Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicachz 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1562/19

Uzasadnienie

1.Przedmiotem skargi P. K. (dalej: skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. (dalej: Zakład) wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej u.s.u.s.), utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej: organ I instancji) z [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

1. 2. Dotychczasowy przebieg postępowania.
2. 2.1. Wnioskiem z 2 listopada 2017 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na trudną sytuację finansową. Oznajmił, że dochody z prowadzonej działalności nie wystarczają na opłacenie składek, a czasem jest zmuszony wybrać między opłatami najpilniejszymi do opłacenia (media, czynsz za garaż). Przeciętny dochód z tytułu prowadzonej działalności wynosił ok. 2.000,00 zł, a ze względu pogarszający się stan zdrowia (problem z kręgosłupem oraz guzki na [...]) rozważa likwidację działalności po 31 latach jej prowadzenia. Oświadczył także, że pracując od 19 roku życia nie korzystał ze zwolnienia lekarskiego, ani z opieki Państwa.

Decyzją z [...] r. nr [...] organ I instancji odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

1. 2.2. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z [...] r. nr [...] odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek ponieważ: 1) nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;
2. 2) skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego gospodarstwa domowego;
3. 3) nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;
4. 4) nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

1. 2.3. Wyrokiem z 6 lutego 2019r., I SA/GI 959/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję z [...] r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ZUS.

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że: 1) obowiązkiem ZUS było ustalenie w pierwszej kolejności czy zaległe składki, o których umorzenie wniósł skarżący są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu, tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na czerwiec 2004 r., 2) organ dokonał błędnej oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wbrew twierdzeniu Zakładu, opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie można się również zgodzić z argumentacja, że spłata zadłużenia nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie tej sytuacji finansowej.

Sąd nakazał wyjaśnić i wykazać w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie. Jeżeli natomiast zaistniały okoliczności skutkujące przerwaniem bądź zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, ZUS powinien je ustalić i stosownie udokumentować w aktach sprawy. Dopiero kompletny materiał dowodowy ZUS powinien podać analizie i ustalić, czy w stosunku do skarżącego zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu zaległych, ale nie przedawnionych składek.

1. 2.4. Zaskarżoną decyzją, mając na uwadze ww. wyrok, Zakład dokonał analizy kwestii przedawnienia należności.

W uzasadnieniu wskazał, iż według przepisów prawnych regulujących kwestie przedawnienia, w odniesieniu do spornych zaległości podane w decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało wpływ prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz złożenie przez skarżącego wniosku o umorzenie zaległych składek na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. (Dz. U.2012 r. poz. 1551, dalej: ustawa abolicyjna).

Zgodnie z art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust. 5b u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony m.in. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Zakład ustalił:

1/ Prowadzona egzekucja

W analizowanej sprawie dla składek FUS zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych;

1. 1) dotyczących zaległości za okres: 6-8/2004, 10/2004, 12/2004, 1-3/2005, 5-12/2005, 1-9/2006, 11/2006, 3/2007 - od daty doręczenia upomnienia (tabelka kolumna 4), do dnia jego zakończenia postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] r. (tabelka kolumna 8),
2. 2) dotyczących zaległości za okres 8,9/2011 - od daty doręczenia upomnienia (tabelka kolumna 4), postępowanie jest prowadzone, bieg terminu przedawnienia nie został zakończony i trwa do nadal,
3. 3) dotyczących zaległości za okres: 10-12/2012, 1-12/2009, 1-12/2010, 1-5/2011, 10-12/2011, 1-12/2012, 1-12/2013, 1-8/2014 - od daty odebrania zawiadomienia o wszczęciu postępowania (tabelka kolumna 5) do daty uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia (tabelka kolumna 6). Następnie od daty odebrania tytułów wykonawczych (tabelka kolumna 7) - w związku z tym, że w dalszym ciągu to postępowanie jest prowadzone, bieg terminu przedawnienia nie został zakończony i trwa do nadal.

Natomiast dla składek UZ zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych:

1. - dotyczących zaległości za okres: 1-6,8-9,11-12/2005, 1-5,11/2006 - od daty doręczenia upomnienia (tabelka kolumna 4), do dnia jego zakończenia postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] r. (tabelka kolumna 8),
2. - dotyczących zaległości za okres: 11/2007 - od daty doręczenia upomnienia (tabelka kolumna 4), postępowanie jest prowadzone, bieg terminu przedawnienia nie został zakończony i trwa do nadal,
3. - dotyczących zaległości za okres: 10-12/2008, 1,2/2009, 7-12/2009, 1-8/2010, 1-4,10/2011, 4-12/2012, 2-4,7,9-10,12/2013, 1-8/2014 - od daty odebrania zawiadomienia o wszczęciu postępowania (tabelka kolumna 5) do daty uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia (tabelka kolumna 6). Następnie od daty odebrania tytułów wykonawczych (tabelka kolumna 7) - w związku z tym, że w dalszym ciągu to postępowanie jest prowadzone, bieg terminu przedawnienia nie został zakończony i trwa do nadal, dotyczących zaległości za okres: 8,9/2011 - od daty doręczenia upomnienia (tabelka kolumna 4), postępowanie jest prowadzone, bieg terminu przedawnienia nie został zakończony i trwa do nadal.

Analogicznie dla składek FP i FGSP zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych;

1. - dotyczących zaległości za okres: 11,12/2008, 1-3,7-12/2009, 1-12/2010, 1-5,10- 12/2011, 1-12/2012, 1-12/2013, 1-8/2014 - od daty odebrania zawiadomienia o wszczęciu postępowania (tabelka kolumna 5) do daty uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia (tabelka kolumna 6). Następnie od daty odebrania tytułów wykonawczych (tabelka kolumna 7) - w związku z tym, że w dalszym ciągu to postępowanie jest prowadzone, bieg terminu przedawnienia nie został zakończony i trwa do nadal,
2. - dotyczących zaległości za okres: 8,9/2011 - od daty doręczenia upomnienia (tabelka kolumna 4), postępowanie jest prowadzone, bieg terminu przedawnienia nie został zakończony i trwa do nadal.

2/ Abolicja

Zgodnie z art, 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13.

Okres zawieszający bieg przedawnienia w sprawie: od dnia złożenia wniosku o umorzenie tj. od 12 stycznia 2015 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji odmawiającej umorzenia należności tj. do [...] r. Powodem odmowy umorzenia było nieopłacenie należności niepodlegających umorzeniu na mocy ustawy.

3/ Ustanowiona hipoteka

Dodatkowo, zgodnie z zapisem art. 24 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Powyższy zapis w ustawie obowiązuje od 1 stycznia 2003 r. i został wprowadzony ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U z 2002 r.. Nr 241, poz. 2074) i ma zastosowanie do należności nie przedawnionych na dzień wejścia w życie przepisów.

Wnioski o ustanowienie hipoteki składane były:

1. - 27 czerwca 2006 r. obejmujący zaległości za okres FUS: 6-7/2002, 3-9/2003, 6/2004- 3/2005, 5/2005-3/2006; FUZ oraz FP: 9/2004-9/2005, 11/2005-3/2006;
2. - 15 lutego 2007 r. obejmujący zaległości za okres FUS: 4-12/2006, FUZ: 4,5,9,11-12/2006, FP: 4,9,11-12/2006;
3. - 6 sierpnia 2010 r, obejmujący zaległości za okres FUS: 3,11/2007, 10/2008-5/2010, FUZ: 7,11/2007, 10/2008-2/2009, 7/2009-5/2010, FP: 7/2007, 11/2008-3/2009, 7/2009-5/2010;
4. - 19 listopada 2018 r. obejmujący zaległości za okres FUS: 7-12/2017, FUZ; 8/2017- 12/2017.

Wobec powyższego zadłużenie skarżącego jest aktualne i wymagalne.

Analiza dotycząca kwestii przedawnienia została zbadana tylko do sierpnia 2014 r., gdyż dla pozostałego okresu widniejącego na koncie zobowiązanego, tj. od września 2014 r. zgodnie z przepisami na dzień wydania decyzji nie upłynął 5-letni termin przedawnienia.

Dalej Zakład argumentował, że analizując dokumentację znajdującą się w aktach sprawy przyjął powyższe dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że skarżący: 1) do [...] r. prowadził działalność związaną z naprawą i konserwacją metalowych wyrobów gotowych (kod PKD 33.11.Z), 2) obecnie jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu zawartej umowy o pracę, z której otrzymuje Pan dochód w wysokości podstawy wymiaru składek: maj, czerwiec 2019r. – 3.500,00 zł, lipiec – 4.250,00 zł, 3) prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 1.400,00 zł oraz córką, która również otrzymuje dochód z tytułu renty socjalnej w wysokości 770,00 zł oraz pensję z ZAZ w wysokości 790,00 zł (według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z 3 grudnia 2017 r. (wpływ do Zakładu 5 grudnia 2017 r.),4) ponoszone wydatki związane z utrzymaniem kształtują się następująco: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 703,00 zł, opłaty eksploatacyjne w wysokości 1.300,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 150,00 zł, 5) posiada zobowiązania finansowe: z tytułu podatków za lata 2014-2017 w wysokości 17.000,00 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów za lata 2016-2017 w wysokości 5.200,00 zł - spłacane miesięcznie po 326,00 zł, inne (czynsz + energia) w wysokości 24.000,00 zł), 6) posiada nieruchomość (dom) w g. o pow. 130 m2, współwłasność w 1/2 części, 7) nie posiada innych praw majątkowych oraz wierzytelności.

Pismem z [...] r. skarżący został zawiadomiony o przysługującym prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przez wydaniem decyzji.

Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Zakład wskazał, iż skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej jednak otrzymuje stały dochód z tytułu umowy o pracę.

Ponadto jest współwłaścicielem nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w P. prowadzi KW nr [...], na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Ponadto wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżący wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zakład zauważył, postanowieniem z [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył postępowanie egzekucyjne uzasadniając, że na dzień jego wystawienia nie skarżący miał stałego zatrudnienia i nie uzyskiwał dochodów, z których można by wyegzekwować dochodzoną należność. W uzasadnieniu stwierdzono, że w tamtym momencie skarżący był osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, pozostającą na utrzymaniu żony. Nie posiadał mienia ruchomego i nieruchomości. Dokonane zajecie rachunku bankowego w A w T. okazało się bezskuteczne, ponadto posiadane samochody nie przedstawiają wartości handlowej.

Wobec powyższego stwierdzono, że ze względu na sytuację finansową, zaległość jest nieściągalna. Niewątpliwie przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. występowała w stosunku do skarżącego sytuacji w tamtym okresie. Jednak sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie. Obecnie skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, z której osiąga dochód. Zatem umorzenie postępowania egzekucyjnego przez organ z uwagi na sytuację finansową nie jest sytuacją trwałą, bowiem posiada dochód z tytułu umowy o pracę, z którego możliwe jest ponowne wszczęcie skutecznego postępowania i egzekwowanie należności,

Zakład argumentował, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Postanowieniem z [...] r. wznowiono prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne oraz skierowano wniosek o wznowienie egzekucji po wydaniu decyzji odmawiającej abolicji. Zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne. Poza tym istnieje możliwość wdrożenia postępowania egzekucyjnego przez zajęcie wynagrodzenia za pracę.

Należy podkreślić, że wierzyciel ma obowiązek badać na bieżąco czy sytuacja finansowa wnioskodawcy uległa zmianie. W przypadku nabycia praw majątkowych lub podjęcia zatrudnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018, poz. 1314 ze zm.) ma nie tylko prawo, ale i obowiązek ponownego zastosowania środków egzekucyjnych. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99).

Dalej Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku;

1. 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub Innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład stwierdził, iż podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu.

Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacania należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach.

Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Zgodnie z zaleceniem Sądu, Zakład dokonał analizy obecnej sytuacji materialnej skarżącego, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną – I. K., która otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 1.400,00 zł netto oraz córką – K. K., która otrzymuje dochód z tytułu: renty socjalnej w wysokości 770,00 zł i z wynagrodzenia z ZAZ w wysokości 790,00 zł, według informacji podanej przez skarżącego w "oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości" z 3 grudnia 2017 r. (wpływ do Zakładu 5 grudnia 2017 r.). Organ ustalił natomiast, że skarżący również osiąga dochód z tytułu zatrudnienia, który kształtuje się w poszczególnych miesiącach następująco: maj, czerwiec 2019 r. – 3.500,00 zł, lipiec – 4.250,00 zł podstawy wymiaru składek. Nadmienić w tym miejscu należy, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc są to również dochody żony i córki, która jest niepełnosprawna od urodzenia, przeszła wiele operacji, obecnie pomimo swego kalectwa stara się żyć jak każdy normalny człowiek, choć nie zawsze jest to możliwe.

Zakład nie kwestionuje negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z odsetkami za zwłokę na sytuację bytową skarżącego. Jak wynika z przedłożonego oświadczenia ponoszone koszty i wydatki w trzyosobowym pracowniczym gospodarstwie domowym kształtują się następująco: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 703,00 zł, opłaty eksploatacyjne – 1.300,00 zł oraz koszty związane z leczeniem – 150,00 zł. Wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi skarżący ponosić, a Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, że sytuacja zobowiązanego jest trudna i nosi znamiona ubóstwa. Nie udowodniono również, że skarżący zostanie pozbawiony środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku podjęcia się ratalnej spłaty zadłużenia. Obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą one być uregulowane jednorazowo, ponieważ ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość udzielenia dłużnikowi ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. W przedmiotowej sprawie brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna ma charakter trwały – skarżący podjął pracę i otrzymuje dochód umożliwiający spłatę zadłużenia w kwotach dostosowanych do jego możliwości finansowych.

Po ponownym przeanalizowaniu informacji Zakład uznał, że sytuacja finansowa skarżącego uległa polepszeniu. Wszyscy członkowie rodziny otrzymują dochód, w tym również córka, której sytuacja życiowa jest utrudniona ze względu na swoje kalectwo i Zakład nie podważa tej kwestii. Wobec braku wskazanych już wcześniej jakichkolwiek przeciwskazań po stronie skarżącego, organ stoi na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna ma charakter trwały. Dodatkowo podniesione przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi.

Zakład podniósł, że bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia zobowiązanego o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża jego podstawowemu bytowi lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, gdyż osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Za odmową umorzenia stoi również ocena struktury zadłużenia, tj. fakt, że zaniedbanie w opłacaniu obowiązkowych składek dotyczy okresu od czerwca 2004r., a wiec długiego okresu na przestrzeni lat, co skłania do wniosku, że skarżący w sposób rażący uchybił obowiązkowi ustawowemu i zasadzie obowiązującej wszystkich płatników, a więc powszechności w systematycznym opłacaniu składek.

Należy wskazać, że skarżący miał możliwość umorzenia znacznej części swojego zadłużenia wobec ZUS w momencie złożenia 12 stycznia 2015 r. wniosku na podstawie ustawy abolicyjnej. Dnia [...] r. wydano decyzję (nr [...]) określającą warunki umorzenia należności na podstawie tej ustawy. Po upływie ustawowego terminu, [...] r. wydano decyzję o odmowie umorzenia należności w związku z nieuregulowaniem wykazanej zaległości niepodlegających umorzeniu. Skarżący nie podjął żadnej czynności zmierzającej do ustosunkowania się do warunków wymienionych w decyzji.

Zakład stoi na stanowisku, że umorzenie należności z tytułu składek, w chwili obecnej byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Nadmienić należy, że umorzenie zaległych składek, nie może być traktowane jako sposób na rozwiązanie problemów finansowych zobowiązanego. Względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był z niego pochopnie zwalniany.

Skarżący przedstawił dokumentację medyczną opisującą jego stan zdrowia. Należy podkreślić, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Zakład nie neguje problemów zdrowotnych skarżącego jednak wymienione schorzenia nie przekreślają podjęcia zatrudnienia. Skarżący nie dysponuje dokumentem potwierdzającym całkowitą i trwałą niezdolność do pracy. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie przez skarżącego dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, tym bardziej, że obecnie skarżący otrzymuje dochód z tytułu zatrudnienia.

Podkreślić także należy, że pomimo powołanej trudnej sytuacji materialnej, skarżący nie wykazał korzystania z żadnych form pomocy społecznej. To zaś wskazuje, że nie jest mu potrzebna pomoc państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 czerwca 2010 r., sygn. akt III SA/GI 613/09).

W orzecznictwie sądowym akcentuje się także, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych (wyroki NSA; z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10 oraz z dnia 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14). Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala na umorzenie należności.

Zaznaczyć należy, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne. A zatem to skarżący musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu.

W niniejszej sprawie Zakład zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla skarżącego, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Zakład w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją ocenę opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Organ gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został prawidłowo oceniony.

1. 3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
2. 3.1. Pismem z dnia 24.10.2019r, skarżący zaskarżył ww. decyzję Zakładu nr [...] r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] r o odmowie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 06/2004 do 09/2017r.

Zdaniem skarżącego, organ rentowy niewłaściwie ocenił jego sytuację majątkową z której wynika, że nie jest on w stanie spłacić zaległych składek ubezpieczeniowych bez uszczerbku w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

1. 3.2. W odpowiedzi na skargę Zakład, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.
2. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
3. 4.1. Skarga okazała się zasadna jednak z przyczyn, które nie zostały w niej podniesione.

1. 4.2. Na wstępie wskazać należy, że Sąd orzeka w niniejszej sprawie będąc związany powołanym powyżej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2019r. I SA/Gl 959/18 uchylającym decyzję Zakładu z dnia [...] r. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Związanie oceną prawną wyrażoną w treści orzeczenia oraz wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy zarówno organów administracji publicznej, jak i sądów. Między oceną prawną a wskazaniami istnieje ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r. I GSK 2395/05, CBOIS). Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom popełnionym przez organy administracji i wytyczenie kierunku postępowania przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Art. 153 p.p.s.a. ma zastosowanie tylko w sprawie tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym (wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2008 r., I FSK 1466/06, CBOIS). Organ ponownie rozpatrujący sprawę związany jest sentencją i uzasadnieniem orzeczenia. Związanie wyrażonymi wskazaniami co do dalszego postępowania zobowiązuje organ do ich wykonania, przy czym nie ogranicza organu do wykonania tylko i wyłącznie zaleceń zawartych w orzeczeniu (wyrok NSA z dnia 25 listopada 2011 r., II GSK 95/10, CBOIS).

Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy również sądów i oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., I OSK 426/08, CBOIS). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

4.4. Mając na uwadze powyższe stwierdził należy, że zasadniczym kryterium legalności zaskarżonej decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania.

Przypomnieć zatem należy, że w uzasadnieniu ww. wyroku WSA wskazał, że obowiązkiem Zakładu było ustalenie w pierwszej kolejności czy zaległe składki, o których umorzenie wniósł skarżący są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu, tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na czerwiec 2004 r.

Sąd stwierdził także, że organ dokonał błędnej oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, albowiem opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd nie podzielił również argumentacji, że spłata zadłużenia nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie tej sytuacji finansowej.

Ponadto Sąd nakazał wyjaśnić i wykazać w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy. Jeżeli natomiast zaistniały okoliczności skutkujące przerwaniem bądź zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, ZUS powinien je ustalić i stosownie udokumentować w aktach sprawy. Dopiero kompletny materiał dowodowy ZUS powinien podać analizie i ustalić, czy w stosunku do skarżącego zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu zaległych, ale nie przedawnionych składek.

1. 4.5. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie stwierdzić należy, że rozważając kwestię przedawnienia składek objętych wnioskiem o ich umorzenie, Zakład błędnie przyjął, że z uwagi na zabezpieczenie hipoteką części należności objętych wnioskiem o umorzenie nie uległy one przedawnieniu. W tym zakresie Zakład wskazał, że wnioski o ustanowienie hipoteki składane były:
2. - 27 czerwca 2006 r. - zaległości za okres FUS: 6/2004-3/2005, 5/2005-3/2006; FUZ oraz FP: 9/2004-9/2005, 11/2005-3/2006;
3. - 15 lutego 2007 r. - zaległości za okres FUS: 4-12/2006, FUZ: 4,5,9,11-12/2006, FP: 4,9,11-12/2006;
4. - 6 sierpnia 2010 r. - zaległości za okres FUS: 3,11/2007, 10/2008-5/2010, FUZ: 7,11/2007, 10/2008-2/2009, 7/2009-5/2010, FP: 7/2007, 11/2008-3/2009, 7/2009-5/2010;
5. - 19 listopada 2018 r. - zaległości za okres FUS: 7-12/2017, FUZ; 8/2017- 12/2017.

Stanowisko Zakładu jest błędne i nie uwzględnia jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych w tej kwestii. Sąd podziela reprezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd co do przedawnienia zaległości objętych hipoteką również po 1 stycznia 2012r. z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 40/12. Sam fakt zabezpieczenia zaległości wobec ZUS hipoteką na nieruchomości nie przesądza, że nie doszło do ich przedawnienia, a to oznacza, że termin przedawnienia zaległości z tytułu składek biegnie na zasadach ogólnych, które zostały zawarte w art. 24 ust. 4, ust. 5a i kolejnych u.s.u.s. (wyrok WSA w Białystoku z dnia 21 sierpnia 2018r., I SA/Bk 283/2018, LEX nr 2541206). Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 o.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych (wyrok WSA w Kielcach z dnia 12 lipca 2018r., I SA/Ke 200/2018, LEX nr 2521236). Ponadto jak podkreślił WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 21 czerwca 2018r., I SA/Gl 445/2018, LEX nr 2509016) Uregulowanie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. organ musi uwzględnić przy ocenie przedawnienia należności z tytułu składek, wskazując dokumenty źródłowe z postępowania egzekucyjnego.

Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tak zabezpieczonych należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2018r., I SA/Gl 1272/17, LEX nr 2482750). Zdaniem Sądu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. objęty jest takimi samymi zastrzeżeniami co do jego konstytucyjności jak uregulowanie art. 70 § 8 o.p., który brzmi analogicznie jak obowiązujący do 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 o.p. Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości skarżącego nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności składkowych biegł na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 1 marca 2018r., I SA/Gl 1246/17, LEX nr 2457928).

W realiach rozpoznawanej sprawy częściowo wskazane wyżej okresy składkowe w odniesieniu do których złożono wnioski o ustanowienie hipoteki pokrywają się z zaległościami z tytułu składek ZUS objętymi postępowaniem egzekucyjnym. Jednak tytułem przykładu wskazać należy, że nie dotyczy to zaległości FUZ oraz FP za okres od września 2004r. do września 2005r. czy też zaległości FUS za okres od kwietnia do grudnia 2006r. Jeżeli zatem ww. należności z tytułu zaległych składek ZUS objęte zostały hipoteką i nie zaistniały w stosunku do nich inne zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia, to przyjąć należy, że uległy one przedawnieniu, a zatem nie mogą stanowić przedmiot rozstrzygnięcia Zakładu w zakresie ich umorzenia.

W konsekwencji z uwagi na uprawnienie sądu do odmowy zastosowania przepisu niegodnego z Konstytucją RP obowiązkiem składu orzekającego w niniejszej sprawie jest dokonywanie operatywnej (kompleksowej) interpretacji prawa, uwzględniającej nie tylko wykładnię językową, ale również wykładnię i celowościową oraz systemową ze szczególnym uwzględnieniem i prokonstytucyjnej wykładni prawa. Interpretatorowi nie wolno bowiem ignorować hierarchicznie wyższych aktów prawna, w tym Konstytucji RP. Należy podkreślić, że oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018r., II GSK 2706/17, CBOSA).

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Zakład naruszył art. 153 p.p.s.a. w związku z art. art. 24 ust. 5 u.s.u.s. oraz art. 24 ust. 5 u.s.u.s. Tym samym sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie, w tym wskazanych w skardze zarzutów, na obecnym etapie postepowania jest przedwczesna i bezprzedmiotowa.

Rozpatrując sprawę ponownie, ZUS zastosuje się do ww. oceny prawnej Sądu zawartej w niniejszym orzeczeniu. W tym celu dokonana ponownej oceny przedawnienia składek objętych wnioskiem o umorzenie.

1. 4.6. Mając na uwadze powyższe Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, skargę uznając ją za zasadną.