Uzasadnienie
Postanowieniem z 28 października 2022 r., nr 2401-IEE.711.931.2022.2/AZ UNP: 2401-22-232959, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ odwoławczy, Dyrektor), działając na podstawie Art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako k.p.a.), po rozpoznaniu zażalenia Z. i J. J. (dalej jako zobowiązani), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. (dalej jako organ egzekucyjny) z 2 września 2022 r., nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania zmierzającego do rozpoznania wniosku z 25 lipca 2022 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 5 listopada 2009 r, nr SM1/2963/09.
Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
13 kwietnia 2018 r. zobowiązani złożyli do organu egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr SM1/2963/09 z 5 listopada 2009 r., nr SM6/118/11 z 20 stycznia 2011 r. oraz nr SM6/3197/11 z 31 sierpnia 2011 r. z uwagi na przedawnienie zobowiązań podatkowych.
Pismem z 7 maja 2018 r. organ egzekucyjny udzielił zobowiązanym odpowiedzi wyjaśniając, że obecnie nie prowadzi egzekucji na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, gdyż zostały one przekazane Komornikowi Sądowemu wyznaczonemu postanowieniem Sądu Rejonowego w T. do dalszego łącznego prowadzenia egzekucji po zbiegu egzekucji sądowej z administracyjną. Jednocześnie potwierdził w tym piśmie, iż zaległości podatkowe dochodzone od zobowiązanych nie uległy przedawnieniu.
22 maja 2018 r. zobowiązani wnieśli na powyższe pismo zażalenie wskazując, że stanowi ono postanowienie, gdyż sporządzone zostało przez uprawniony organ i zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania, zarzucając naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz 1438 ze zm., dalej jako u.p.e.a.), poprzez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego, mimo upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Dyrektor działając na podstawie art. 134 k.p.a. postanowieniem z 6 lipca 2018 r. stwierdził niedopuszczalność zażalenia z 22 maja 2018 r.
W wyniku wniesionej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wyrokiem z 4 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/GI 985/18 uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora.
Jednocześnie 19 lipca 2018 r. wpłynął do organu egzekucyjnego wniosek zobowiązanych o wydanie postanowienia w przedmiocie wniosku z 8 marca 2018 r.
Zawiadomieniem z 9 sierpnia 2018 r, organ egzekucyjny poinformował zobowiązanych, że zarówno ten jak i poprzedni wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zostały przekazane prowadzącemu postępowanie egzekucyjne Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w T., jako organowi właściwemu do ich rozpoznania.
Również na to zawiadomienie organu egzekucyjnego, zobowiązani zażalenie wnosząc o uchylenie postanowienia z 9 sierpnia 2018 roku i rozpoznanie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z 4 października 2018 r. Dyrektor stwierdził niedopuszczalność zażalenia z 24 sierpnia 2018 r. na pismo organu egzekucyjnego z 9 sierpnia 2018 r.
Również na to postanowienie zobowiązani wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, która została oddalona wyrokiem z 20 marca 2019 r. sygn. akt 1313/18.
Jednocześnie Dyrektor stosując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/GI 985/18, postanowieniem z 6 września 2019 r. uchylił zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
W związku z powyższym organ egzekucyjny postanowieniem z 21 listopada 2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr SM6/118/11 z 20 stycznia 2011 r. oraz nr SM6/3197/11 z 31 sierpnia 2011 r. z powodu przedawnienia należności nimi objętych. Natomiast drugim postanowieniem z tej samej daty odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr SM1/2963/09 z 5 listopada 2009 r. W uzasadnieniu tego postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, iż na podstawie ww. tytułu wykonawczego Sąd Rejonowy w T. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych 12 listopada 2009 roku dokonał wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nr [...].
Na postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, zobowiązani złożyli zażalenie, zarzucając naruszenie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w brzmieniu wynikającym z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 roku nr SK 40/12. W związku z powyższym wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia i o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr SM1/2963/09.
Dyrektor postanowieniem z 19 lutego 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego z 21 listopada 2019 r. 25 lipca 2022 r. zobowiązani zwrócili się z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 5 listopada 2009 roku nr SM1/2963/09 oraz o przekazanie Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w T. M. Z. żądania umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tego tytułu wykonawczego z powodu przedawnienia należności.
Postanowieniem z 2 września 2022 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania zmierzającego do rozpoznania wniosku z 25 lipca 2022 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 5 listopada 2009 r. nr SM1/2963/09, ponieważ kwestia ta została już rozstrzygnięta w innym prawomocnym orzeczeniu.
Na to postanowienie zobowiązani wnieśli zażalenie zarzucając naruszenie art. 61a § 1 k.p.a., poprzez odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego, mimo nieistnienia przesłanek odmowy określonych w tym przepisie. W związku z powyższym wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nakazanie nadania sprawie dalszego biegu. Zdaniem zobowiązanych regulacja postępowań podatkowych zawarta jest w przepisach Ordynacji podatkowej, więc stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w odniesieniu do wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest niedopuszczalne.
Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego, Dyrektor uznał, że organ egzekucyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 61a k.p.a. Z przepisu tego wynika, że gdy wystosowane pod adresem organu żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten wskazuje dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania - pierwszą jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą - istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Organ odwoławczy zauważył, że co prawda k.p.a. nie uszczegóławia drugiej przesłanki z art. 61a tej ustawy, jednak z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że niewątpliwie należą do niej takie okoliczności, jak wydanie już rozstrzygnięcia w sprawie.
Postanowienie na podstawie art. 61a k.p.a. wydawane jest, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Tymczasem w sytuacji, gdy w tej samej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie, zachodzi przesłanka innej uzasadnionej przyczyny odmowy wszczęcia postępowania, a tym samym zastosowania przez organ trybu przewidzianego w art. 61a k.p.a.
Zdaniem Dyrektora, w przedmiotowej sprawie zachodzi sytuacja, gdzie organ egzekucyjny rozpatrzył już wniosek zobowiązanych o umorzenie postępowania postanowieniem z dnia 21 listopada 2019 r., a Dyrektor postanowieniem z 19 lutego 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Skoro zatem żądanie zobowiązanych dotyczy sprawy rozstrzygniętej już innym postanowieniem, organ egzekucyjny słusznie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Jednocześnie, w ocenie Dyrektora, nie wystąpiły także nowe okoliczności wpływające na zmianę stanu prawnego sprawy.
Odnosząc się do zarzutu zażalenia, jakoby stosowanie przepisów k.p.a. w przedmiotowej sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego było niedopuszczalne, organ odwoławczy stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się przepisy u.p.e.a., natomiast na mocy art. 18 tej ustawy w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednie zastosowanie mają właśnie przepisy k.p.a., w sytuacji gdy przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Przepisy k.p.a. mogą być stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełnić, a nie modyfikować przepisy u.p.e.a. Tak samo przy częściowym uregulowaniu danej instytucji prawnej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji możliwe jest uzupełnienie tej regulacji przez dodanie niektórych elementów normy z przepisów k.p.a.
Dalej wskazano, że nie znajduje również odzwierciedlenia w aktach przedmiotowej sprawy stwierdzenie zobowiązanych o umorzeniu postępowania z urzędu z powodu wygaśnięcia skutków przybicia własności nieruchomości, ponieważ pismem z 12 lipca 2022 roku Zastępca M. Z. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. M. S. wyznaczył termin licytacji nieruchomości opisanej w księdze wieczystej nr [...] na 8 września 2022 roku. Postępowanie to nie uległo umorzeniu, a toczy się nadal i podejmowane są czynności w celu sfinalizowania prowadzonej egzekucji z nieruchomości.
Ponadto wskazano, że organ egzekucyjny pismem z 12 sierpnia 2022 r. przekazał wniosek zobowiązanych Zastępcy M. Z. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. M. S., do załatwienia w zakresie żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 5 listopada 2009 roku nr SM1/2963/09 oraz wyjaśnienia prowadzenia egzekucji ze świadczenia emerytalno-rentowego.
Stwierdzono zatem, iż postanowienie organu egzekucyjnego z 2 września 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania zmierzającego do rozpoznania wniosku z 25 lipca 2022 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 5 listopada 2009 r. nr SM1/2963/09, nie narusza prawa.
W skardze na powyższe postanowienie zobowiązani zarzucili naruszenie art. 18 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie przepisy tej ustawy, podczas gdy egzekucja toczy się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy kompleksowa regulacja postępowań w sprawie zobowiązań podatkowych zamieszona jest w przepisach ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1540), przy jednoczesnym błędnym przyjęciu, że sprawa została już rozstrzygnięta w poprzednio toczącym się postępowaniu egzekucyjnym poprzez odmowę jego umorzenia, w sytuacji gdy to poprzednie postępowanie uległo umorzeniu z urzędu po upływie 6 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia w przedmiocie wygaśnięcia skutków przybicia (13 sierpnia 2021 r.), z dniem 13 lutego 2022 r., zgodnie z art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c.
W oparciu o powyższe zarzuty wnieśli o uchylenie "zaskarżonej decyzji Dyrektora izby Administracji Skarbowej w Katowicach, jak i poprzedzającej jej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w T." w całości, przekazanie sprawy do rozpoznania i nakazanie rozważenia przesłanek wygaśnięcia zobowiązania podatkowego wskutek jego przedawnienia oraz o za sadzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi, jej autor stwierdził, że Wbrew twierdzeniom Dyrektora izby Administracji Skarbowej w Katowicach, nie zachodzą przesłanki zastosowania w rozpatrywanej sytuacji przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 61a § 1 k.p.a.
Całościowa regulacja postępowań podatkowych zwarta jest w przepisach Ordynacji podatkowej. Stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniach podatkowych następuje w przypadkach wyraźnie w Ordynacji podatkowej, a to art. 86m § 2, art. 119zzk, art. 297 § 1 pkt 5, art. 335-337.
Żadna z tych regulacji nie dotyczy rozpatrywania wniosków o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a zatem stosowanie do tych wniosków przepisów k.p.a. jest niedopuszczalne.
Co więcej, co już wcześniej wskazano postępowanie egzekucyjne jest procesem dynamicznym. Stosowanie instytucji przedawnienia jest funkcją upływu czasu, a upływ czasu stanowi wystarczająca zmianę stanu faktycznego, uzasadniającą konieczność rozważania jego wpływu na toczące się postępowania.
Niezależnie od tego, w rozpatrywanej sytuacji wystąpiły nowe okoliczności wymagające rozważenia przesłanek pozwalających na kontynuowanie postępowania. Okolicznością taką było w szczególności umorzenie postępowania egzekucyjnego toczącego się przeciwko skarżącym na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., z urzędu wobec wygaśnięcia skutków przybicia prawa własności nieruchomości KW [...]. Postawą umorzenia było postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 9 listopada 2020 r. w sprawie [...]. Ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. nie wystąpił w wnioskiem o wyznaczenie nowego terminu licytacji na podstawie art. 970 k.p.c., postępowanie to uległo umorzeniu z urzędu po upływie 6 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia w przedmiocie wygaśnięcia skutków przybicia (13 sierpnia 2021 r.), z dniem 13 lutego 2022 r., zgodnie z art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c.
Toczące się aktualnie postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącym jest zatem innym, nowym postępowaniem egzekucyjnym, mimo, że jego podstawą są te same tytuły wykonawcze. Wnioski skarżących nie są skierowane przeciwko tytułom wykonawczym, ale przeciwko możliwości wszczęcia i prowadzenia egzekucji na podstawie tych tytułów, a to wobec upływu terminów przedawnienia i wygaśnięcia ujętych w tych tytułach wykonawczych zobowiązań podatkowych, na podstawie art. 70 Ordynacji podatkowej. Uzasadnia nie tylko możliwość, ale i obowiązek badania przesłanek toku tego postępowania, niezależnie od ocen dokonanych w poprzednio prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący prawo domagania umorzenia postępowania, a w toczącym się nowy postępowaniu nie są ograniczeni co o rodzaju i zakresu podnoszonych zarzutów.
Zgodnie z art. 70 § 1, Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe po upływie terminu przedawnienia wygasa. Przerwę bieg przedawnienia powoduje jedynie pierwsza czynność egzekucyjna, o której dłużnik został powiadomiony. Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził (pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia 7 maja 2018 r. w sprawie [...]), że termin przedawnienia zobowiązania podatkowego ujętego min. w tytule egzekucyjnym nr SM1/2963/09 z dnia 5 listopada 2009 r. upłynął w dniu 9 października 2018 r. Przedawnieniu ulegają również zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką. Regulacja dotycząca przedawnienia wierzytelności, do których zastosowanie mają przepisy Ordynacji podatkowej, zawarta jest w art. 70 § 8 o.p., a w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Przepis art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. w sprawie SK 40/12).
Trybunał zwrócił uwagę również, że choć zakwestionowany przepis od 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 o.p. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania przez Trybunał, nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie, lecz w sposób oczywisty odnoszą się do niego te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione z uwzględem poprzednika art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej.
Trybunał Konstytucyjny, wskazał iż nie może być zgodnym z Konstytucją przepis, który w zależności od tego czy podatnik posiada czy też nie posiada rzeczy mogące być przedmiotem zabezpieczenia, różnicuje zasady przedawnienia zobowiązań podatkowych - albo pozwala się na przedawnienie albo też wprowadza dożywotnią odpowiedzialność za należności podatkowe. Z tych względów "następca" przepisu art. 70 § 6 o.p. zawarty teraz w art. 70 § 8 o.p. nie wyłączający przedawnienia zabezpieczonych hipoteką należności podatkowych, jest tak samo niekonstytucyjny jak jego poprzednik.
Zabezpieczenie zobowiązań podatkowych hipoteką nie przerywa biegu ich przedawnienia, a jeżeli upłynął termin przedawnienia zabezpieczonych hipoteką zobowiązań podatkowych to i same te zobowiązania podatkowe wygasają z mocy prawa (art. 59 § i pkt 9 w związku z art. 70 § 1 o.p.).
Wskazany kierunek orzeczniczy, pomimo oczekiwania na ostateczne rozstrzygniecie w postaci wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest już ugruntowany w orzecznictwie ze wskazaniem, iż traktując formalnie sprawę, należałoby powiedzieć, że uznanie za niekonstytucyjny art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa nie oznacza niezgodności z Konstytucją art. 70 § 8 tej ustawy. Nie można jednak twierdzić, że kontynuator tego przepisu, nadal tkwiący w ustawie pod zmienionym numerem (art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej) obowiązuje tak, jakby go wyrok o niekonstytucyjności poprzednika w ogóle nie dotyczył. Niezgodność z Konstytucją RP dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ma zatem istotne znaczenie dla oceny możliwości zastosowania przepisów o tożsamej bądź analogicznej treści.
W takiej sytuacji dochodzi do wystąpienia, tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. Stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności odnosi się zatem także do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym na dzień ustanowienia hipoteki (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn.: III FSK 3915/21).
Stwierdzona zatem przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 o.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. (tak.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.05.2017 roku, II FSK 1242/15).
W tej sytuacji prowadzenie postępowania wywołanego żądaniem umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego, z powodu przedawnienia należności jest konieczne.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zaskarżone postanowienie wymaga uchylenia.
Zgodnie z treścią art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
W piśmiennictwie oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jest prezentowane jednolite stanowisko, zgodnie z którym ustawodawca, wprowadzając art. 61a § 1 k.p.a., zdecydował o ustanowieniu dwóch autonomicznych przesłanek wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, umownie nazywanych - podmiotową i przedmiotową. Pierwsza z nich odnosi się do przypadku wniesienia podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji procesowej do żądania dokonania przez organ konkretyzacji normy administracyjnego prawa materialnego. "Inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania - jako przesłanka przedmiotowa - nie mają jednolitej natury i nie zostały w ustawie skonkretyzowane, niemniej odnosić je należy do przypadków pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania. Są to okoliczności, które powodują, że postępowanie nie mogłoby się zakończyć wydaniem decyzji merytorycznej, stanowią zatem bezwzględne przyczyny niedopuszczalności postępowania administracyjnego (por. B. Adamiak, Refleksje na temat dopuszczalności postępowania administracyjnego, ZNSA 2015 r., nr 5, s. 18-19).
Pojęcie "innych uzasadnionych przyczyn" nie zostało ustawowo zdefiniowane, jednak odmowę wszczęcia postępowania na tej podstawie wiąże się z sytuacją, w której zachodzą przyczyny uniemożliwiające uruchomienie i prowadzenie postępowania administracyjnego. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z "innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania.
Te inne uzasadnione przyczyny nie zostały wprawdzie w Kodeksie postępowania administracyjnego skonkretyzowane, niemniej przyjmuje się, że są to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania administracyjnego, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Użyte zaś przez ustawodawcę sformułowanie "nie może być wszczęte" oznacza, że określone w powołanym przepisie przyczyny muszą być znane organowi w chwili złożenia wniosku, czyli muszą być oczywiste (zob. Z. R. Kmiecik Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 211-212).
Należy zatem zauważyć, że zobowiązani złożyli wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego dwukrotnie. Otóż pierwotny ich wniosek dotyczył umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr SM1/2963/09 z 5 listopada 2009 r., nr SM6/118/11 z 20 stycznia 2011 r. oraz nr SM6/3197/11 z 31 sierpnia 2011 r. z powodu przedawnienia należności nimi objętych. Na skutek wyroku tutejszego Sądu z dnia 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 985/18 organ egzekucyjny wydał dwa postanowienia z dnia 21 listopada 2019 r. Pierwszym z nich umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr SM6/118/11 z 20 stycznia 2011 r. oraz nr SM6/3197/11 z 31 sierpnia 2011 r. uznając, że doszło do przedawnienia należności nim objętych, natomiast mocą drugiego z nich odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr SM1/2963/09 z 5 listopada 2009 r. Organ egzekucyjny uznał bowiem, że zobowiązanie nim objęte nie uległo przedawnieniu wobec wpisania w oparciu o ten tytuł hipoteki przymusowej przez Sąd Rejonowy w T. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych w dniu 12 listopada 2009 roku w księdze wieczystej nr [...]. Na drugie z tych postanowień zobowiązani wnieśli zażalenie, jednakże Dyrektor postanowieniem z 19 lutego 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Następnie w dniu 25 lipca 2022 r. zobowiązani zwrócili się z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 5 listopada 2009 roku nr SM1/2963/09 oraz o przekazanie Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w T. M. Z. żądania umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tego tytułu wykonawczego z powodu przedawnienia należności.
Organ egzekucyjny uznał zatem, że zachodzi niedopuszczalność rozpoznania wniosku zobowiązanych z uwagi na fakt, że organ ten wypowiedział się co do kwestii przedawnienia zobowiązania objętego tym tytułem w postanowieniu z dnia 21 listopada 2018 r., a nie zachodzą okoliczności nowe. Zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy utrzymał w mocy to postanowienie uznając prawidłowość tego rozstrzygnięcia.
Należy jednakże zauważyć, że zobowiązani w istocie domagają się umorzenia postępowania prowadzonego w oparciu o powyższy tytuł wskazując, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. w sprawie SK 40/12, którym to wyrokiem przepis art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji oraz tożsamość art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej badanego przez Trybunał z obecnie obowiązującym art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej wskazuje, że wpisanie hipoteki przymusowej w oparciu o powyższy tytuł egzekucyjny nie spowodowało, że zobowiązanie nim objęte nie uległo przedawnieniu. Domagają się zatem w istocie ponownej weryfikacji uprzednio wydanego rozstrzygnięcia.
Kluczowe wydaje się zatem ustalenie, czy w sprawie, zważywszy na okoliczności występujące w niniejszej sprawie, kwestia dotycząca stosowania art. 156 k.p.a. do ostatecznych postanowień wydawanych w toku postępowania egzekucyjnego, na które służy zażalenie, ma kluczowe znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. W świetle bowiem postanowień tego przepisu każdy akt administracyjny (postanowienie, decyzja), wydany w sprawie, która już została rozstrzygnięta innym ostatecznym postanowieniem lub ostateczną decyzją jest dotknięty wadą nieważności.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 4 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 137/14, Sąd ten wskazał, że "Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego, art. 156 k.p.a. ma zastosowanie do ww. postanowień, mocą art. 18 u.p.e.a., który stanowi, iż jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Określenie "odpowiednie zastosowanie przepisów" oznacza, że zakres ich stosowania uzależniony jest od konkretnej kwestii powstałej w toku postępowania egzekucyjnego i w sytuacji, która nie jest wprost, bądź odmiennie uregulowana w ustawie egzekucyjnej. Bez wątpienia ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie normuje kwestii dotyczących wad kwalifikowanych wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym ostatecznych postanowień i eliminacji z obrotu prawnego postanowień dotkniętych taką wadą.
Przy tym nie ma w tej ustawie żadnego przepisu, który wykluczałby eliminację takich postanowień z obrotu prawnego, jeśli są one dotknięte wadą kwalifikowaną (wadą nieważności). Nie ma też żadnych racjonalnych przesłanek, aby twierdzić, że postanowienie wydane postępowaniu egzekucyjnym, nawet dotknięte wadą nieważności, powinno pozostawać w obrocie prawnym. Co więcej dopuszczenie takiej możliwości pozostawałoby w sprzeczności z art. 2, art. 7 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, statuującymi zasady sprawiedliwości społecznej, działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa oraz równości wobec prawa (równego traktowania wszystkich przez władze publiczne). Nie powinno zatem budzić wątpliwości, iż art. 156 k.p.a. znajduje zastosowanie do zaskarżalnych postanowień ostatecznych wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym. Na postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego służy zażalenie, o czym stanowi art. 59 § 5 u.p.e.a.
Stosując zaś art. 156 k.p.a. należy zwrócić uwagę, że w przepisie tym mowa jest o sprawie rozstrzygniętej poprzednio inną decyzją ostateczną. Niewątpliwie chodzi tu o sprawę administracyjną, którą należy rozumieć jako zespół okoliczności prawnych i faktycznych, w których organ administracji publicznej stosuje normę prawa administracyjnego w celu ustanowienia po stronie określonego podmiotu (podmiotów) sytuacji prawnej w postaci udzielania lub odmowy udzielenia żądanego uprawnienia albo w postaci obciążenia z urzędu określonym obowiązkiem.
Zatem w świetle powyższego rolą organu było wyjaśnienie, czy żądanie zobowiązanych z dnia 25 lipca 2022 r. jest kolejnym wnioskiem o umorzenie postępowania, czy też z uwagi na podnoszone okoliczności zmierzają oni do stwierdzenia nieważności uprzednio wydanego postanowienia i w konsekwencji do umorzenia tego postępowania. Jest to kluczowa okoliczność, bowiem treść pisma z dnia 25 lipca 2022 r. zawiera wezwanie do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z uwagi na przedawnienie należności objętej tym tytułem.
Sąd wskazuje przy tym, że z treści pisma organu egzekucyjnego z dnia 12 sierpnia 2022 r. skierowanego do Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie rejonowym w T. M. S. wynika, że wierzytelność objęta tytułem wykonawczym z dnia 5 listopada 2009 r. nr SM1/2963/09 wynika, że wierzytelność objęta tym tytułem uległa przedawnieniu. Jednocześnie wskazywana jest okoliczność związana z wpisem hipoteki przymusowej zgodnie z art. 70 § 8 O.p. i możliwości egzekucji z przedmiotu hipoteki przymusowej.
Nadto w aktach administracyjnych sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego stwierdzenie organu egzekucyjnego, że egzekucja prowadzona przez sądowy organ egzekucyjny w związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej pozostaje w toku. Wręcz z pisma z dnia 10 sierpnia 2022 r. skierowanego do działu SEW wynika, że egzekucja w oparciu o powyższy tytuł wykonawczy nie jest prowadzona.
Powyższa kwestia uszła uwadze organu odwoławczego.
Stąd też Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 20202 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako p.p.s.a.).
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.