zł. Ponieważ wynagrodzenie to zostało zajęte w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, każda kwota wykraczająca poza minimalne wynagrodzenie jest potrącana na rzecz wierzycieli, tj. Dyrektora Oddziału ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. Z tego źródła uzyskano następujące kwoty: w kwietniu 2018 r. - 420 zł, w maju 2018 r. - 289,52 zł, w czerwcu 2018 r. - 246,83 zł, a w lipcu 2018 r. - 366,77 zł. Organ podkreślił, iż wnioskując o umorzenie nie wystarczy, że wskaże się na uciążliwość i trudności w zapłacie zaległości.

Zauważył przy tym, że ustawodawca ustalając wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę, jako kwotę wolną od potrąceń przewiduje swoisty próg, który ma zapewnić minimum egzystencji. Dlatego też zdaniem organu, skoro Skarżący uzyskuje wynagrodzenie wyższe od wyznaczonego minimum możliwe jest przeznaczenie "nadwyżki" ponad wspomniane minimum na spłatę zadłużenia przy jednoczesnym założeniu, że obciążenie to nie pozbawi Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Podniósł również, że Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej i nie wykazał, że zalega z zapłatą bieżących opłat związanych z utrzymaniem.

Odnosząc się do wykazanych przez Skarżącego licznych zobowiązań finansowych z tytułu zaległości podatkowych, zaciągniętych kredytów i pożyczek, ZUS argumentował, iż nie można tych zobowiązań traktować priorytetowo względem zobowiązań z tytułu składek. Jak wskazał organ, zgoda na umorzenie należności z tytułu składek spowodowałaby, że przyznano by pierwszeństwo należnościom innych wierzycieli, którzy jak dotąd nie zrezygnowali z ich dochodzenia i oczekują w kolejności na zaspokajanie swoich roszczeń z wynagrodzenia za pracę Skarżącego. Tym samym umorzenie należności z tytułu składek nie spowodowałoby poprawy aktualnej sytuacji finansowej Zobowiązanego.

Z kolei zajmując się twierdzeniem Skarżącego o braku majątku, ZUS podniósł, iż posiada on majątek w postaci nieruchomości oraz udziałów w nieruchomościach, na którym organ uzyskał zabezpieczenie hipoteczne.

W skardze na decyzję ZUS-u z dnia [...]r., złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Zobowiązany wniósł o jej zmianę oraz o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o umorzenie zaległych składek, ale przez inne osoby niż te, które wydały decyzję wcześniejszą, gdyż w jego przekonaniu jest to konieczne dla zachowania obiektywizmu. W dalszej części skargi Zobowiązany wyraził dezaprobatę dla twierdzenia, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Jego zdaniem, zaistniały bowiem okoliczności ujęte w pkt 3 i 5 wskazanego artykułu, tj. brak majątku, z którego można wyegzekwować należności z tytułu składek. Okoliczność ta, jak stwierdził Skarżący, została przez niego wykazana poprzez przedłożenie m.in. postanowień komorników o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu bezskutecznej egzekucji oraz wykazu majątku z dnia 27 grudnia 2017 r. Do skargi załączono kserokopie dokumentów, które w ocenie Zobowiązanego, potwierdzają wystąpienie przesłanek umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek.

Zobowiązany podkreślił również, iż jego sytuacja radykalnie się pogorszyła, bowiem umowa pracę ulegnie rozwiązaniu z dniem 30 listopada 2018 r. w związku z jej wypowiedzeniem przez pracodawcę. Podniósł także, iż jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu. Aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. Wskazał, że zasiłek chorobowy i zasiłek dla bezrobotnych nie przekroczą kwoty wolnej od egzekucji oraz minimum socjalnego. Zatem, w jego ocenie, wystąpią przesłanki umorzenia należności na podstawie § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 19 marca 2019 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1295/18 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS-u.

W uzasadnieniu wskazano, że ZUS w żadnej z wydanych decyzji nie wyjaśnił kluczowego dla sprawy zagadnienia jakim jest przedawnienie składek. Mianowicie nie wykazał, czy i w jakim zakresie należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Zauważono przy tym, że ewentualne stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe.

Sąd zaaprobował natomiast stanowisko organu, że w sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie zaległych składek. W zakresie okoliczności zwartych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wyraził pogląd, że poza sporem jest brak występowania przesłanek wskazanych w pkt 1-4b. Natomiast w kwestii przesłanek z pkt 5 i 6 podniósł, że nie można mówić o braku majątku Skarżącego, skoro z jego wynagrodzenia prowadzona jest skuteczna egzekucja, a ponadto jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości. Natomiast co do przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia stwierdzono, że Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna i rodzinna wyklucza możliwość spłaty zaległości, jak również nie wykazał jakoby stan zdrowia pozbawiał go możliwości zarobkowania. Podkreślono przy tym, że ciężar dowodzenia okoliczności z § 3 ust. 1 rozporządzenia spoczywa na Zobowiązanym.

Wobec powyższe Sąd nakazał, aby ZUS rozpatrując sprawę ponownie w pierwszej kolejności rozważył, czy choćby część z należności składkowych nie uległa przedawnieniu, co w konsekwencji może spowodować, że orzekanie o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności przedawnionej jest bezprzedmiotowe. Sąd stwierdził także, że w przypadku powoływania się na instytucję przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, koniecznym jest odniesie ich do poszczególnych należności i dołączenie do akt sprawy dokumentów, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

Decyzją z dnia [...]r. ZUS ponownie odmówił Skarżącemu umorzenia zaległości z tytułu nieuregulowanych składek.

W motywach rozstrzygnięcia organ wpierw zajął się kwestią wymagalności zaległych składek. Uzasadniając ten aspekt podzielił zobowiązania Skarżącego na trzy grupy według rodzaju zaległych składek, tj. na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, a także Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Dla każdej z tych grup - w ujęciu tabelarycznym - dokonano zestawienia okresów nieopłaconych składek m.in. z numerami tytułów wykonawczych i datami ich doręczenia, a także datami wszczęcia egzekucji (s. 3-6 zaskarżonej decyzji).

Ponadto powołując się na art. 24 u.s.u.s. wskazano, iż zobowiązania Skarżącego wobec ZUS zabezpieczone zostały hipoteką, która po upływie przedawnienia umożliwia egzekwowanie należności z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek liczonych do dnia przedawnienia. Podsumowując organ przyjął, że zaległości należne od Skarżącego są aktualne i wymagalne.

Prowadząc rozważania w kwestii wystąpienia całkowitej nieściągalności organ stwierdził, że oczywistym jest, że w sprawie nie występuje okoliczność określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie zachodzą również przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., ponieważ w stosunku do Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe i likwidacyjne. Zdaniem organu, nie zaistniały także okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Jak podniósł organ, przedstawione postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych z uwagi na ich bezskuteczności, które prowadzone były w związku z innymi wierzytelnościami niż zaległe składki, nie mogą świadczyć o braku majątku Skarżącego. Takiemu założeniu przeczy skuteczna egzekucja z wynagrodzenia otrzymywanego przez Skarżącego w związku z wykonywaniem pracy na rzecz Starostwa Powiatowego.

Ponadto organ wskazał, że Zobowiązany posiada także majątek w postaci nieruchomości. Zaznaczył również, że toczące się postępowanie egzekucyjne wyklucza twierdzenie o wystąpieniu całkowitej nieściągalności (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 969/09).

Ponieważ Skarżący był także płatnikiem składek, organ przeprowadził rozważania w przedmiocie przesłanek umorzeniowych zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, finalnie stwierdzając ich brak.

W tej części organ przedstawił sytuację materialno-rodzinną Zobowiązanego. Wskazał, że z przedstawionych przez Skarżącego dokumentów wynika, iż jest on żonaty, jednak nie zamieszkuje z rodziną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Przebywa w mieszkaniu znajomych ponosząc wydatki z tym związane w wysokości 800 - 1.000 zł miesięcznie. W dniu [...]r. zawarł umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Jego jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie z tytułu pracy w G w Z. w wysokości 1.834,94 zł netto miesięcznie. Jest współwłaścicielem nieruchomości w ½ części, która obciążona jest hipoteką. Nie posiada żadnego innego majątku, jak również nie korzysta z pomocy instytucji. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: opłaty eksploatacyjne – 400 zł, koszty związane z leczeniem – 200 zł, inne – 400 zł. Posiada zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków – 26.000 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów (nie podano kwoty wyjaśniając jedynie, że są one niespłacane), w bankach – 1.000.000 zł, z tytułu zaległości wobec Gminy Z. za lata 2015-2017 – 12.622,48 zł. Zobowiązania te, jak oświadczył Skarżący, nie są spłacane. Natomiast zobowiązania wobec ZUS za okres 2/2017-7/2017 egzekwowana są w kwocie ok. 200 zł miesięcznie.

Ponadto w toku postępowania administracyjnego organ ustalił, że Skarżący:

1. – zalega z płatnościami w podatku dochodowym od osób fizycznych i w podatku od towarów i usług na łączną kwotę 21.522,30 zł (pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 9 kwietnia 2018 r.),
2. – nie korzysta z pomocy społecznej (pismo MOPS w Z. z dnia 24 lipca 2019 r.),
3. – posiada miejsce zameldowania na pobyt stały w Z. wraz żoną i synem (pismo Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w Z. z dnia 10 kwietnia 2018 r.),
4. – zgłoszony jest do ubezpieczeń społecznych jako pracownik w G w Z., gdzie średnia podstawa wymiaru składek za ostatnie trzy miesiące wyniosła 2.702,35 zł, tj. netto 1.954,34 zł;
5. – w Elektronicznych Księgach Wieczystych figuruje jako:
6. • współwłaściciel nieruchomości gruntowej we współwłasności małżeńskiej o powierzchni 0,0908 ha, dla której Sąd Rejonowy w Z. prowadzi Księgę Wieczystą nr [...], na nieruchomości widnieje hipoteka ustanowiona przez H S.A. ze stosunku prawnego - kredyt; na 2 miejscu wierzycielem hipotecznym jest ZUS z tytułu zaległych składek,
7. • współwłaściciel nieruchomości gruntowej na udziale 6/24 części nieruchomości o powierzchni 0,0325 ha, dla której Sąd Rejonowy w Z. prowadzi Księgę Wieczystą nr [...], wierzycielem hipotecznym jest ZUS z tytułu zaległych składek,
8. • współwłaściciel nieruchomości gruntowej we współwłasności małżeńskiej na udziale 4/40 części nieruchomości o powierzchni 0,1829 ha, dla której Sąd Rejonowy w Z. prowadzi Księgę Wieczystą nr [...].

Dokonując oceny sytuacji Skarżącego organ stwierdził, że jego wydatki są typowe dla ogółu społeczeństwa. Dodał także, że obowiązkiem Zobowiązanego jako przedsiębiorcy było regularne opłacanie składek. Zauważono następnie, że uzyskiwane przez Skarżącego wynagrodzenie za pracę przekracza minimum socjalne, które dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego w 2019 r. zostało określone na kwotę 1.219,15 zł. Tym samym, według organu, Zobowiązany nie spełnia kryteriów dla uzyskania pomocy społecznej. W związku z tymi faktami organ stanął na stanowisku, że położenie Skarżącego nie uzasadnia twierdzenia, że spłata zadłużenia wobec ZUS, w szczególności w systemie ratalnym, pozbawiłoby go środków do życia.

Natomiast posiadanie zobowiązać cywilnoprawnych nie może stanowić uzasadnienia dla umorzenia nieuiszczonych składek. Według organu, stanowiłoby to o uprzywilejowaniu zobowiązań cywilnoprawnych względem publicznoprawnych, co jest niedopuszczalne.

Podsumowując organ uznał, że nie zaistniała przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Podkreślono przy tym, że nie odnosi się ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

W kwestii przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdzono, że brak wystarczających środków na regulowanie zobowiązań publicznoprawnych nie może być rozpatrywane w kontekście powstania zaległości wskutek klęski żywiołowej, bądź szczególnego zdarzenia.

Zajmując się przesłanką z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, ZUS podniósł, że nie neguje problemów zdrowotnych Zobowiązanego, lecz brak jest dowodów, które by wskazywały na jego niezdolność do zarobkowania lub konieczność sprawowania opieki na chorym członkiem rodziny. Organ nie podzielił obaw Skarżącego, że poddanie się leczeniu psychologicznemu, którego wymaga [...], doprowadzić może do utraty zatrudnienia. Wskazał bowiem, że psycholog zobowiązany jest do zachowania w tajemnicy wszelkich informacji jakie uzyskał od pacjenta w trakcie leczenia. Natomiast co do zwolnień lekarskich (druki ZUS ZLA), jakie zostały przedłożone przez Skarżącego, organ zauważył, że wystawione zostały one przez poradnię chirurgii urazowo-ortopedycznej oraz centrum medyczne.

Wobec tego uznał, że wskazane problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Podniósł ponadto, że Zobowiązany jest osobą aktywną zawodowo i otrzymuje z tego tytułu dochód.

Podsumowując ZUS stanął na stanowisku, że sprawa został wyjaśniona wszechstronnie i brak jest podstaw do uchylenia rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego.

W skardze z dnia 2 stycznia 2020 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Zobowiązany zanegował w pierwszej kolejności twierdzenie o tym, że w sprawie nie zaistniały podstawy do uznania należności za całkowicie nieściągalną. Według Skarżącego, organ błędnie zakłada, że tylko nadzwyczajne sytuacje i przypadki losowe, na które strona nie miała wpływu uzasadniają umorzenie zaległości. Tymczasem, jak wskazano w skardze, żaden przepis prawa takich warunków nie stawia. Ponadto nie wykazano, że Skarżący dysponuje możliwością spłaty nieuregulowanych składek. Jak podniósł Zobowiązany, w wieku 50+ trudno jest znaleźć jakąkolwiek prace, nie mówiąc już o zajęciu dodatkowym. W jego przypadku jest to tym bardziej nierealne, gdyż prowadząc działalność gospodarczą przez 28 lat nie nabył praktyki w żadnym zawodzie. Natomiast sugestie o celowym zaniechaniu w tej materii jest, według Zobowiązanego, niesprawiedliwe i nieetyczne.

Zobowiązany następnie wskazał, że cierpi na [...] - [...] po wypadku samochodowym jakiemu uległem w 2011 r., co objawia się stanami depresyjnymi, lękowymi i notoryczną bezsennością. Choroba ta, jak podkreślił Skarżący, jest źródłem jego problemów finansowych i osobistych. Nie poddaje się jednak oficjalnemu leczeniu, gdyż obawia się utraty zatrudnienia. Zauważył, że tak jak podniósł organ, lekarz zobligowany jest do zachowania tajemnicy, jednak zwolnienie lekarskie pochodzące z poradni leczenia psychologicznego, a także znajdujący się na nim kod choroby, może wywołać u pracodawcy wątpliwości co do zatrudniania takiej osoby. Dlatego też korzysta z uprzejmości kolegi psychologa, który prowadzi z nim terapię oraz wypisuje potrzebne lekarstwa.

W dalszej kolejności Skarżący wyraził pogląd, że nie zgadza się z twierdzeniem ZUS-u, że posiada majątek oraz dochód, który daje realną możliwość spłacenia długu. W tym kontekście wskazał, że w 2019 r. zadłużenie uległo zmniejszeniu o 1.459,70 zł. Zatem takie tempo spłaty wymaga okresu ponad 100 lat na uregulowanie całości zobowiązania. Tymczasem teoretycznie pozostały okres jego aktywności zawodowej to ok. 8 lat. Zwrócił także uwagę na postanowienia o umorzeniu wobec niego postępowań egzekucyjnych, których podstawą wydania jest brak majątku oraz fakt, że nie uzyska się kwot wyższych od kosztów egzekucyjnych. Poddał w tym miejscu pod wątpliwość prawidłowość prowadzenia egzekucji w czasie toczącego się postępowania w sprawie umorzenia nieopłaconych składek.

Skarżący wypowiedział się także w kwestii posiadanej nieruchomości. Otóż według niego tytuł własności do tej nieruchomości ma charakter "wirtualny", ponieważ jest ona obciążona hipoteką na rzecz banku. W przypadku ewentualnej egzekucji, jego żona zgłosi sprzeciw, gdyż jest on właścicielem tylko w połowie. Ponadto, jak oświadczył Skarżący, żona przy rozwodzie będzie domagała się przejęcia całości nieruchomości, ponieważ to ona obsługuje kredyt i spłaca jego raty, a on nie będzie z powyższych powodów temu oponował.

Skarżący podniósł, że uznaniowość decyzji umorzeniowej nie oznacza dowolności organu. W jego ocenie, ZUS nie przeanalizował wszystkich okoliczności istotnych dla stwierdzenia wystąpienia przesłanek warunkujących umorzenie zaległości. Według Zobowiązanego, bez wątpienia zaistniała okoliczność polegająca na zaprzestaniu działalności gospodarczej, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należność. Zanegował poprawność dowodzenia możliwości spłaty zadłużenia poprzez powoływanie się na niekorzystanie z pomocy społecznej oraz uzyskiwanie dochodów w wysokości przekraczającej minimum socjalne. Jak zaznaczył Skarżący, wspomniane minimum socjalne to wskaźnik określający koszty utrzymania na podstawie koszyka dóbr służących do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie, który nie ma nic wspólnego z realnymi kosztami utrzymania osób w indywidualnych przypadkach.

Końcowo Skarżący zarzucił organowi, że nie poinformował go o możliwości zwrócenia się o wsparcie do powstałego w strukturze ZUS-u w czerwcu 2018 r. Centrum Umorzeń, które ma udzielać pomocy osobom zadłużonym z tytułu nieopłaconych składek.

Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] ZUS dokonał sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w zaskarżonej decyzji, która polegała na umieszczeniu na s. 18 zdania:

1. – "Rozwiązanie takie spowodowałoby, że zostałoby zawieszone postępowanie egzekucyjne prowadzone z Pana ŚWIADCZENIA EMERYTALNEGO, które prowadzone jest z zasadą poszanowania minimum egzystencji stanowiącego wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości."
2. – podczas gdy prawidłowym jest: "Rozwiązanie takie spowodowałoby, że zostałoby zawieszone postępowanie egzekucyjne prowadzone z Pana WYNAGRODZENIA ZA PRACĘ, które prowadzone jest z zasadą poszanowania minimum egzystencji stanowiącego wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości."

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 4 marca 2020 r. Zobowiązany uzupełniając braki formalne skargi odniósł się także do odpowiedzi na skargę przedstawioną przez ZUS. W tym zakresie stwierdził, że trudno się zgodzić z wyrażanym w niej twierdzeniem o rzetelności postępowania, skoro organ w decyzji popełnił błąd. Ponadto wskazano, że ZUS bardzo późno zareagował na wydany w sprawie wyrok WSA w Gliwicach, gdyż powiadomił go o możliwości uzupełnienia wniosku o umorzenie dopiero w dniu 8 lipca 2019 r. Ponadto podkreślił, iż organ w żaden sposób nie odniósł się do zarzutów skargi, a także nie wyjaśnił samej kwestii przedawnienia składek. W tej kwestii Skarżący zwrócił uwagę, że organ nie wykazał na jakiej podstawie przyjęto, że doszło do skutecznego doręczenia tytułów wykonawczych.

Pismem z dnia 25 czerwca 2020 r. Skarżący ponownie podkreślił, że jego sytuacja materialna uniemożliwia spłatę zaległych składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 19 marca 2018 r. o sygn. akt I SA/Gl 1295/18 uchylił decyzję ZUS-u z dnia [...]r.

Jak stanowi przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sformułowania o związaniu "sądów jak i organów", oznacza że danym orzeczeniem będzie związany w sprawie zarówno wojewódzki sąd administracyjny, jak i Naczelny Sąd Administracyjny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 19 marca 2019 r. podzielił stanowisko organu w kwestii nie wystąpienia w sprawie przesłanek warunkujących umorzenie zaległych składek, które określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Natomiast wskazał, że nie wyjaśniono kwestii wymagalności składek. Dlatego też nakazał, aby ZUS rozpatrując sprawę ponownie w pierwszej kolejności rozważył, czy choćby część z należności składkowych nie uległa przedawnieniu, co w konsekwencji może spowodować, że orzekanie o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności przedawnionej jest bezprzedmiotowe.

Sąd stwierdził także, że w przypadku powoływania się na instytucję przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, koniecznym jest odniesie ich do poszczególnych należności i dołączenie do akt sprawy dokumentów, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

Przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji zwrócić należy uwagę na instytucję przedawnienia należności z tytułu składek, ponieważ zaległości Skarżącego sięgają składek za lipiec 2011 r. Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po 5 latach, a w poprzednim stanie prawnym po 10 latach. Wyjściowym obowiązkiem organu w sprawie umorzenia należności składkowych jest zaś wskazanie, które niezapłacone przez stronę składki nie uległy przedawnieniu i jeszcze są wymagalne. Przedawnienie należności z tytułu składek wyklucza ich dochodzenie, a tym samym co do składek przedawnionych, na stronie nie ciąży obowiązek ich uregulowania. Finalnie oznacza to, że co do składek przedawnionych orzeczenie ZUS-u o ich umorzeniu jest bezprzedmiotowe.

Dostrzegając wagę tego zagadnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 19 marca 2019 r. nakazał organowi zbadanie wymagalności zaległych składek. Analiza akt sprawy, a także treści samej decyzji prowadzi do wniosku, że organ nie sprostał temu zadaniu.

ZUS w zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek, gdyż podjęto w stosunku do nich czynności zmierzające do ich wyegzekwowania (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.). Ponadto organ wskazał, że zaległości z tytułu składek zostały zabezpieczone hipoteką (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.).

Uzasadniając zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. organ w stosunku do każdego rodzaju składek (tj. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, a także Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) sporządził zestawienie okresów, za które Skarżący nie uiścił składek, a następnie w formie tabeli do poszczególnych okresów przyporządkował tytuły wykonawcze, z podaniem daty ich doręczenia. Ponadto w kolumnie "Inne okoliczności mające wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia" wymienił pisma z podaniem ich numeru, daty sporządzenia i doręczenia. Brak jest jednak informacji czego one dotyczyły. Ponieważ poprzedzają one doręczenie tytułów wykonawczych, domyślać się można, że są to upomnienia wzywające do zapłaty zaległych składek. W ostatniej natomiast kolumnie tabeli określono okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia, gdzie daty zawieszenia pokrywają się z datami doręczenia tytułów wykonawczych i utożsamiane są z rozpoczęciem egzekucji. Dodatkowo wskazano w tej kolumnie, że zawieszenie w stosunku do wszystkich zaległości nie zakończyło się.

Bezspornym jest, że powyższe okoliczności powodują zawieszenie biegu terminu. Otóż zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnić należy, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, iż zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego; podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 737/17, Lex nr 2350255).

Organ jednak nie przedstawił dokumentów mających dowodzić tych twierdzeń. Zwrócić bowiem należy uwagę, że ustalenia stanu faktycznego winny znajdować odzwierciedlenie w dowodach znajdujących się w aktach sprawy, a tak się nie dzieje w niniejszej sprawie. Tego obowiązku nie realizuje znajdujące się w aktach pismo nazwane "Okoliczności mające wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek", które nie jest opatrzone żadną datą, a także nie zostało podpisane przez osobę je sporządzającą. Pismo to zawiera tabelę, która została przeniesione do uzasadnienia zaskarżonej decyzji. podkreślić należy, że wspomniana powinność będzie zrealizowana jedynie poprzez załączenie do akt materiałów źródłowych, np. tytułów wykonawczych oraz dowodów ich doręczenia.

Argumentując wymagalność składek organ powołał się także na art. 24 ust. 5 u.s.u.s., który stanowi, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W tej materii organ wskazał, że o ustanowienie hipoteki wystąpił:

1. – [...]r. – wniosek obejmował zaległości za okres: 6/2011 - 11/2015, na łączną kwotę zabezpieczenia 326.633,13 zł;
2. – [...]r. – wniosek obejmował zaległości za okres: 7/2011 - 7/2017, na łączną kwotę zabezpieczenia 384.723,96 zł.

Zasygnalizować jedynie w tym miejscu należy, a o czym będzie szerzej w dalszej części uzasadnienia, że ustanowienie hipoteki na nieruchomości nie pozwala na przyjęcie poglądu, iż w takim przypadku zabezpieczone zobowiązanie nie ulega przedawnieniu.

Podsumowując, w ocenie Sądu, organ nie wyjaśnił w sposób dostateczny okoliczności wymagalności zaległych składek, których dotyczy kontrolowana decyzja ZUS-u z dnia [...]r. O ile wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podstawy uznania, iż w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, to nie przedstawił dokumentów potwierdzających ten fakt, pomimo wyraźnego wskazania Sądu. Zatem dopuścił się naruszenia art. 153 p.p.s.a., gdyż zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przedawnienia należności składkowych. Chodzi o fakty wynikające z regulacji art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. (z uwzględnieniem wersji mającej lub mających zastosowanie w sprawie). Organ nie dołączając do akt dokumentów obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego oraz zdarzeń prawnych przerywających lub zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych dopuścił się obrazy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. także w znaczeniu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Wobec tego należy powtórzyć argumentację Sądu wyrażoną w wyroku z dnia 19 marca 2019 r. o sygn. akt I SA/Gl 1295/18. Zatem stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie poddaje się pełnej kontroli i ocenie, czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie terminu przedawnienia. Ewentualne stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 8 grudnia 2016 r. o sygn. akt II GSK 3945/16, skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie tych należności, to organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji.

Zgodnie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Do dnia 31 grudnia 2011 r. ten przepis stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. poz. 1378). Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (a więc jak również w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1793 z późn. zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ, nie dołączając do akt dokumentów obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego oraz zdarzeń prawnych przerywających lub zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych, dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Sąd podziela pogląd wyrażony przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 27 września 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 536/17, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku okresu za który na Skarżącym ciąży jeszcze obowiązek opłacenia składek) powinien być bowiem oparty na dowodach zdobytych przez organ i przezeń sprawdzonych. Istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale niemających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze, Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia NTA, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, stwierdził, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania; analogicznie A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego.

Komentarz, Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Także w orzecznictwie akcentuje się, że nie jest dopuszczalne, aby organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu aktu, który kończy postępowanie administracyjne w danej instancji.

Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania nią zabezpieczonego, gdyż termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych. Sąd zwraca uwagę, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. (w brzmieniu od dnia 1 stycznia 2003 r.) należy interpretować przez pryzmat jego zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Sąd podziela stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 30 stycznia 2018 r. o sygn. akt II GSK 2706/17, że obowiązkiem sądów jest dokonywanie kompleksowej interpretacji prawa, uwzględniającej nie tylko czysto językowe brzmienie danej jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, ale również jego wykładnię systemową i celowościową. W ramach takiej wykładni konieczne jest też zadbanie o to, by rozumienie przepisu było zgodne z hierarchicznie wyższymi aktami prawnymi, w tym przepisami rangi konstytucyjnej (zob. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt I FSK 1874/17, Lex nr 2440590).

W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjmuje się również, że oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych (zob. R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 r. sygn. akt I SA/Po 461/01, OSP z 2003/2 s. 73-75; M. Wiącek, Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 20011, s. 269; uchwała NSA z dnia 16 października 2006 r. sygn. akt I FPS 2/06). NSA uznał, iż Sąd pierwszej instancji jest, na mocy art. 8 ust. 2 Konstytucji, uprawniony do stwierdzenia, że skoro niezgodna z Konstytucją była norma zawarta w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej (co zostało stwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12), to do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy odnieść te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w wyroku Trybunału.

Zdaniem Sądu, niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności Skarżącego z tytułu zaległych składek. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te, w ocenie Sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie zauważyć należy, że w tej sytuacji przedwczesnym jest również odnoszone się do zarzutów skargi. Jedynie wyjaśnić należy, że wszczęcie postępowania w przedmiocie umorzenia nieuiszczonych składek nie wpływa na tok prowadzonej egzekucji, tj. nie skutkuje na przykład jej zawieszeniem.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozstrzygając sprawę, powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy. Powołując się na instytucję przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych organ winien odnieść je do poszczególnych należności i dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Skarżący nie był również reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Z tego też względu Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego.