Uzasadnienie
Skarżący wnieśli – na dwóch osobnych formularzach PPF – o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i doradcy podatkowego. W pierwszej kolejności zwrócili uwagę na zobowiązania alimentacyjne, jakie na nich ciążą wobec ich dwóch synów, w tym jednego pełnoletniego, w łącznej wysokości [...] zł. Skarżący oświadczyli następnie, że utrzymują się z wynagrodzeń za prace wynoszących w sumie [...]zł (wynagrodzenie skarżącego to kwota [...]zł netto, zaś skarżącej – [...] zł netto), zastrzegli jednak, iż umowa o pracę skarżącej zawarta została do dnia 2 lipca 2009 r. i "nie będzie przedłużona". Wnioskodawcy nie wskazali żadnego majątku i wyjaśnili, iż zamieszkują w nieruchomości należącej do ich synów.
Referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku w szczególności poprzez: udokumentowanie zarówno kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, jak i wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w tym gospodarstwie, zwłaszcza ich pełnoletniego syna, przedłożenie rachunków bankowych należących do skarżących i wspomnianych osób oraz ich zeznań podatkowych za dwa ostatnie lata podatkowe, a nadto zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane pod adresem zamieszkania skarżących.
Odpowiadając na to wezwanie, skarżący nie udokumentowali kosztów utrzymania, stwierdzając, że "wszystkie umowy dotyczące mediów i ubezpieczenia nieruchomości wiążą właścicieli tej nieruchomości", którzy "nie biorą udziału w niniejszym postępowaniu". Powołując się na tę ostatnią okoliczność, odmówili również wykonania wezwania w części odnoszącej się do ich pełnoletniego syna. Ich zdaniem jego sytuacja majątkowa "jako osoby pełnoletniej, pozostającej bez pracy, nie będącej uczestnikiem postępowania, nie powinna być oceniana". Brak wyciągów z rachunków bankowych uzasadnili natomiast tajemnicą bankową. Niemniej jednak skarżący – jako "dyrektor zakładu pracy i prezes zarządu Spółki, w której [jest] zatrudniony" – oświadczył, że jego wynagrodzenie przelewane jest właśnie na rachunek bankowy, zaś jako pełnomocnik skarżącej, że pozostaje ona obecnie bez źródła utrzymania, gdyż jej umowa o pracę wygasła z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Poprzestał także na oświadczeniu w sprawie zameldowania.
Skarżący nadesłali kopie: aktu notarialnego, potwierdzającego, iż nieruchomość stanowiąca miejsce ich zamieszkania należy do ich synów, zeznań podatkowych za dwa ostatnie lata podatkowe oraz protokołów ugód sądowych z dnia 3 lutego 2005 r. (skarżący zobowiązał się do płacenia alimentów na rzecz synów w wysokości po [...] zł miesięcznie na każdego z nich, z tym że kwota przeznaczona dla syna małoletniego wypłacana ma być do rąk skarżącej, która sama zobowiązała się do płacenia alimentów na rzecz drugiego z synów w kwocie [...] zł miesięcznie).
Wpis sądowy od skargi, czyli najwyższa opłata sądowa, której uiszczenie może wchodzić w grę w niniejszym postępowaniu, wynosi [...] zł.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tego Prawa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata i doradcy podatkowego lub innego profesjonalnego pełnomocnika, ale tylko jednego, nie dwóch, jak domaga się strona skarżąca – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania.
Odnosząc tę regulację do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazali, iż w ich sytuacji powyższa przesłanka zachodzi.
Jest tak przede wszystkim dlatego, że nie wykonali oni w wystarczającym stopniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Wezwania takiego dokonuje się zaś na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, i rodzi ono po stronie wnioskodawcy obowiązek złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Omawiane wezwanie może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557).
Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Bezsprzecznie również stosownie do rozpatrywanego przepisu wezwanie referendarza sądowego może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Twierdzenia skarżącego, w szczególności że jego syn nie uczestniczy w niniejszym postępowaniu, nie usprawiedliwiają zatem niewykonania wezwania w części odnoszącej się do jego osoby. Jest tak zwłaszcza dlatego, iż okoliczności związane z jego synami, np. konieczność płacenia alimentów na ich rzecz czy ponoszenie przez nich całości kosztów utrzymania nieruchomości, mają pierwszoplanowe znaczenie w ramach argumentacji przywołanej we wniosku.
Podobnie należy ocenić odmowę nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, które mogą obrazować większość operacji finansowych skarżących oraz umożliwiać sformułowanie udokumentowanego poglądu na temat środków finansowych pozostających do ich dyspozycji. Wyciąg taki – wobec braku zaświadczenia w sprawie zarobków – mógłby też stanowić jedyny dowód wskazujący wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez wnioskodawcę, który przyznał przecież, iż świadczenie to jest przelewane na rachunek bankowy. Nieporozumieniem jest przy tym próba uzasadnienia zignorowania wezwania w analizowanym zakresie względami wynikającymi z tajemnicy bankowej. Generalnie rzecz ujmując, do przestrzegania tej tajemnicy zobowiązani są bowiem nie posiadacze rachunków bankowych, których dane są chronione tajemnicą, lecz podmioty, które do tych danych mają dostęp, czyli banki, osoby w nich zatrudnione oraz osoby, za pośrednictwem których banki wykonują czynności bankowe (art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.).
Mankamenty materiału dowodowego, powstałe wskutek niewykonania wezwania referendarza sądowego, nie pozwalają uwzględnić wniosku. Uniemożliwiają one wszak dokonanie precyzyjnych ustaleń faktycznych, które są niezbędne, zwłaszcza jeśli zważyć na stosunkowo niewygórowaną wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Niezależnie od dotychczasowych spostrzeżeń odnotować wypada również poważne wątpliwości, jakie budzi materiał dowodowy przedłożony przez stronę skarżącą. Dotyczą one zwłaszcza realnego obciążenia skarżących obowiązkiem alimentacyjnym wobec synów. Nietrudno przecież zauważyć, iż suma alimentów przekracza sumę dochodów, jakie mają oni obecnie otrzymywać, a w chwili złożenia wniosku miała stanowić przeważająca część tychże dochodów. Skłania to do bardzo krytycznej oceny tej sytuacji z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego, szczególnie jeśli wziąć pod uwagę, że skarżący pozostają z synami we wspólnym gospodarstwie domowym, że nie wystąpili z powództwem o zmniejszenie alimentów oraz że część alimentów ma być wpłacana do rąk skarżącej.
W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.